Bala Kanda, sarga 72
यस्मिंस्तु दिवसे राजा चक्रे गोदानमुत्तमम्
तस्मिंस्तु दिवसे शूरो युधाजित्समुपेयिवान्
yasmiṃs tu divase rājā cakre godānam uttamam
tasmiṃs tu divase śūro yudhājit samupeyivān
पुत्रः केकयराजस्य साक्षाद्भरतमातुलः
दृष्ट्वा पृष्ट्वा च कुशलं राजानमिदमब्रवीत्
putraḥ kekayarājasya sākṣād bharatamātulaḥ
dṛṣṭvā pṛṣṭvā ca kuśalaṃ rājānam idam abravīt
केकयाधिपती राजा स्नेहात्कुशलमब्रवीत्
येषां कुशलकामोऽसि तेषां संप्रत्यनामयम्
kekayādhipatī rājā snehāt kuśalam abravīt
yeṣāṃ kuśalakāmo 'si teṣāṃ saṃpraty anāmayam
स्वस्रीयं मम राजेन्द्र द्रष्टुकामो महीपते
तदर्थमुपयातोऽहमयोध्यां रघुनन्दन
svasrīyaṃ mama rājendra draṣṭukāmo mahīpate
tadartham upayāto 'ham ayodhyāṃ raghunandana
श्रुत्वा त्वहमयोध्यायां विवाहार्थं तवात्मजान्
मिथिलामुपयातास्तु त्वया सह महीपते
त्वरयाभ्युपयातोऽहं द्रष्टुकामः स्वसुः सुतम्
śrutvā tv aham ayodhyāyāṃ vivāhārthaṃ tavātmajān
mithilām upayātās tu tvayā saha mahīpate
tvarayābhyupayāto 'haṃ draṣṭukāmaḥ svasuḥ sutam
अथ राजा दशरथः प्रियातिथिमुपस्थिम
दृष्ट्वा परमसत्कारैः पूजार्हं समपूजयत्
atha rājā daśarathaḥ priyātithim upasthima
dṛṣṭvā paramasatkāraiḥ pūjārhaṃ samapūjayat
ततस्तामुषितो रात्रिं सह पुत्रैर्महात्मभिः
ऋषींस्तदा पुरस्कृत्य यज्ञवाटमुपागमत्
tatas tām uṣito rātriṃ saha putrair mahātmabhiḥ
ṛṣīṃs tadā puraskṛtya yajñavāṭam upāgamat
युक्ते मुहूर्ते विजये सर्वाभरणभूषितैः
भ्रातृभिः सहितो रामः कृतकौतुकमङ्गलः
वसिष्ठं पुरतः कृत्वा महर्षीनपरानपि
yukte muhūrte vijaye sarvābharaṇabhūṣitaiḥ
bhrātṛbhiḥ sahito rāmaḥ kṛtakautukamaṅgalaḥ
vasiṣṭhaṃ purataḥ kṛtvā maharṣīn aparān api
वसिष्ठो भगवानेत्य वैदेहमिदमब्रवीत्
vasiṣṭho bhagavān etya vaideham idam abravīt
राजा दशरथो राजन्कृतकौतुकमङ्गलैः
पुत्रैर्नरवरश्रेष्ठ दातारमभिकाङ्क्षते
rājā daśaratho rājan kṛtakautukamaṅgalaiḥ
putrair naravaraśreṣṭha dātāram abhikāṅkṣate
दातृप्रतिग्रहीतृभ्यां सर्वार्थाः प्रभवन्ति हि
स्वधर्मं प्रतिपद्यस्व कृत्वा वैवाह्यमुत्तमम्
dātṛpratigrahītṛbhyāṃ sarvārthāḥ prabhavanti hi
svadharmaṃ pratipadyasva kṛtvā vaivāhyam uttamam
इत्युक्तः परमोदारो वसिष्ठेन महात्मना
