Bala Kanda, sarga 63

Bālakāṇḍa · 15 Critical Edition verses · 6 Southern-only

सुरकार्यमिदं रम्भे कर्तव्यं सुमहत्त्वया
लोभनं कौशिकस्येह काममोहसमन्वितम्

surakāryam idaṃ rambhe kartavyaṃ sumahat tvayā
lobhanaṃ kauśikasyeha kāmamohasamanvitam

तथोक्ता साप्सरा राम सहस्राक्षेण धीमता
व्रीडिता प्राञ्जलिर्भूत्वा प्रत्युवाच सुरेश्वरम्

tathoktā sāpsarā rāma sahasrākṣeṇa dhīmatā
vrīḍitā prāñjalir bhūtvā pratyuvāca sureśvaram

अयं सुरपते घोरो विश्वामित्रो महामुनिः
क्रोधमुत्स्रक्ष्यते घोरं मयि देव न संशयः
ततो हि मे भयं देव प्रसादं कर्तुमर्हसि

ayaṃ surapate ghoro viśvāmitro mahāmuniḥ
krodham utsrakṣyate ghoraṃ mayi deva na saṃśayaḥ
tato hi me bhayaṃ deva prasādaṃ kartum arhasi

तामुवाच सहस्राक्षो वेपमानां कृताञ्जलिम्
मा भैषि रम्भे भद्रं ते कुरुष्व मम शासनम्

tām uvāca sahasrākṣo vepamānāṃ kṛtāñjalim
mā bhaiṣi rambhe bhadraṃ te kuruṣva mama śāsanam

कोकिलो हृदयग्राही माधवे रुचिरद्रुमे
अहं कन्दर्पसहितः स्थास्यामि तव पार्श्वतः

kokilo hṛdayagrāhī mādhave ruciradrume
ahaṃ kandarpasahitaḥ sthāsyāmi tava pārśvataḥ

त्वं हि रूपं बहुगुणं कृत्वा परमभास्वरम्
तमृषिं कौशिकं रम्भे भेदयस्व तपस्विनम्

tvaṃ hi rūpaṃ bahuguṇaṃ kṛtvā paramabhāsvaram
tam ṛṣiṃ kauśikaṃ rambhe bhedayasva tapasvinam

सा श्रुत्वा वचनं तस्य कृत्वा रूपमनुत्तमम्
लोभयामास ललिता विश्वामित्रं शुचिस्मिता

sā śrutvā vacanaṃ tasya kṛtvā rūpam anuttamam
lobhayām āsa lalitā viśvāmitraṃ śucismitā

कोकिलस्य तु शुश्राव वल्गु व्याहरतः स्वनम्
संप्रहृष्टेन मनसा तत एनामुदैक्षत

kokilasya tu śuśrāva valgu vyāharataḥ svanam
saṃprahṛṣṭena manasā tata enām udaikṣata

अथ तस्य च शब्देन गीतेनाप्रतिमेन च
दर्शनेन च रम्भाया मुनिः संदेहमागतः

atha tasya ca śabdena gītenāpratimena ca
darśanena ca rambhāyā muniḥ saṃdeham āgataḥ

सहस्राक्षस्य तत्कर्म विज्ञाय मुनिपुंगवः
रम्भां क्रोधसमाविष्टः शशाप कुशिकात्मजः

sahasrākṣasya tat karma vijñāya munipuṃgavaḥ
rambhāṃ krodhasamāviṣṭaḥ śaśāpa kuśikātmajaḥ

यन्मां लोभयसे रम्भे कामक्रोधजयैषिणम्
दशवर्षसहस्राणि शैली स्थास्यसि दुर्भगे

yan māṃ lobhayase rambhe kāmakrodhajayaiṣiṇam
daśavarṣasahasrāṇi śailī sthāsyasi durbhage

ब्राह्मणः सुमहातेजास्तपोबलसमन्वितः
उद्धरिष्यति रम्भे त्वां मत्क्रोधकलुषीकृताम्

brāhmaṇaḥ sumahātejās tapobalasamanvitaḥ
uddhariṣyati rambhe tvāṃ matkrodhakaluṣīkṛtām

