Bala Kanda, sarga 52

Bālakāṇḍa · 24 Critical Edition verses · 1 Southern-only

एवमुक्ता वसिष्ठेन शबला शत्रुसूदन
विदधे कामधुक्कामान्यस्य यस्य यथेप्सितम्

evam uktā vasiṣṭhena śabalā śatrusūdana
vidadhe kāmadhuk kāmān yasya yasya yathepsitam

इक्षून्मधूंस्तथा लाजान्मैरेयांश्च वरासवान्
पानानि च महार्हाणि भक्ष्यांश्चोच्चावचांस्तथा

ikṣūn madhūṃs tathā lājān maireyāṃś ca varāsavān
pānāni ca mahārhāṇi bhakṣyāṃś coccāvacāṃs tathā

उष्णाढ्यस्यौदनस्यापि राशयः पर्वतोपमाः
मृष्टान्नानि च सूपाश्च दधिकुल्यास्तथैव च

uṣṇāḍhyasyaudanasyāpi rāśayaḥ parvatopamāḥ
mṛṣṭānnāni ca sūpāś ca dadhikulyās tathaiva ca

नानास्वादुरसानां च षाडवानां तथैव च
भाजनानि सुपूर्णानि गौडानि च सहस्रशः

nānāsvādurasānāṃ ca ṣāḍavānāṃ tathaiva ca
bhājanāni supūrṇāni gauḍāni ca sahasraśaḥ

सर्वमासीत्सुसंतुष्टं हृष्टपुष्टजनाकुलम्
विश्वामित्रबलं राम वसिष्ठेनाभितर्पितम्

sarvam āsīt susaṃtuṣṭaṃ hṛṣṭapuṣṭajanākulam
viśvāmitrabalaṃ rāma vasiṣṭhenābhitarpitam

विश्वामित्रोऽपि राजर्षिर्हृष्टपुष्टस्तदाभवत्
सान्तः पुरवरो राजा सब्राह्मणपुरोहितः

viśvāmitro 'pi rājarṣir hṛṣṭapuṣṭas tadābhavat
sāntaḥ puravaro rājā sabrāhmaṇapurohitaḥ

सामात्यो मन्त्रिसहितः सभृत्यः पूजितस्तदा
युक्तः परेण हर्षेण वसिष्ठमिदमब्रवीत्

sāmātyo mantrisahitaḥ sabhṛtyaḥ pūjitas tadā
yuktaḥ pareṇa harṣeṇa vasiṣṭham idam abravīt

पूजितोऽहं त्वया ब्रह्मन्पूजार्हेण सुसत्कृतः
श्रूयतामभिधास्यामि वाक्यं वाक्यविशारद

pūjito 'haṃ tvayā brahman pūjārheṇa susatkṛtaḥ
śrūyatām abhidhāsyāmi vākyaṃ vākyaviśārada

गवां शतसहस्रेण दीयतां शबला मम
रत्नं हि भगवन्नेतद्रत्नहारी च पार्थिवः
तस्मान्मे शबलां देहि ममैषा धर्मतो द्विज

gavāṃ śatasahasreṇa dīyatāṃ śabalā mama
ratnaṃ hi bhagavann etad ratnahārī ca pārthivaḥ
tasmān me śabalāṃ dehi mamaiṣā dharmato dvija

एवमुक्तस्तु भगवान्वसिष्ठो मुनिसत्तमः
विश्वामित्रेण धर्मात्मा प्रत्युवाच महीपतिम्

evam uktas tu bhagavān vasiṣṭho munisattamaḥ
viśvāmitreṇa dharmātmā pratyuvāca mahīpatim

नाहं शतसहस्रेण नापि कोटिशतैर्गवाम्
राजन्दास्यामि शबलां राशिभी रजतस्य वा

nāhaṃ śatasahasreṇa nāpi koṭiśatair gavām
rājan dāsyāmi śabalāṃ rāśibhī rajatasya vā

न परित्यागमर्हेयं मत्सकाशादरिंदम
शाश्वती शबला मह्यं कीर्तिरात्मवतो यथा

na parityāgam arheyaṃ matsakāśād ariṃdama
śāśvatī śabalā mahyaṃ kīrtir ātmavato yathā