प्रत्युवाच महातेजा वाक्यं परमधर्मवित्
ity uktaḥ paramodāro vasiṣṭhena mahātmanā
pratyuvāca mahātejā vākyaṃ paramadharmavit
कः स्थितः प्रतिहारो मे कस्याज्ञा संप्रतीक्ष्यते
स्वगृहे को विचारोऽस्ति यथा राज्यमिदं तव
kaḥ sthitaḥ pratihāro me kasyājñā saṃpratīkṣyate
svagṛhe ko vicāro 'sti yathā rājyam idaṃ tava
कृतकौतुकसर्वस्वा वेदिमूलमुपागताः
मम कन्या मुनिश्रेष्ठ दीप्ता वह्नेरिवार्चिषः
kṛtakautukasarvasvā vedimūlam upāgatāḥ
mama kanyā muniśreṣṭha dīptā vahner ivārciṣaḥ
सज्जोऽहं त्वत्प्रतीक्षोऽस्मि वेद्यामस्यां प्रतिष्ठितः
अविघ्नं कुरुतां राजा किमर्थं हि विलम्ब्यते
sajjo 'haṃ tvatpratīkṣo 'smi vedyām asyāṃ pratiṣṭhitaḥ
avighnaṃ kurutāṃ rājā kimarthaṃ hi vilambyate
तद्वाक्यं जनकेनोक्तं श्रुत्वा दशरथस्तदा
प्रवेशयामास सुतान्सर्वानृषिगणानपि
tadvākyaṃ janakenoktaṃ śrutvā daśarathas tadā
praveśayām āsa sutān sarvān ṛṣigaṇān api
ततो राजा विदेहानां वसिष्ठमिदमब्रवीत्।।।।
कारयस्व ऋषे सर्वमृषिभि: सह धार्मिक।
रामस्य लोकरामस्य क्रियां वैवाहिकीं विभो
tato rājā videhānāṃ vasiṣṭhamidamabravīt||||
kārayasva ṛṣe sarvamṛṣibhiḥ saha dhārmika|
rāmasya lokarāmasya kriyāṃ vaivāhikīṃ vibho
दर्भैस्समैस्समास्तीर्य विधिवन्मन्त्रपूर्वकम्।
अग्निमादाय वेद्यां तु विधिमन्त्रपुरस्कृतम्।।।।
जुहावाग्नौ महातेजा वसिष्ठो भगवानृषि:
darbhaissamaissamāstīrya vidhivanmantrapūrvakam|
agnimādāya vedyāṃ tu vidhimantrapuraskṛtam||||
juhāvāgnau mahātejā vasiṣṭho bhagavānṛṣiḥ
ततस्सीतां समानीय सर्वाभरणभूषिताम्।।।।
समक्षमग्ने स्संस्थाप्य राघवाभिमुखे तदा।
अब्रवीज्जनको राजा कौसल्यानन्दवर्धनम्
tatassītāṃ samānīya sarvābharaṇabhūṣitām||||
samakṣamagne ssaṃsthāpya rāghavābhimukhe tadā|
abravījjanako rājā kausalyānandavardhanam
ततो राजा विदेहानां वशिष्ठमिदमब्रवीत् |
कारयस्व ऋषे सर्वानृषिभिः सह धार्मिक
tato rājā videhānāṃ vaśiṣṭhamidamabravīt |
kārayasva ṛṣe sarvānṛṣibhiḥ saha dhārmika
रामस्य लोकरामस्य क्रियां वैवाहिकीं प्रभो
तथेत्युक्त्वा तु जनकं वशिष्ठो भगवानृषिः
rāmasya lokarāmasya kriyāṃ vaivāhikīṃ prabho
tathetyuktvā tu janakaṃ vaśiṣṭho bhagavānṛṣiḥ
विश्वामित्रं पुरस्कृत्य शतानंदं च धार्मिकम् |
