Bala Kanda, sarga 61

शुनःशेपं नरश्रेष्ठ गृहीत्वा तु महायशाः
व्यश्राम्यत्पुष्करे राजा मध्याह्ने रघुनन्दन

śunaḥśepaṃ naraśreṣṭha gṛhītvā tu mahāyaśāḥ
vyaśrāmyat puṣkare rājā madhyāhne raghunandana

तस्य विश्रममाणस्य शुनःशेपो महायशाः
पुष्करं श्रेष्ठमागम्य विश्वामित्रं ददर्श ह

tasya viśramamāṇasya śunaḥśepo mahāyaśāḥ
puṣkaraṃ śreṣṭham āgamya viśvāmitraṃ dadarśa ha

विषण्णवदनो दीनस्तृष्णया च श्रमेण च
पपाताङ्के मुने राम वाक्यं चेदमुवाच ह

viṣaṇṇavadano dīnas tṛṣṇayā ca śrameṇa ca
papātāṅke mune rāma vākyaṃ cedam uvāca ha

न मेऽस्ति माता न पिता ज्ञातयो बान्धवाः कुतः
त्रातुमर्हसि मां सौम्य धर्मेण मुनिपुंगव

na me 'sti mātā na pitā jñātayo bāndhavāḥ kutaḥ
trātum arhasi māṃ saumya dharmeṇa munipuṃgava

त्राता त्वं हि मुनिश्रेष्ठ सर्वेषां त्वं हि भावनः
राजा च कृतकार्यः स्यादहं दीर्घायुरव्ययः

trātā tvaṃ hi muniśreṣṭha sarveṣāṃ tvaṃ hi bhāvanaḥ
rājā ca kṛtakāryaḥ syād ahaṃ dīrghāyur avyayaḥ

स्वर्गलोकमुपाश्नीयां तपस्तप्त्वा ह्यनुत्तमम्
स मे नाथो ह्यनाथस्य भव भव्येन चेतसा
पितेव पुत्रं धर्मात्मंस्त्रातुमर्हसि किल्बिषात्

svargalokam upāśnīyāṃ tapas taptvā hy anuttamam
sa me nātho hy anāthasya bhava bhavyena cetasā
piteva putraṃ dharmātmaṃs trātum arhasi kilbiṣāt

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रो महातपाः
सान्त्वयित्वा बहुविधं पुत्रानिदमुवाच ह

tasya tad vacanaṃ śrutvā viśvāmitro mahātapāḥ
sāntvayitvā bahuvidhaṃ putrān idam uvāca ha

यत्कृते पितरः पुत्राञ्जनयन्ति शुभार्थिनः
परलोकहितार्थाय तस्य कालोऽयमागतः

yatkṛte pitaraḥ putrāñ janayanti śubhārthinaḥ
paralokahitārthāya tasya kālo 'yam āgataḥ

अयं मुनिसुतो बालो मत्तः शरणमिच्छति
अस्य जीवितमात्रेण प्रियं कुरुत पुत्रकाः

ayaṃ munisuto bālo mattaḥ śaraṇam icchati
asya jīvitamātreṇa priyaṃ kuruta putrakāḥ

सर्वे सुकृतकर्माणः सर्वे धर्मपरायणाः
पशुभूता नरेन्द्रस्य तृप्तिमग्नेः प्रयच्छत

sarve sukṛtakarmāṇaḥ sarve dharmaparāyaṇāḥ
paśubhūtā narendrasya tṛptim agneḥ prayacchata

नाथवांश्च शुनःशेपो यज्ञश्चाविघ्नतो भवेत्
देवतास्तर्पिताश्च स्युर्मम चापि कृतं वचः

nāthavāṃś ca śunaḥśepo yajñaś cāvighnato bhavet
devatās tarpitāś ca syur mama cāpi kṛtaṃ vacaḥ

मुनेस्तु वचनं श्रुत्वा मधुष्यन्दादयः सुताः
साभिमानं नरश्रेष्ठ सलीलमिदमब्रुवन्

munes tu vacanaṃ śrutvā madhuṣyandādayaḥ sutāḥ
sābhimānaṃ naraśreṣṭha salīlam idam abruvan

कथमात्मसुतान्हित्वा त्रायसेऽन्यसुतं विभो
अकार्यमिव पश्यामः श्वमांसमिव भोजने

katham ātmasutān hitvā trāyase 'nyasutaṃ vibho
akāryam iva paśyāmaḥ śvamāṃsam iva bhojane

