Bala Kanda, sarga 44

विश्वामित्रवचः श्रुत्वा राघवः सहलक्ष्मणः
विस्मयं परमं गत्वा विश्वामित्रमथाब्रवीत्

viśvāmitravacaḥ śrutvā rāghavaḥ sahalakṣmaṇaḥ
vismayaṃ paramaṃ gatvā viśvāmitram athābravīt

अत्यद्भुतमिदं ब्रह्मन्कथितं परमं त्वया
गङ्गावतरणं पुण्यं सागरस्य च पूरणम्

atyadbhutam idaṃ brahman kathitaṃ paramaṃ tvayā
gaṅgāvataraṇaṃ puṇyaṃ sāgarasya ca pūraṇam

तस्य सा शर्वरी सर्वा सह सौमित्रिणा तदा
जगाम चिन्तयानस्य विश्वामित्रकथां शुभाम्

tasya sā śarvarī sarvā saha saumitriṇā tadā
jagāma cintayānasya viśvāmitrakathāṃ śubhām

ततः प्रभाते विमले विश्वामित्रं महामुनिम्
उवाच राघवो वाक्यं कृताह्निकमरिंदमः

tataḥ prabhāte vimale viśvāmitraṃ mahāmunim
uvāca rāghavo vākyaṃ kṛtāhnikam ariṃdamaḥ

गता भगवती रात्रिः श्रोतव्यं परमं श्रुतम्
क्षणभूतेव सा रात्रिः संवृत्तेयं महातपः
इमां चिन्तयतः सर्वां निखिलेन कथां तव

gatā bhagavatī rātriḥ śrotavyaṃ paramaṃ śrutam
kṣaṇabhūteva sā rātriḥ saṃvṛtteyaṃ mahātapaḥ
imāṃ cintayataḥ sarvāṃ nikhilena kathāṃ tava

तराम सरितां श्रेष्ठां पुण्यां त्रिपथगां नदीम्
नौरेषा हि सुखास्तीर्णा ऋषीणां पुण्यकर्मणाम्
भगवन्तमिह प्राप्तं ज्ञात्वा त्वरितमागता

tarāma saritāṃ śreṣṭhāṃ puṇyāṃ tripathagāṃ nadīm
naur eṣā hi sukhāstīrṇā ṛṣīṇāṃ puṇyakarmaṇām
bhagavantam iha prāptaṃ jñātvā tvaritam āgatā

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राघवस्य महात्मनः
संतारं कारयामास सर्षिसंघः सराघवः

tasya tad vacanaṃ śrutvā rāghavasya mahātmanaḥ
saṃtāraṃ kārayām āsa sarṣisaṃghaḥ sarāghavaḥ

उत्तरं तीरमासाद्य संपूज्यर्षिगणं तथ
गङ्गाकूले निविष्टास्ते विशालां ददृशुः पुरीम्

uttaraṃ tīram āsādya saṃpūjyarṣigaṇaṃ tatha
gaṅgākūle niviṣṭās te viśālāṃ dadṛśuḥ purīm

ततो मुनिवरस्तूर्णं जगाम सहराघवः
विशालां नगरीं रम्यां दिव्यां स्वर्गोपमां तदा

tato munivaras tūrṇaṃ jagāma saharāghavaḥ
viśālāṃ nagarīṃ ramyāṃ divyāṃ svargopamāṃ tadā

अथ रामो महाप्राज्ञो विश्वामित्रं महामुनिम्
पप्रच्छ प्राञ्जलिर्भूत्वा विशालामुत्तमां पुरीम्

atha rāmo mahāprājño viśvāmitraṃ mahāmunim
papraccha prāñjalir bhūtvā viśālām uttamāṃ purīm

कतरो राजवंशोऽयं विशालायां महामुने
श्रोतुमिच्छामि भद्रं ते परं कौतूहलं हि मे

kataro rājavaṃśo 'yaṃ viśālāyāṃ mahāmune
śrotum icchāmi bhadraṃ te paraṃ kautūhalaṃ hi me

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा रामस्य मुनिपुंगवः
आख्यातुं तत्समारेभे विशालस्य पुरातनम्

tasya tad vacanaṃ śrutvā rāmasya munipuṃgavaḥ
ākhyātuṃ tat samārebhe viśālasya purātanam

श्रूयतां राम शक्रस्य कथां कथयतः शुभाम्
अस्मिन्देशे हि यद्वृत्तं शृणु तत्त्वेन राघव

śrūyatāṃ rāma śakrasya kathāṃ kathayataḥ śubhām
asmin deśe hi yad vṛttaṃ śṛṇu tattvena rāghava

