Bala Kanda, sarga 71

Bālakāṇḍa · 24 Critical Edition verses

तमुक्तवन्तं वैदेहं विश्वामित्रो महामुनिः
उवाच वचनं वीरं वसिष्ठसहितो नृपम्

tam uktavantaṃ vaidehaṃ viśvāmitro mahāmuniḥ
uvāca vacanaṃ vīraṃ vasiṣṭhasahito nṛpam

अचिन्त्यान्यप्रमेयानि कुलानि नरपुंगव
इक्ष्वाकूणां विदेहानां नैषां तुल्योऽस्ति कश्चन

acintyāny aprameyāni kulāni narapuṃgava
ikṣvākūṇāṃ videhānāṃ naiṣāṃ tulyo 'sti kaś cana

सदृशो धर्मसंबन्धः सदृशो रूपसंपदा
रामलक्ष्मणयो राजन्सीता चोर्मिलया सह

sadṛśo dharmasaṃbandhaḥ sadṛśo rūpasaṃpadā
rāmalakṣmaṇayo rājan sītā cormilayā saha

वक्तव्यं च नरश्रेष्ठ श्रूयतां वचनं मम

vaktavyaṃ ca naraśreṣṭha śrūyatāṃ vacanaṃ mama

भ्राता यवीयान्धर्मज्ञ एष राजा कुशध्वजः
अस्य धर्मात्मनो राजन्रूपेणाप्रतिमं भुवि
सुताद्वयं नरश्रेष्ठ पत्न्यर्थं वरयामहे

bhrātā yavīyān dharmajña eṣa rājā kuśadhvajaḥ
asya dharmātmano rājan rūpeṇāpratimaṃ bhuvi
sutādvayaṃ naraśreṣṭha patnyarthaṃ varayāmahe

भरतस्य कुमारस्य शत्रुघ्नस्य च धीमतः
वरयेम सुते राजंस्तयोरर्थे महात्मनोः

bharatasya kumārasya śatrughnasya ca dhīmataḥ
varayema sute rājaṃs tayor arthe mahātmanoḥ

पुत्रा दशरथस्येमे रूपयौवनशालिनः
लोकपालोपमाः सर्वे देवतुल्यपराक्रमाः

putrā daśarathasyeme rūpayauvanaśālinaḥ
lokapālopamāḥ sarve devatulyaparākramāḥ

उभयोरपि राजेन्द्र संबन्धेनानुबध्यताम्
इक्ष्वाकुकुलमव्यग्रं भवतः पुण्यकर्मणः

ubhayor api rājendra saṃbandhenānubadhyatām
ikṣvākukulam avyagraṃ bhavataḥ puṇyakarmaṇaḥ

विश्वामित्रवचः श्रुत्वा वसिष्ठस्य मते तदा
जनकः प्राञ्जलिर्वाक्यमुवाच मुनिपुंगवौ

viśvāmitravacaḥ śrutvā vasiṣṭhasya mate tadā
janakaḥ prāñjalir vākyam uvāca munipuṃgavau

सदृशं कुलसंबन्धं यदाज्ञापयथः स्वयम्
एवं भवतु भद्रं वः कुशध्वजसुते इमे
पत्न्यौ भजेतां सहितौ शत्रुघ्नभरतावुभौ

sadṛśaṃ kulasaṃbandhaṃ yad ājñāpayathaḥ svayam
evaṃ bhavatu bhadraṃ vaḥ kuśadhvajasute ime
patnyau bhajetāṃ sahitau śatrughnabharatāv ubhau

एकाह्ना राजपुत्रीणां चतसृणां महामुने
पाणीन्गृह्णन्तु चत्वारो राजपुत्रा महाबलाः

ekāhnā rājaputrīṇāṃ catasṛṇāṃ mahāmune
pāṇīn gṛhṇantu catvāro rājaputrā mahābalāḥ

उत्तरे दिवसे ब्रह्मन्फल्गुनीभ्यां मनीषिणः
वैवाहिकं प्रशंसन्ति भगो यत्र प्रजापतिः

uttare divase brahman phalgunībhyāṃ manīṣiṇaḥ
vaivāhikaṃ praśaṃsanti bhago yatra prajāpatiḥ