प्रपामध्ये तु विधिवद्वेदीं कृत्वा महातपाः
viśvāmitraṃ puraskṛtya śatānaṃdaṃ ca dhārmikam |
prapāmadhye tu vidhivadvedīṃ kṛtvā mahātapāḥ
अलञ्चकार तां वेदीं गन्धपुष्पैः समंततः |
सुवर्णपालिकाभिश्च चित्रकुम्भैश्च साङ्कुरैः
alañcakāra tāṃ vedīṃ gandhapuṣpaiḥ samaṃtataḥ |
suvarṇapālikābhiśca citrakumbhaiśca sāṅkuraiḥ
अंकुराढ्यैः शरावैश्च धूपपात्रैः सधूपकैः |
शंखपात्रैः श्रुवैः स्रुग्भिः पात्रैरर्घ्यादिपूजितैः
aṃkurāḍhyaiḥ śarāvaiśca dhūpapātraiḥ sadhūpakaiḥ |
śaṃkhapātraiḥ śruvaiḥ srugbhiḥ pātrairarghyādipūjitaiḥ
लाजपूर्णैश्च पात्रीभिरक्षितैरपि संस्कृतैः
दर्भैः समैः समास्तीर्य विधिवन्मंत्रपूर्वकम्
lājapūrṇaiśca pātrībhirakṣitairapi saṃskṛtaiḥ
darbhaiḥ samaiḥ samāstīrya vidhivanmaṃtrapūrvakam
अग्निमाधाय तं वेद्यां विधिमंत्रपुरस्कृतम् |
जुहावाग्नौ महातेजा वशिष्ठो मुनिपुंगव
agnimādhāya taṃ vedyāṃ vidhimaṃtrapuraskṛtam |
juhāvāgnau mahātejā vaśiṣṭho munipuṃgava
ततः सीतां समानीय सर्वाभरणभूषिताम् |
समक्षमग्नेः संस्थाप्य राघवाभिमुखे तदा
tataḥ sītāṃ samānīya sarvābharaṇabhūṣitām |
samakṣamagneḥ saṃsthāpya rāghavābhimukhe tadā
अब्रवीज्जनको राजा कौसल्यानन्दवर्धनम्
इयं सीता मम सुता सहधर्मचरी तव
प्रतीच्छ चैनां भद्रं ते पाणिं गृह्णीष्व पाणिना
abravīj janako rājā kausalyānandavardhanam
iyaṃ sītā mama sutā sahadharmacarī tava
pratīccha caināṃ bhadraṃ te pāṇiṃ gṛhṇīṣva pāṇinā
पतिव्रता महाभागा छायेवानुगता सदा।
इत्युक्त्वा प्राक्षिपद्राजा मन्त्रपूतं जलं तदा
pativratā mahābhāgā chāyevānugatā sadā|
ityuktvā prākṣipadrājā mantrapūtaṃ jalaṃ tadā
साधु साध्विति देवाना मृषीणां वदतां तदा ।
देवदुन्दुभिर्निर्घोष: पुष्पवर्षो महानभूत्
sādhu sādhviti devānā mṛṣīṇāṃ vadatāṃ tadā |
devadundubhirnirghoṣaḥ puṣpavarṣo mahānabhūt
एवं दत्त्वा तदा सीतां मन्त्रोदकपुरस्कृताम् ।
अब्रवीज्जनको राजा हर्षेणाभिपरिप्लुत:
evaṃ dattvā tadā sītāṃ mantrodakapuraskṛtām |
abravījjanako rājā harṣeṇābhipariplutaḥ
इत्युक्त्वा प्राक्षिपद्राजा मंत्रपूतं जलं तदा
साधु साध्विति देवानामृषीणां वदतां तदा
ityuktvā prākṣipadrājā maṃtrapūtaṃ jalaṃ tadā
sādhu sādhviti devānāmṛṣīṇāṃ vadatāṃ tadā
देवदुंदुभिनिर्घोषः पुष्पवर्षो महानभूत्
