Bala Kanda, sarga 64

अथ हैमवतीं राम दिशं त्यक्त्वा महामुनिः
पूर्वां दिशमनुप्राप्य तपस्तेपे सुदारुणम्

atha haimavatīṃ rāma diśaṃ tyaktvā mahāmuniḥ
pūrvāṃ diśam anuprāpya tapas tepe sudāruṇam

मौनं वर्षसहस्रस्य कृत्वा व्रतमनुत्तमम्
चकाराप्रतिमं राम तपः परमदुष्करम्

maunaṃ varṣasahasrasya kṛtvā vratam anuttamam
cakārāpratimaṃ rāma tapaḥ paramaduṣkaram

पूर्णे वर्षसहस्रे तु काष्ठभूतं महामुनिम्
विघ्नैर्बहुभिराधूतं क्रोधो नान्तरमाविशत्

pūrṇe varṣasahasre tu kāṣṭhabhūtaṃ mahāmunim
vighnair bahubhir ādhūtaṃ krodho nāntaram āviśat

ततो देवाः सगन्धर्वाः पन्नगासुरराक्षसाः
मोहितास्तेजसा तस्य तपसा मन्दरश्मयः
कश्मलोपहताः सर्वे पितामहमथाब्रुवन्

tato devāḥ sagandharvāḥ pannagāsurarākṣasāḥ
mohitās tejasā tasya tapasā mandaraśmayaḥ
kaśmalopahatāḥ sarve pitāmaham athābruvan

बहुभिः कारणैर्देव विश्वामित्रो महामुनिः
लोभितः क्रोधितश्चैव तपसा चाभिवर्धते

bahubhiḥ kāraṇair deva viśvāmitro mahāmuniḥ
lobhitaḥ krodhitaś caiva tapasā cābhivardhate

न ह्यस्य वृजिनं किंचिद्दृश्यते सूक्ष्ममप्यथ
न दीयते यदि त्वस्य मनसा यदभीप्सितम्
विनाशयति त्रैलोक्यं तपसा सचराचरम्
व्याकुलाश्च दिशः सर्वा न च किंचित्प्रकाशते

na hy asya vṛjinaṃ kiṃ cid dṛśyate sūkṣmam apy atha
na dīyate yadi tv asya manasā yad abhīpsitam
vināśayati trailokyaṃ tapasā sacarācaram
vyākulāś ca diśaḥ sarvā na ca kiṃ cit prakāśate

सागराः क्षुभिताः सर्वे विशीर्यन्ते च पर्वताः
प्रकम्पते च पृथिवी वायुर्वाति भृशाकुलः

sāgarāḥ kṣubhitāḥ sarve viśīryante ca parvatāḥ
prakampate ca pṛthivī vāyur vāti bhṛśākulaḥ

बुद्धिं न कुरुते यावन्नाशे देव महामुनिः
तावत्प्रसाद्यो भगवानग्निरूपो महाद्युतिः

buddhiṃ na kurute yāvan nāśe deva mahāmuniḥ
tāvat prasādyo bhagavān agnirūpo mahādyutiḥ

कालाग्निना यथा पूर्वं त्रैलोक्यं दह्यतेऽखिलम्
देवराज्ये चिकीर्षेत दीयतामस्य यन्मतम्

kālāgninā yathā pūrvaṃ trailokyaṃ dahyate 'khilam
devarājye cikīrṣeta dīyatām asya yan matam

ततः सुरगणाः सर्वे पितामहपुरोगमाः
विश्वामित्रं महात्मानं वाक्यं मधुरमब्रुवन्

tataḥ suragaṇāḥ sarve pitāmahapurogamāḥ
viśvāmitraṃ mahātmānaṃ vākyaṃ madhuram abruvan

ब्रह्मर्षे स्वागतं तेऽस्तु तपसा स्म सुतोषिताः
ब्राह्मण्यं तपसोग्रेण प्राप्तवानसि कौशिक

brahmarṣe svāgataṃ te 'stu tapasā sma sutoṣitāḥ
brāhmaṇyaṃ tapasogreṇa prāptavān asi kauśika

दीर्घमायुश्च ते ब्रह्मन्ददामि समरुद्गणः
स्वस्ति प्राप्नुहि भद्रं ते गच्छ सौम्य यथासुखम्

dīrgham āyuś ca te brahman dadāmi samarudgaṇaḥ
svasti prāpnuhi bhadraṃ te gaccha saumya yathāsukham

पितामहवचः श्रुत्वा सर्वेषां च दिवौकसाम्
कृत्वा प्रणामं मुदितो व्याजहार महामुनिः

pitāmahavacaḥ śrutvā sarveṣāṃ ca divaukasām
kṛtvā praṇāmaṃ mudito vyājahāra mahāmuniḥ

ब्राह्मण्यं यदि मे प्राप्तं दीर्घमायुस्तथैव च
ओंकारोऽथ वषट्कारो वेदाश्च वरयन्तु माम्

brāhmaṇyaṃ yadi me prāptaṃ dīrgham āyus tathaiva ca
oṃkāro 'tha vaṣaṭkāro vedāś ca varayantu mām

