Bala Kanda, sarga 47

पृष्ट्वा तु कुशलं तत्र परस्परसमागमे
कथान्ते सुमतिर्वाक्यं व्याजहार महामुनिम्

pṛṣṭvā tu kuśalaṃ tatra parasparasamāgame
kathānte sumatir vākyaṃ vyājahāra mahāmunim

इमौ कुमारौ भद्रं ते देवतुल्यपराक्रमौ
गजसिंहगती वीरौ शार्दूलवृषभोपमौ

imau kumārau bhadraṃ te devatulyaparākramau
gajasiṃhagatī vīrau śārdūlavṛṣabhopamau

पद्मपत्रविशालाक्षौ खड्गतूणीधनुर्धरौ
अश्विनाविव रूपेण समुपस्थितयौवनौ

padmapatraviśālākṣau khaḍgatūṇīdhanurdharau
aśvināv iva rūpeṇa samupasthitayauvanau

यदृच्छयैव गां प्राप्तौ देवलोकादिवामरौ
कथं पद्भ्यामिह प्राप्तौ किमर्थं कस्य वा मुने

yadṛcchayaiva gāṃ prāptau devalokād ivāmarau
kathaṃ padbhyām iha prāptau kimarthaṃ kasya vā mune

भूषयन्ताविमं देशं चन्द्रसूर्याविवाम्बरम्
परस्परस्य सदृशौ प्रमाणेङ्गितचेष्टितैः

bhūṣayantāv imaṃ deśaṃ candrasūryāv ivāmbaram
parasparasya sadṛśau pramāṇeṅgitaceṣṭitaiḥ

किमर्थं च नरश्रेष्ठौ संप्राप्तौ दुर्गमे पथि
वरायुधधरौ वीरौ श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

kimarthaṃ ca naraśreṣṭhau saṃprāptau durgame pathi
varāyudhadharau vīrau śrotum icchāmi tattvataḥ

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा यथावृत्तं न्यवेदयत्
सिद्धाश्रमनिवासं च राक्षसानां वधं तथा

tasya tad vacanaṃ śrutvā yathāvṛttaṃ nyavedayat
siddhāśramanivāsaṃ ca rākṣasānāṃ vadhaṃ tathā

विश्वामित्रवचः श्रुत्वा राजा परमहर्षितः
अतिथी परमौ प्राप्तौ पुत्रौ दशरथस्य तौ
पूजयामास विधिवत्सत्कारार्हौ महाबलौ

viśvāmitravacaḥ śrutvā rājā paramaharṣitaḥ
atithī paramau prāptau putrau daśarathasya tau
pūjayām āsa vidhivat satkārārhau mahābalau

ततः परमसत्कारं सुमतेः प्राप्य राघवौ
उष्य तत्र निशामेकां जग्मतुर्मिथिलां ततः

tataḥ paramasatkāraṃ sumateḥ prāpya rāghavau
uṣya tatra niśām ekāṃ jagmatur mithilāṃ tataḥ

तां दृष्ट्वा मुनयः सर्वे जनकस्य पुरीं शुभाम्
साधु साध्विति शंसन्तो मिथिलां समपूजयन्

tāṃ dṛṣṭvā munayaḥ sarve janakasya purīṃ śubhām
sādhu sādhv iti śaṃsanto mithilāṃ samapūjayan

मिथिलोपवने तत्र आश्रमं दृश्य राघवः
पुराणं निर्जनं रम्यं पप्रच्छ मुनिपुंगवम्

mithilopavane tatra āśramaṃ dṛśya rāghavaḥ
purāṇaṃ nirjanaṃ ramyaṃ papraccha munipuṃgavam

श्रीमदाश्रमसंकाशं किं न्विदं मुनिवर्जितम्
श्रोतुमिच्छामि भगवन्कस्यायं पूर्व आश्रमः

śrīmadāśramasaṃkāśaṃ kiṃ nv idaṃ munivarjitam
śrotum icchāmi bhagavan kasyāyaṃ pūrva āśramaḥ

तच्छ्रुता राघवेणोक्तं वाक्यं वाक्यविशारदः
प्रत्युवाच महातेजा विश्वमित्रो महामुनिः

tac chrutā rāghaveṇoktaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ
pratyuvāca mahātejā viśvamitro mahāmuniḥ

हन्त ते कथयिष्यामि शृणु तत्त्वेन राघव
यस्यैतदाश्रमपदं शप्तं कोपान्महात्मना

hanta te kathayiṣyāmi śṛṇu tattvena rāghava
yasyaitad āśramapadaṃ śaptaṃ kopān mahātmanā

गौतमस्य नरश्रेष्ठ पूर्वमासीन्महात्मनः
आश्रमो दिव्यसंकाशः सुरैरपि सुपूजितः

gautamasya naraśreṣṭha pūrvam āsīn mahātmanaḥ
āśramo divyasaṃkāśaḥ surair api supūjitaḥ

स चेह तप आतिष्ठदहल्यासहितः पुरा
वर्षपूगान्यनेकानि राजपुत्र महायशः

sa ceha tapa ātiṣṭhad ahalyāsahitaḥ purā
varṣapūgāny anekāni rājaputra mahāyaśaḥ

तस्यान्तरं विदित्वा तु सहस्राक्षः शचीपतिः
मुनिवेषधरोऽहल्यामिदं वचनमब्रवीत्

tasyāntaraṃ viditvā tu sahasrākṣaḥ śacīpatiḥ
muniveṣadharo 'halyām idaṃ vacanam abravīt