एवमुक्त्वा वचः सौम्यं प्रत्युत्थाय कृताञ्जलिः
उभौ मुनिवरौ राजा जनको वाक्यमब्रवीत्

evam uktvā vacaḥ saumyaṃ pratyutthāya kṛtāñjaliḥ
ubhau munivarau rājā janako vākyam abravīt

परो धर्मः कृतो मह्यं शिष्योऽस्मि भवतोः सदा
इमान्यासनमुख्यानि आसेतां मुनिपुंगवौ

paro dharmaḥ kṛto mahyaṃ śiṣyo 'smi bhavatoḥ sadā
imāny āsanamukhyāni āsetāṃ munipuṃgavau

यथा दशरथस्येयं तथायोध्या पुरी मम
प्रभुत्वे नासित्संदेहो यथार्हं कर्तुमर्हथः

yathā daśarathasyeyaṃ tathāyodhyā purī mama
prabhutve nāsit saṃdeho yathārhaṃ kartum arhathaḥ

तथा ब्रुवति वैदेहे जनके रघुनन्दनः
राजा दशरथो हृष्टः प्रत्युवाच महीपतिम्

tathā bruvati vaidehe janake raghunandanaḥ
rājā daśaratho hṛṣṭaḥ pratyuvāca mahīpatim

युवामसंख्येय गुणौ भ्रातरौ मिथिलेश्वरौ
ऋषयो राजसंघाश्च भवद्भ्यामभिपूजिताः

yuvām asaṃkhyeya guṇau bhrātarau mithileśvarau
ṛṣayo rājasaṃghāś ca bhavadbhyām abhipūjitāḥ

स्वस्ति प्राप्नुहि भद्रं ते गमिष्यामि स्वमालयम्
श्राद्धकर्माणि सर्वाणि विधास्य इति चाब्रवीत्

svasti prāpnuhi bhadraṃ te gamiṣyāmi svam ālayam
śrāddhakarmāṇi sarvāṇi vidhāsya iti cābravīt

तमापृष्ट्वा नरपतिं राजा दशरथस्तदा
मुनीन्द्रौ तौ पुरस्कृत्य जगामाशु महायशाः

tam āpṛṣṭvā narapatiṃ rājā daśarathas tadā
munīndrau tau puraskṛtya jagāmāśu mahāyaśāḥ

स गत्वा निलयं राजा श्राद्धं कृत्वा विधानतः
प्रभाते काल्यमुत्थाय चक्रे गोदानमुत्तमम्

sa gatvā nilayaṃ rājā śrāddhaṃ kṛtvā vidhānataḥ
prabhāte kālyam utthāya cakre godānam uttamam

गवां शतसहस्राणि ब्राह्मणेभ्यो नराधिपः
एकैकशो ददौ राजा पुत्रानुद्धिश्य धर्मतः

gavāṃ śatasahasrāṇi brāhmaṇebhyo narādhipaḥ
ekaikaśo dadau rājā putrān uddhiśya dharmataḥ

सुवर्णशृङ्गाः संपन्नाः सवत्साः कांस्यदोहनाः
गवां शतसहस्राणि चत्वारि पुरुषर्षभः

suvarṇaśṛṅgāḥ saṃpannāḥ savatsāḥ kāṃsyadohanāḥ
gavāṃ śatasahasrāṇi catvāri puruṣarṣabhaḥ

वित्तमन्यच्च सुबहु द्विजेभ्यो रघुनन्दनः
ददौ गोदानमुद्दिश्य पुत्राणां पुत्रवत्सलः

vittam anyac ca subahu dvijebhyo raghunandanaḥ
dadau godānam uddiśya putrāṇāṃ putravatsalaḥ

स सुतैः कृतगोदानैर्वृतश्च नृपतिस्तदा
लोकपालैरिवाभाति वृतः सौम्यः प्रजापतिः

sa sutaiḥ kṛtagodānair vṛtaś ca nṛpatis tadā
lokapālair ivābhāti vṛtaḥ saumyaḥ prajāpatiḥ