Bala Kanda, sarga 53

कामधेनुं वसिष्ठोऽपि यदा न त्यजते मुनिः
तदास्य शबलां राम विश्वामित्रोऽन्वकर्षत

kāmadhenuṃ vasiṣṭho 'pi yadā na tyajate muniḥ
tadāsya śabalāṃ rāma viśvāmitro 'nvakarṣata

नीयमाना तु शबला राम राज्ञा महात्मना
दुःखिता चिन्तयामास रुदन्ती शोककर्शिता

nīyamānā tu śabalā rāma rājñā mahātmanā
duḥkhitā cintayām āsa rudantī śokakarśitā

परित्यक्ता वसिष्ठेन किमहं सुमहात्मना
याहं राजभृतैर्दीना ह्रियेयं भृशदुःखिता

parityaktā vasiṣṭhena kim ahaṃ sumahātmanā
yāhaṃ rājabhṛtair dīnā hriyeyaṃ bhṛśaduḥkhitā

किं मयापकृतं तस्य महर्षेर्भावितात्मनः
यन्मामनागसं भक्तामिष्टां त्यजति धार्मिकः

kiṃ mayāpakṛtaṃ tasya maharṣer bhāvitātmanaḥ
yan mām anāgasaṃ bhaktām iṣṭāṃ tyajati dhārmikaḥ

इति सा चिन्तयित्वा तु निःश्वस्य च पुनः पुनः
जगाम वेगेन तदा वसिष्ठं परमौजसं

iti sā cintayitvā tu niḥśvasya ca punaḥ punaḥ
jagāma vegena tadā vasiṣṭhaṃ paramaujasaṃ

निर्धूय तांस्तदा भृत्याञ्शतशः शत्रुसूदन
जगामानिलवेगेन पादमूलं महात्मनः

nirdhūya tāṃs tadā bhṛtyāñ śataśaḥ śatrusūdana
jagāmānilavegena pādamūlaṃ mahātmanaḥ

शबला सा रुदन्ती च क्रोशन्ती चेदमब्रवीत्
वसिष्ठस्याग्रतः स्थित्वा मेघदुन्दुभिराविणी

śabalā sā rudantī ca krośantī cedam abravīt
vasiṣṭhasyāgrataḥ sthitvā meghadundubhirāviṇī

भगवन्किं परित्यक्ता त्वयाहं ब्रह्मणः सुत
यस्माद्राजभृता मां हि नयन्ते त्वत्सकाशतः

bhagavan kiṃ parityaktā tvayāhaṃ brahmaṇaḥ suta
yasmād rājabhṛtā māṃ hi nayante tvatsakāśataḥ

एवमुक्तस्तु ब्रह्मर्षिरिदं वचनमब्रवीत्
शोकसंतप्तहृदयां स्वसारमिव दुःखिताम्

evam uktas tu brahmarṣir idaṃ vacanam abravīt
śokasaṃtaptahṛdayāṃ svasāram iva duḥkhitām

न त्वां त्यजामि शबले नापि मेऽपकृतं त्वया
एष त्वां नयते राजा बलान्मत्तो महाबलः

na tvāṃ tyajāmi śabale nāpi me 'pakṛtaṃ tvayā
eṣa tvāṃ nayate rājā balān matto mahābalaḥ

न हि तुल्यं बलं मह्यं राजा त्वद्य विशेषतः
बली राजा क्षत्रियश्च पृथिव्याः पतिरेव च

na hi tulyaṃ balaṃ mahyaṃ rājā tv adya viśeṣataḥ
balī rājā kṣatriyaś ca pṛthivyāḥ patir eva ca

इयमक्षौहिणीपूर्णा सवाजिरथसंकुला
हस्तिध्वजसमाकीर्णा तेनासौ बलवत्तरः

iyam akṣauhiṇīpūrṇā savājirathasaṃkulā
hastidhvajasamākīrṇā tenāsau balavattaraḥ

एवमुक्ता वसिष्ठेन प्रत्युवाच विनीतवत्
वचनं वचनज्ञा सा ब्रह्मर्षिममितप्रभम्

evam uktā vasiṣṭhena pratyuvāca vinītavat
vacanaṃ vacanajñā sā brahmarṣim amitaprabham

न बलं क्षत्रियस्याहुर्ब्राह्मणो बलवत्तरः
ब्रह्मन्ब्रह्मबलं दिव्यं क्षत्रात्तु बलवत्तरम्

na balaṃ kṣatriyasyāhur brāhmaṇo balavattaraḥ
brahman brahmabalaṃ divyaṃ kṣatrāt tu balavattaram

अप्रमेयबलं तुभ्यं न त्वया बलवत्तरः
विश्वामित्रो महावीर्यस्तेजस्तव दुरासदम्

aprameyabalaṃ tubhyaṃ na tvayā balavattaraḥ
viśvāmitro mahāvīryas tejas tava durāsadam

नियुङ्क्ष्व मां महातेजस्त्वद्ब्रह्मबलसंभृताम्
तस्य दर्पं बलं यत्तन्नाशयामि दुरात्मनः

niyuṅkṣva māṃ mahātejas tvadbrahmabalasaṃbhṛtām
tasya darpaṃ balaṃ yat tan nāśayāmi durātmanaḥ

इत्युक्तस्तु तया राम वसिष्ठः सुमहायशाः
सृजस्वेति तदोवाच बलं परबलारुजम्

ity uktas tu tayā rāma vasiṣṭhaḥ sumahāyaśāḥ
sṛjasveti tadovāca balaṃ parabalārujam

तस्या हुम्भारवोत्सृष्टाः पह्लवाः शतशो नृप
नाशयन्ति बलं सर्वं विश्वामित्रस्य पश्यतः

tasyā humbhāravotsṛṣṭāḥ pahlavāḥ śataśo nṛpa
nāśayanti balaṃ sarvaṃ viśvāmitrasya paśyataḥ

स राजा परमक्रुद्धः क्रोधविस्फारितेक्षणः
पह्लवान्नाशयामास शस्त्रैरुच्चावचैरपि

sa rājā paramakruddhaḥ krodhavisphāritekṣaṇaḥ
pahlavān nāśayām āsa śastrair uccāvacair api

विश्वामित्रार्दितान्दृष्ट्वा पह्लवाञ्शतशस्तदा
भूय एवासृजद्घोराञ्शकान्यवनमिश्रितान्

viśvāmitrārditān dṛṣṭvā pahlavāñ śataśas tadā
bhūya evāsṛjad ghorāñ śakān yavanamiśritān

तैरासीत्संवृता भूमिः शकैर्यवनमिश्रितैः
प्रभावद्भिर्महावीर्यैर्हेमकिञ्जल्कसंनिभैः

tair āsīt saṃvṛtā bhūmiḥ śakair yavanamiśritaiḥ
prabhāvadbhir mahāvīryair hemakiñjalkasaṃnibhaiḥ

दीर्घासिपट्टिशधरैर्हेमवर्णाम्बरावृतैः
निर्दग्धं तद्बलं सर्वं प्रदीप्तैरिव पावकैः

dīrghāsipaṭṭiśadharair hemavarṇāmbarāvṛtaiḥ
nirdagdhaṃ tad balaṃ sarvaṃ pradīptair iva pāvakaiḥ

ततोऽस्त्राणि महातेजा विश्वामित्रो मुमोच ह

tato 'strāṇi mahātejā viśvāmitro mumoca ha