क्षत्रवेदविदां श्रेष्ठो ब्रह्मवेदविदामपि
ब्रह्मपुत्रो वसिष्ठो मामेवं वदतु देवताः
यद्ययं परमः कामः कृतो यान्तु सुरर्षभाः

kṣatravedavidāṃ śreṣṭho brahmavedavidām api
brahmaputro vasiṣṭho mām evaṃ vadatu devatāḥ
yady ayaṃ paramaḥ kāmaḥ kṛto yāntu surarṣabhāḥ

ततः प्रसादितो देवैर्वसिष्ठो जपतां वरः
सख्यं चकार ब्रह्मर्षिरेवमस्त्विति चाब्रवीत्

tataḥ prasādito devair vasiṣṭho japatāṃ varaḥ
sakhyaṃ cakāra brahmarṣir evam astv iti cābravīt

ब्रह्मर्षित्वं न संदेहः सर्वं संपत्स्यते तव
इत्युक्त्वा देवताश्चापि सर्वा जग्मुर्यथागतम्

brahmarṣitvaṃ na saṃdehaḥ sarvaṃ saṃpatsyate tava
ity uktvā devatāś cāpi sarvā jagmur yathāgatam

विश्वामित्रोऽपि धर्मात्मा लब्ध्वा ब्राह्मण्यमुत्तमम्
पूजयामास ब्रह्मर्षिं वसिष्ठं जपतां वरम्

viśvāmitro 'pi dharmātmā labdhvā brāhmaṇyam uttamam
pūjayām āsa brahmarṣiṃ vasiṣṭhaṃ japatāṃ varam

कृतकामो महीं सर्वां चचार तपसि स्थितः
एवं त्वनेन ब्राह्मण्यं प्राप्तं राम महात्मना

kṛtakāmo mahīṃ sarvāṃ cacāra tapasi sthitaḥ
evaṃ tv anena brāhmaṇyaṃ prāptaṃ rāma mahātmanā

एष राम मुनिश्रेष्ठ एष विग्रहवांस्तपः
एष धर्मः परो नित्यं वीर्यस्यैष परायणम्

eṣa rāma muniśreṣṭha eṣa vigrahavāṃs tapaḥ
eṣa dharmaḥ paro nityaṃ vīryasyaiṣa parāyaṇam

शतानन्दवचः श्रुत्वा रामलक्ष्मणसंनिधौ
जनकः प्राञ्जलिर्वाक्यमुवाच कुशिकात्मजम्

śatānandavacaḥ śrutvā rāmalakṣmaṇasaṃnidhau
janakaḥ prāñjalir vākyam uvāca kuśikātmajam

धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यस्य मे मुनिपुंगव
यज्ञं काकुत्स्थ सहितः प्राप्तवानसि धार्मिक

dhanyo 'smy anugṛhīto 'smi yasya me munipuṃgava
yajñaṃ kākutstha sahitaḥ prāptavān asi dhārmika

पावितोऽहं त्वया ब्रह्मन्दर्शनेन महामुने
गुणा बहुविधाः प्राप्तास्तव संदर्शनान्मया

pāvito 'haṃ tvayā brahman darśanena mahāmune
guṇā bahuvidhāḥ prāptās tava saṃdarśanān mayā

विस्तरेण च ते ब्रह्मन्कीर्त्यमानं महत्तपः
श्रुतं मया महातेजो रामेण च महात्मना

vistareṇa ca te brahman kīrtyamānaṃ mahat tapaḥ
śrutaṃ mayā mahātejo rāmeṇa ca mahātmanā

सदस्यैः प्राप्य च सदः श्रुतास्ते बहवो गुणाः

sadasyaiḥ prāpya ca sadaḥ śrutās te bahavo guṇāḥ

अप्रमेयं तपस्तुभ्यमप्रमेयं च ते बलम्
अप्रमेया गुणाश्चैव नित्यं ते कुशिकात्मज

aprameyaṃ tapas tubhyam aprameyaṃ ca te balam
aprameyā guṇāś caiva nityaṃ te kuśikātmaja

तृप्तिराश्चर्यभूतानां कथानां नास्ति मे विभो
कर्मकालो मुनिश्रेष्ठ लम्बते रविमण्डलम्

tṛptir āścaryabhūtānāṃ kathānāṃ nāsti me vibho
karmakālo muniśreṣṭha lambate ravimaṇḍalam

श्वः प्रभाते महातेजो द्रष्टुमर्हसि मां पुनः
स्वागतं तपसां श्रेष्ठ मामनुज्ञातुमर्हसि

śvaḥ prabhāte mahātejo draṣṭum arhasi māṃ punaḥ
svāgataṃ tapasāṃ śreṣṭha mām anujñātum arhasi

एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठं वैदेहो मिथिलाधिपः
प्रदक्षिणं चकाराशु सोपाध्यायः सबान्धवः

evam uktvā muniśreṣṭhaṃ vaideho mithilādhipaḥ
pradakṣiṇaṃ cakārāśu sopādhyāyaḥ sabāndhavaḥ

विश्वामित्रोऽपि धर्मात्मा सहरामः सलक्ष्मणः
स्वं वाटमभिचक्राम पूज्यमानो महर्षिभिः

viśvāmitro 'pi dharmātmā saharāmaḥ salakṣmaṇaḥ
svaṃ vāṭam abhicakrāma pūjyamāno maharṣibhiḥ