Bala Kanda, sarga 43

Bālakāṇḍa · 20 Critical Edition verses

स गत्वा सागरं राजा गङ्गयानुगतस्तदा
प्रविवेश तलं भूमेर्यत्र ते भस्मसात्कृताः

sa gatvā sāgaraṃ rājā gaṅgayānugatas tadā
praviveśa talaṃ bhūmer yatra te bhasmasātkṛtāḥ

भस्मन्यथाप्लुते राम गङ्गायाः सलिलेन वै
सर्व लोकप्रभुर्ब्रह्मा राजानमिदमब्रवीत्

bhasmany athāplute rāma gaṅgāyāḥ salilena vai
sarva lokaprabhur brahmā rājānam idam abravīt

तारिता नरशार्दूल दिवं याताश्च देववत्
षष्टिः पुत्रसहस्राणि सगरस्य महात्मनः

tāritā naraśārdūla divaṃ yātāś ca devavat
ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi sagarasya mahātmanaḥ

सागरस्य जलं लोके यावत्स्थास्यति पार्थिव
सगरस्यात्मजास्तावत्स्वर्गे स्थास्यन्ति देववत्

sāgarasya jalaṃ loke yāvat sthāsyati pārthiva
sagarasyātmajās tāvat svarge sthāsyanti devavat

इयं च दुहिता ज्येष्ठा तव गङ्गा भविष्यति
त्वत्कृतेन च नाम्ना वै लोके स्थास्यति विश्रुता

iyaṃ ca duhitā jyeṣṭhā tava gaṅgā bhaviṣyati
tvatkṛtena ca nāmnā vai loke sthāsyati viśrutā

गङ्गा त्रिपथगा नाम दिव्या भागीरथीति च
त्रिपथो भावयन्तीति ततस्त्रिपथगा स्मृता

gaṅgā tripathagā nāma divyā bhāgīrathīti ca
tripatho bhāvayantīti tatas tripathagā smṛtā

पितामहानां सर्वेषां त्वमत्र मनुजाधिप
कुरुष्व सलिलं राजन्प्रतिज्ञामपवर्जय

pitāmahānāṃ sarveṣāṃ tvam atra manujādhipa
kuruṣva salilaṃ rājan pratijñām apavarjaya

पूर्वकेण हि ते राजंस्तेनातियशसा तदा
धर्मिणां प्रवरेणाथ नैष प्राप्तो मनोरथः

pūrvakeṇa hi te rājaṃs tenātiyaśasā tadā
dharmiṇāṃ pravareṇātha naiṣa prāpto manorathaḥ

तथैवांशुमता तात लोकेऽप्रतिमतेजसा
गङ्गां प्रार्थयता नेतुं प्रतिज्ञा नापवर्जिता

tathaivāṃśumatā tāta loke 'pratimatejasā
gaṅgāṃ prārthayatā netuṃ pratijñā nāpavarjitā

राजर्षिणा गुणवता महर्षिसमतेजसा
मत्तुल्यतपसा चैव क्षत्रधर्मस्थितेन च

rājarṣiṇā guṇavatā maharṣisamatejasā
mattulyatapasā caiva kṣatradharmasthitena ca

दिलीपेन महाभाग तव पित्रातितेजसा
पुनर्न शङ्किता नेतुं गङ्गां प्रार्थयतानघ

dilīpena mahābhāga tava pitrātitejasā
punar na śaṅkitā netuṃ gaṅgāṃ prārthayatānagha

सा त्वया समतिक्रान्ता प्रतिज्ञा पुरुषर्षभ
प्राप्तोऽसि परमं लोके यशः परमसंमतम्

sā tvayā samatikrāntā pratijñā puruṣarṣabha
prāpto 'si paramaṃ loke yaśaḥ paramasaṃmatam

यच्च गङ्गावतरणं त्वया कृतमरिंदम
अनेन च भवान्प्राप्तो धर्मस्यायतनं महत्

yac ca gaṅgāvataraṇaṃ tvayā kṛtam ariṃdama
anena ca bhavān prāpto dharmasyāyatanaṃ mahat

प्लावयस्व त्वमात्मानं नरोत्तम सदोचिते
सलिले पुरुषव्याघ्र शुचिः पुण्यफलो भव

plāvayasva tvam ātmānaṃ narottama sadocite
salile puruṣavyāghra śuciḥ puṇyaphalo bhava

पितामहानां सर्वेषां कुरुष्व सलिलक्रियाम्
स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि स्वं लोकं गम्यतां नृप

pitāmahānāṃ sarveṣāṃ kuruṣva salilakriyām
svasti te 'stu gamiṣyāmi svaṃ lokaṃ gamyatāṃ nṛpa

इत्येवमुक्त्वा देवेशः सर्वलोकपितामहः
यथागतं तथागच्छद्देवलोकं महायशाः

ity evam uktvā deveśaḥ sarvalokapitāmahaḥ
yathāgataṃ tathāgacchad devalokaṃ mahāyaśāḥ

भगीरथोऽपि राजर्षिः कृत्वा सलिलमुत्तमम्
यथाक्रमं यथान्यायं सागराणां महायशाः
कृतोदकः शुची राजा स्वपुरं प्रविवेश ह

bhagīratho 'pi rājarṣiḥ kṛtvā salilam uttamam
yathākramaṃ yathānyāyaṃ sāgarāṇāṃ mahāyaśāḥ
kṛtodakaḥ śucī rājā svapuraṃ praviveśa ha

समृद्धार्थो नरश्रेष्ठ स्वराज्यं प्रशशास ह
प्रमुमोद च लोकस्तं नृपमासाद्य राघव
नष्टशोकः समृद्धार्थो बभूव विगतज्वरः

samṛddhārtho naraśreṣṭha svarājyaṃ praśaśāsa ha
pramumoda ca lokas taṃ nṛpam āsādya rāghava
naṣṭaśokaḥ samṛddhārtho babhūva vigatajvaraḥ

एष ते राम गङ्गाया विस्तरोऽभिहितो मया
स्वस्ति प्राप्नुहि भद्रं ते संध्याकालोऽतिवर्तते

eṣa te rāma gaṅgāyā vistaro 'bhihito mayā
svasti prāpnuhi bhadraṃ te saṃdhyākālo 'tivartate

धन्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं पुत्र्यमथापि च
इदमाख्यानमाख्यातं गङ्गावतरणं मया

dhanyaṃ yaśasyam āyuṣyaṃ svargyaṃ putryam athāpi ca
idam ākhyānam ākhyātaṃ gaṅgāvataraṇaṃ mayā