अस्यां हव्यं च कव्यं च प्राणयात्रा तथैव च
आयत्तमग्निहोत्रं च बलिर्होमस्तथैव च

asyāṃ havyaṃ ca kavyaṃ ca prāṇayātrā tathaiva ca
āyattam agnihotraṃ ca balir homas tathaiva ca

स्वाहाकारवषट्कारौ विद्याश्च विविधास्तथा
आयत्तमत्र राजर्षे सर्वमेतन्न संशयः

svāhākāravaṣaṭkārau vidyāś ca vividhās tathā
āyattam atra rājarṣe sarvam etan na saṃśayaḥ

सर्व स्वमेतत्सत्येन मम तुष्टिकरी सदा
कारणैर्बहुभी राजन्न दास्ये शबलां तव

sarva svam etat satyena mama tuṣṭikarī sadā
kāraṇair bahubhī rājan na dāsye śabalāṃ tava

वसिष्ठेनैवमुक्तस्तु विश्वामित्रोऽब्रवीत्ततः
संरब्धतरमत्यर्थं वाक्यं वाक्यविशारदः

vasiṣṭhenaivam uktas tu viśvāmitro 'bravīt tataḥ
saṃrabdhataram atyarthaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ

हैरण्यकक्ष्याग्रैवेयान्सुवर्णाङ्कुशभूषितान्
ददामि कुञ्जराणां ते सहस्राणि चतुर्दश

hairaṇyakakṣyāgraiveyān suvarṇāṅkuśabhūṣitān
dadāmi kuñjarāṇāṃ te sahasrāṇi caturdaśa

हैरण्यानां रथानां च श्वेताश्वानां चतुर्युजाम्
ददामि ते शतान्यष्टौ किङ्किणीकविभूषितान्

hairaṇyānāṃ rathānāṃ ca śvetāśvānāṃ caturyujām
dadāmi te śatāny aṣṭau kiṅkiṇīkavibhūṣitān

हयानां देशजातानां कुलजानां महौजसाम्
सहस्रमेकं दश च ददामि तव सुव्रत

hayānāṃ deśajātānāṃ kulajānāṃ mahaujasām
sahasram ekaṃ daśa ca dadāmi tava suvrata

नानावर्णविभक्तानां वयःस्थानां तथैव च
ददाम्येकां गवां कोटिं शबला दीयतां मम

nānāvarṇavibhaktānāṃ vayaḥsthānāṃ tathaiva ca
dadāmy ekāṃ gavāṃ koṭiṃ śabalā dīyatāṃ mama

VR-S.1.52.20+11.52.20+1Southern-onlyvalmikiramayan.net

यावदिच्छसि रत्नानि हिरण्यं वा द्विजोत्तम |
तावद्ददामि ते सर्वं दीयतां शबला मम

yāvadicchasi ratnāni hiraṇyaṃ vā dvijottama |
tāvaddadāmi te sarvaṃ dīyatāṃ śabalā mama

एवमुक्तस्तु भगवान्विश्वामित्रेण धीमता
न दास्यामीति शबलां प्राह राजन्कथंचन

evam uktas tu bhagavān viśvāmitreṇa dhīmatā
na dāsyāmīti śabalāṃ prāha rājan kathaṃ cana

एतदेव हि मे रत्नमेतदेव हि मे धनम्
एतदेव हि सर्वस्वमेतदेव हि जीवितम्

etad eva hi me ratnam etad eva hi me dhanam
etad eva hi sarvasvam etad eva hi jīvitam

दर्शश्च पूर्णमासश्च यज्ञाश्चैवाप्तदक्षिणाः
एतदेव हि मे राजन्विविधाश्च क्रियास्तथा

darśaś ca pūrṇamāsaś ca yajñāś caivāptadakṣiṇāḥ
etad eva hi me rājan vividhāś ca kriyās tathā

अदोमूलाः क्रियाः सर्वा मम राजन्न संशयः
बहूनां किं प्रलापेन न दास्ये कामदोहिनीम्

adomūlāḥ kriyāḥ sarvā mama rājan na saṃśayaḥ
bahūnāṃ kiṃ pralāpena na dāsye kāmadohinīm