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा पुत्राणां मुनिपुंगवः
क्रोधसंरक्तनयनो व्याहर्तुमुपचक्रमे

teṣāṃ tad vacanaṃ śrutvā putrāṇāṃ munipuṃgavaḥ
krodhasaṃraktanayano vyāhartum upacakrame

निःसाध्वसमिदं प्रोक्तं धर्मादपि विगर्हितम्
अतिक्रम्य तु मद्वाक्यं दारुणं रोमहर्षणम्

niḥsādhvasam idaṃ proktaṃ dharmād api vigarhitam
atikramya tu madvākyaṃ dāruṇaṃ romaharṣaṇam

श्वमांसभोजिनः सर्वे वासिष्ठा इव जातिषु
पूर्णं वर्षसहस्रं तु पृथिव्यामनुवत्स्यथ

śvamāṃsabhojinaḥ sarve vāsiṣṭhā iva jātiṣu
pūrṇaṃ varṣasahasraṃ tu pṛthivyām anuvatsyatha

कृत्वा शापसमायुक्तान्पुत्रान्मुनिवरस्तदा
शुनःशेपमुवाचार्तं कृत्वा रक्षां निरामयाम्

kṛtvā śāpasamāyuktān putrān munivaras tadā
śunaḥśepam uvācārtaṃ kṛtvā rakṣāṃ nirāmayām

पवित्रपाशैरासक्तो रक्तमाल्यानुलेपनः
वैष्णवं यूपमासाद्य वाग्भिरग्निमुदाहर

pavitrapāśair āsakto raktamālyānulepanaḥ
vaiṣṇavaṃ yūpam āsādya vāgbhir agnim udāhara

इमे तु गाथे द्वे दिव्ये गायेथा मुनिपुत्रक
अम्बरीषस्य यज्ञेऽस्मिंस्ततः सिद्धिमवाप्स्यसि

ime tu gāthe dve divye gāyethā muniputraka
ambarīṣasya yajñe 'smiṃs tataḥ siddhim avāpsyasi

शुनःशेपो गृहीत्वा ते द्वे गाथे सुसमाहितः
त्वरया राजसिंहं तमम्बरीषमुवाच ह

śunaḥśepo gṛhītvā te dve gāthe susamāhitaḥ
tvarayā rājasiṃhaṃ tam ambarīṣam uvāca ha

राजसिंह महासत्त्व शीघ्रं गच्छावहे सदः
निवर्तयस्व राजेन्द्र दीक्षां च समुपाहर

rājasiṃha mahāsattva śīghraṃ gacchāvahe sadaḥ
nivartayasva rājendra dīkṣāṃ ca samupāhara

तद्वाक्यमृषिपुत्रस्य श्रुत्वा हर्षं समुत्सुकः
जगाम नृपतिः शीघ्रं यज्ञवाटमतन्द्रितः

tad vākyam ṛṣiputrasya śrutvā harṣaṃ samutsukaḥ
jagāma nṛpatiḥ śīghraṃ yajñavāṭam atandritaḥ

सदस्यानुमते राजा पवित्रकृतलक्षणम्
पशुं रक्ताम्बरं कृत्वा यूपे तं समबन्धयत्

sadasyānumate rājā pavitrakṛtalakṣaṇam
paśuṃ raktāmbaraṃ kṛtvā yūpe taṃ samabandhayat

स बद्धो वाग्भिरग्र्याभिरभितुष्टाव वै सुरौ
इन्द्रमिन्द्रानुजं चैव यथावन्मुनिपुत्रकः

sa baddho vāgbhir agryābhir abhituṣṭāva vai surau
indram indrānujaṃ caiva yathāvan muniputrakaḥ

ततः प्रीतः सहस्राक्षो रहस्यस्तुतितर्पितः
दीर्घमायुस्तदा प्रादाच्छुनःशेपाय राघव

tataḥ prītaḥ sahasrākṣo rahasyastutitarpitaḥ
dīrgham āyus tadā prādāc chunaḥśepāya rāghava

स च राजा नरश्रेष्ठ यज्ञस्य च समाप्तवान्
फलं बहुगुणं राम सहस्राक्षप्रसादजम्

sa ca rājā naraśreṣṭha yajñasya ca samāptavān
phalaṃ bahuguṇaṃ rāma sahasrākṣaprasādajam

विश्वामित्रोऽपि धर्मात्मा भूयस्तेपे महातपाः
पुष्करेषु नरश्रेष्ठ दशवर्षशतानि च

viśvāmitro 'pi dharmātmā bhūyas tepe mahātapāḥ
puṣkareṣu naraśreṣṭha daśavarṣaśatāni ca