ऋतुकालं प्रतीक्षन्ते नार्थिनः सुसमाहिते
संगमं त्वहमिच्छामि त्वया सह सुमध्यमे

ṛtukālaṃ pratīkṣante nārthinaḥ susamāhite
saṃgamaṃ tv aham icchāmi tvayā saha sumadhyame

मुनिवेषं सहस्राक्षं विज्ञाय रघुनन्दन
मतिं चकार दुर्मेधा देवराजकुतूहलात्

muniveṣaṃ sahasrākṣaṃ vijñāya raghunandana
matiṃ cakāra durmedhā devarājakutūhalāt

अथाब्रवीत्सुरश्रेष्ठं कृतार्थेनान्तरात्मना
कृतार्थोऽसि सुरश्रेष्ठ गच्छ शीघ्रमितः प्रभो
आत्मानं मां च देवेश सर्वदा रक्ष मानदः

athābravīt suraśreṣṭhaṃ kṛtārthenāntarātmanā
kṛtārtho 'si suraśreṣṭha gaccha śīghram itaḥ prabho
ātmānaṃ māṃ ca deveśa sarvadā rakṣa mānadaḥ

इन्द्रस्तु प्रहसन्वाक्यमहल्यामिदमब्रवीत्
सुश्रोणि परितुष्टोऽस्मि गमिष्यामि यथागतम्

indras tu prahasan vākyam ahalyām idam abravīt
suśroṇi parituṣṭo 'smi gamiṣyāmi yathāgatam

एवं संगम्य तु तया निश्चक्रामोटजात्ततः
स संभ्रमात्त्वरन्राम शङ्कितो गौतमं प्रति

evaṃ saṃgamya tu tayā niścakrāmoṭajāt tataḥ
sa saṃbhramāt tvaran rāma śaṅkito gautamaṃ prati

गौतमं स ददर्शाथ प्रविशन्तं महामुनिम्
देवदानवदुर्धर्षं तपोबलसमन्वितम्
तीर्थोदकपरिक्लिन्नं दीप्यमानमिवानलम्
गृहीतसमिधं तत्र सकुशं मुनिपुङ्गवम्

gautamaṃ sa dadarśātha praviśantaṃ mahāmunim
devadānavadurdharṣaṃ tapobalasamanvitam
tīrthodakapariklinnaṃ dīpyamānam ivānalam
gṛhītasamidhaṃ tatra sakuśaṃ munipuṅgavam

दृष्ट्वा सुरपतिस्त्रस्तो विषण्णवदनोऽभवत्

dṛṣṭvā surapatis trasto viṣaṇṇavadano 'bhavat

अथ दृष्ट्वा सहस्राक्षं मुनिवेषधरं मुनिः
दुर्वृत्तं वृत्तसंपन्नो रोषाद्वचनमब्रवीत्

atha dṛṣṭvā sahasrākṣaṃ muniveṣadharaṃ muniḥ
durvṛttaṃ vṛttasaṃpanno roṣād vacanam abravīt

मम रूपं समास्थाय कृतवानसि दुर्मते
अकर्तव्यमिदं यस्माद्विफलस्त्वं भविष्यति

mama rūpaṃ samāsthāya kṛtavān asi durmate
akartavyam idaṃ yasmād viphalas tvaṃ bhaviṣyati

गौतमेनैवमुक्तस्य सरोषेण महात्मना
पेततुर्वृषणौ भूमौ सहस्राक्षस्य तत्क्षणात्

gautamenaivam uktasya saroṣeṇa mahātmanā
petatur vṛṣaṇau bhūmau sahasrākṣasya tatkṣaṇāt

तथा शप्त्वा स वै शक्रं भार्यामपि च शप्तवान्
इह वर्षसहस्राणि बहूनि त्वं निवत्स्यसि

tathā śaptvā sa vai śakraṃ bhāryām api ca śaptavān
iha varṣasahasrāṇi bahūni tvaṃ nivatsyasi

वायुभक्षा निराहारा तप्यन्ती भस्मशायिनी
अदृश्या सर्वभूतानामाश्रमेऽस्मिन्निवत्स्यसि

vāyubhakṣā nirāhārā tapyantī bhasmaśāyinī
adṛśyā sarvabhūtānām āśrame 'smin nivatsyasi

यदा चैतद्वनं घोरं रामो दशरथात्मजः
आगमिष्यति दुर्धर्षस्तदा पूता भविष्यसि

yadā caitad vanaṃ ghoraṃ rāmo daśarathātmajaḥ
āgamiṣyati durdharṣas tadā pūtā bhaviṣyasi

तस्यातिथ्येन दुर्वृत्ते लोभमोहविवर्जिता
मत्सकाशे मुदा युक्ता स्वं वपुर्धारयिष्यसि

tasyātithyena durvṛtte lobhamohavivarjitā
matsakāśe mudā yuktā svaṃ vapur dhārayiṣyasi

एवमुक्त्वा महातेजा गौतमो दुष्टचारिणीम्
इममाश्रममुत्सृज्य सिद्धचारणसेविते
हिमवच्छिखरे रम्ये तपस्तेपे महातपाः

evam uktvā mahātejā gautamo duṣṭacāriṇīm
imam āśramam utsṛjya siddhacāraṇasevite
himavacchikhare ramye tapas tepe mahātapāḥ