एवमुक्त्वा महातेजा विश्वामित्रो महामुनिः
अशक्नुवन्धारयितुं कोपं संतापमागतः

evam uktvā mahātejā viśvāmitro mahāmuniḥ
aśaknuvan dhārayituṃ kopaṃ saṃtāpam āgataḥ

तस्य शापेन महता रम्भा शैली तदाभवत्
वचः श्रुत्वा च कन्दर्पो महर्षेः स च निर्गतः

tasya śāpena mahatā rambhā śailī tadābhavat
vacaḥ śrutvā ca kandarpo maharṣeḥ sa ca nirgataḥ

कोपेन स महातेजास्तपोऽपहरणे कृते
इन्द्रियैरजितै राम न लेभे शान्तिमात्मनः

kopena sa mahātejās tapo 'paharaṇe kṛte
indriyair ajitai rāma na lebhe śāntim ātmanaḥ

बभूवास्य मनश्चिन्ता तपोऽपहरणे कृते ।

नैव क्रोधं गमिष्यामि न च वक्ष्ये कथञ्चन

babhūvāsya manaścintā tapo'paharaṇe kṛte |

naiva krodhaṃ gamiṣyāmi na ca vakṣye kathañcana

VR-S.1.63.15+21.63.15+2Southern-onlyIIT Kanpur Heritage

अथवा नोच्छवसिष्यामि संवत्सरशतान्यपि।

अहं विशोषयिष्यामि ह्यात्मानं विजितेन्द्रिय:

athavā nocchavasiṣyāmi saṃvatsaraśatānyapi|

ahaṃ viśoṣayiṣyāmi hyātmānaṃ vijitendriyaḥ

VR-S.1.63.15+31.63.15+3Southern-onlyIIT Kanpur Heritage

तावद्यावद्धि मे प्राप्तं ब्राह्मण्यं तपसाऽऽर्जितम्।

अनुच्छवसन्नभुञ्जान स्तिष्ठेयं शाश्वतीस्समा:।।।।

न हि मे तप्यमानस्य क्षयं यास्यन्ति मूर्तय:

tāvadyāvaddhi me prāptaṃ brāhmaṇyaṃ tapasā''rjitam|

anucchavasannabhuñjāna stiṣṭheyaṃ śāśvatīssamāḥ||||

na hi me tapyamānasya kṣayaṃ yāsyanti mūrtayaḥ

VR-S.1.63.15+41.63.15+4Southern-onlyIIT Kanpur Heritage

एवं वर्षसहस्रस्य दीक्षां स मुनिपुङ्गव:।।।।

चकाराप्रतिमां लोके प्रतिज्ञां रघुनन्दन

evaṃ varṣasahasrasya dīkṣāṃ sa munipuṅgavaḥ||||

cakārāpratimāṃ loke pratijñāṃ raghunandana

VR-S.1.63.15+51.63.15+5Southern-onlyvalmikiramayan.net

तावद्यावद्धि मे प्राप्तं ब्राह्मण्यं तपसार्जितम् |
अनुच्छ्वसन्नभुंजास्तिष्ठेयं शाश्वतीः समाः

tāvadyāvaddhi me prāptaṃ brāhmaṇyaṃ tapasārjitam |
anucchvasannabhuṃjāstiṣṭheyaṃ śāśvatīḥ samāḥ

VR-S.1.63.15+61.63.15+6Southern-onlyvalmikiramayan.net

न हि मे तप्यमानस्य क्षयं यास्यन्ति मूर्तयः
एवं वर्षसहस्रस्य दीक्षां स मुनिपुंगवः |
चकार प्रतिमां लोके प्रतिज्ञां रघुन्ंदन

na hi me tapyamānasya kṣayaṃ yāsyanti mūrtayaḥ
evaṃ varṣasahasrasya dīkṣāṃ sa munipuṃgavaḥ |
cakāra pratimāṃ loke pratijñāṃ raghunṃdana