पूर्वं कृतयुगे राम दितेः पुत्रा महाबलाः
अदितेश्च महाभागा वीर्यवन्तः सुधार्मिकाः

pūrvaṃ kṛtayuge rāma diteḥ putrā mahābalāḥ
aditeś ca mahābhāgā vīryavantaḥ sudhārmikāḥ

ततस्तेषां नरश्रेष्ठ बुद्धिरासीन्महात्मनाम्
अमरा निर्जराश्चैव कथं स्याम निरामयाः

tatas teṣāṃ naraśreṣṭha buddhir āsīn mahātmanām
amarā nirjarāś caiva kathaṃ syāma nirāmayāḥ

तेषां चिन्तयतां राम बुद्धिरासीद्विपश्चिताम्
क्षीरोदमथनं कृत्वा रसं प्राप्स्याम तत्र वै

teṣāṃ cintayatāṃ rāma buddhir āsīd vipaścitām
kṣīrodamathanaṃ kṛtvā rasaṃ prāpsyāma tatra vai

ततो निश्चित्य मथनं योक्त्रं कृत्वा च वासुकिम्
मन्थानं मन्दरं कृत्वा ममन्थुरमितौजसः

tato niścitya mathanaṃ yoktraṃ kṛtvā ca vāsukim
manthānaṃ mandaraṃ kṛtvā mamanthur amitaujasaḥ

अथ धन्वन्तरिर्नाम अप्सराश्च सुवर्चसः
अप्सु निर्मथनादेव रसात्तस्माद्वरस्त्रियः
उत्पेतुर्मनुजश्रेष्ठ तस्मादप्सरसोऽभवन्

atha dhanvantarir nāma apsarāś ca suvarcasaḥ
apsu nirmathanād eva rasāt tasmād varastriyaḥ
utpetur manujaśreṣṭha tasmād apsaraso 'bhavan

षष्टिः कोट्योऽभवंस्तासामप्सराणां सुवर्चसाम्
असंख्येयास्तु काकुत्स्थ यास्तासां परिचारिकाः

ṣaṣṭiḥ koṭyo 'bhavaṃs tāsām apsarāṇāṃ suvarcasām
asaṃkhyeyās tu kākutstha yās tāsāṃ paricārikāḥ

न ताः स्म प्रतिगृह्णन्ति सर्वे ते देवदानवाः
अप्रतिग्रहणाच्चैव तेन साधारणाः स्मृताः

na tāḥ sma pratigṛhṇanti sarve te devadānavāḥ
apratigrahaṇāc caiva tena sādhāraṇāḥ smṛtāḥ

वरुणस्य ततः कन्या वारुणी रघुनन्दन
उत्पपात महाभागा मार्गमाणा परिग्रहम्

varuṇasya tataḥ kanyā vāruṇī raghunandana
utpapāta mahābhāgā mārgamāṇā parigraham

दितेः पुत्रा न तां राम जगृहुर्वरुणात्मजाम्
अदितेस्तु सुता वीर जगृहुस्तामनिन्दिताम्

diteḥ putrā na tāṃ rāma jagṛhur varuṇātmajām
adites tu sutā vīra jagṛhus tām aninditām

असुरास्तेन दैतेयाः सुरास्तेनादितेः सुताः
हृष्टाः प्रमुदिताश्चासन्वारुणी ग्रहणात्सुराः

asurās tena daiteyāḥ surās tenāditeḥ sutāḥ
hṛṣṭāḥ pramuditāś cāsan vāruṇī grahaṇāt surāḥ

उच्चैःश्रवा हयश्रेष्ठो मणिरत्नं च कौस्तुभम्
उदतिष्ठन्नरश्रेष्ठ तथैवामृतमुत्तमम्

uccaiḥśravā hayaśreṣṭho maṇiratnaṃ ca kaustubham
udatiṣṭhan naraśreṣṭha tathaivāmṛtam uttamam

अथ तस्य कृते राम महानासीत्कुलक्षयः
अदितेस्तु ततः पुत्रा दितेः पुत्राण सूदयन्

atha tasya kṛte rāma mahān āsīt kulakṣayaḥ
adites tu tataḥ putrā diteḥ putrāṇa sūdayan

अदितेरात्मजा वीरा दितेः पुत्रान्निजघ्निरे
तस्मिन्घोरे महायुद्धे दैतेयादित्ययोर्भृशम्

aditer ātmajā vīrā diteḥ putrān nijaghnire
tasmin ghore mahāyuddhe daiteyādityayor bhṛśam

निहत्य दितिपुत्रांस्तु राज्यं प्राप्य पुरंदरः
शशास मुदितो लोकान्सर्षिसंघान्सचारणान्

nihatya ditiputrāṃs tu rājyaṃ prāpya puraṃdaraḥ
śaśāsa mudito lokān sarṣisaṃghān sacāraṇān