एवं दत्त्वा सुतां सीतां मंत्रोदकपुरस्कृताम्
devaduṃdubhinirghoṣaḥ puṣpavarṣo mahānabhūt
evaṃ dattvā sutāṃ sītāṃ maṃtrodakapuraskṛtām
लक्ष्मणागच्छ भद्रं ते ऊर्मिलामुद्यतां मया
प्रतीच्छ पाणिं गृह्णीष्व मा भूत्कालस्य पर्ययः
lakṣmaṇāgaccha bhadraṃ te ūrmilām udyatāṃ mayā
pratīccha pāṇiṃ gṛhṇīṣva mā bhūt kālasya paryayaḥ
तमेवमुक्त्वा जनको भरतं चाभ्यभाषत
गृहाण पाणिं माण्डव्याः पाणिना रघुनन्दन
tam evam uktvā janako bharataṃ cābhyabhāṣata
gṛhāṇa pāṇiṃ māṇḍavyāḥ pāṇinā raghunandana
शत्रुघ्नं चापि धर्मात्मा अब्रवीज्जनकेश्वरः
श्रुतकीर्त्या महाबाहो पाणिं गृह्णीष्व पाणिना
śatrughnaṃ cāpi dharmātmā abravīj janakeśvaraḥ
śrutakīrtyā mahābāho pāṇiṃ gṛhṇīṣva pāṇinā
सर्वे भवन्तः संयाश्च सर्वे सुचरितव्रताः
पत्नीभिः सन्तु काकुत्स्था मा भूत्कालस्य पर्ययः
sarve bhavantaḥ saṃyāś ca sarve sucaritavratāḥ
patnībhiḥ santu kākutsthā mā bhūt kālasya paryayaḥ
जनकस्य वचः श्रुत्वा पाणीन्पाणिभिरस्पृशन्
चत्वारस्ते चतसृणां वसिष्ठस्य मते स्थिताः
janakasya vacaḥ śrutvā pāṇīn pāṇibhir aspṛśan
catvāras te catasṛṇāṃ vasiṣṭhasya mate sthitāḥ
अग्निं प्रदक्षिणं कृत्वा वेदिं राजानमेव च
ऋषींश्चैव महात्मानः सह भार्या रघूत्तमाः
यथोक्तेन तथा चक्रुर्विवाहं विधिपूर्वकम्
agniṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā vediṃ rājānam eva ca
ṛṣīṃś caiva mahātmānaḥ saha bhāryā raghūttamāḥ
yathoktena tathā cakrur vivāhaṃ vidhipūrvakam
पुष्पवृष्टिर्महत्यासीदन्तरिक्षात्सुभास्वरा
दिव्यदुन्दुभिनिर्घोषैर्गीतवादित्रनिस्वनैः
puṣpavṛṣṭir mahaty āsīd antarikṣāt subhāsvarā
divyadundubhinirghoṣair gītavāditranisvanaiḥ
ननृतुश्चाप्सरःसंघा गन्धर्वाश्च जगुः कलम्
विवाहे रघुमुख्यानां तदद्भुतमिवाभवत्
nanṛtuś cāpsaraḥsaṃghā gandharvāś ca jaguḥ kalam
vivāhe raghumukhyānāṃ tad adbhutam ivābhavat
ईदृशे वर्तमाने तु तूर्योद्घुष्टनिनादिते
त्रिरग्निं ते परिक्रम्य ऊहुर्भार्या महौजसः
īdṛśe vartamāne tu tūryodghuṣṭaninādite
trir agniṃ te parikramya ūhur bhāryā mahaujasaḥ
अथोपकार्यां जग्मुस्ते सदारा रघुनन्दनः
राजाप्यनुययौ पश्यन्सर्षिसंघः सबान्धवः
athopakāryāṃ jagmus te sadārā raghunandanaḥ
rājāpy anuyayau paśyan sarṣisaṃghaḥ sabāndhavaḥ