Bala Kanda, sarga 74

राम दाशरथे वीर वीर्यं ते श्रूयतेऽधुतम्
धनुषो भेदनं चैव निखिलेन मया श्रुतम्

rāma dāśarathe vīra vīryaṃ te śrūyate 'dhutam
dhanuṣo bhedanaṃ caiva nikhilena mayā śrutam

तदद्भुतमचिन्त्यं च भेदनं धनुषस्त्वया
तच्छ्रुत्वाहमनुप्राप्तो धनुर्गृह्यापरं शुभम्

tad adbhutam acintyaṃ ca bhedanaṃ dhanuṣas tvayā
tac chrutvāham anuprāpto dhanur gṛhyāparaṃ śubham

तदिदं घोरसंकाशं जामदग्न्यं महद्धनुः
पूरयस्व शरेणैव स्वबलं दर्शयस्व च

tad idaṃ ghorasaṃkāśaṃ jāmadagnyaṃ mahad dhanuḥ
pūrayasva śareṇaiva svabalaṃ darśayasva ca

तदहं ते बलं दृष्ट्वा धनुषोऽस्य प्रपूरणे
द्वन्द्वयुद्धं प्रदास्यामि वीर्यश्लाघ्यमिदं तव

tad ahaṃ te balaṃ dṛṣṭvā dhanuṣo 'sya prapūraṇe
dvandvayuddhaṃ pradāsyāmi vīryaślāghyam idaṃ tava

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राजा दशरथस्तदा
विषण्णवदनो दीनः प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्

tasya tad vacanaṃ śrutvā rājā daśarathas tadā
viṣaṇṇavadano dīnaḥ prāñjalir vākyam abravīt

क्षत्ररोषात्प्रशान्तस्त्वं ब्राह्मणस्य महायशाः
बालानां मम पुत्राणामभयं दातुमर्हसि

kṣatraroṣāt praśāntas tvaṃ brāhmaṇasya mahāyaśāḥ
bālānāṃ mama putrāṇām abhayaṃ dātum arhasi

भार्गवाणां कुले जातः स्वाध्यायव्रतशालिनाम्
सहस्राक्षे प्रतिज्ञाय शस्त्रं निक्षिप्तवानसि

bhārgavāṇāṃ kule jātaḥ svādhyāyavrataśālinām
sahasrākṣe pratijñāya śastraṃ nikṣiptavān asi

स त्वं धर्मपरो भूत्वा काश्यपाय वसुंधराम्
दत्त्वा वनमुपागम्य महेन्द्रकृतकेतनः

sa tvaṃ dharmaparo bhūtvā kāśyapāya vasuṃdharām
dattvā vanam upāgamya mahendrakṛtaketanaḥ

मम सर्वविनाशाय संप्राप्तस्त्वं महामुने
न चैकस्मिन्हते रामे सर्वे जीवामहे वयम्

mama sarvavināśāya saṃprāptas tvaṃ mahāmune
na caikasmin hate rāme sarve jīvāmahe vayam

ब्रुवत्येवं दशरथे जामदग्न्यः प्रतापवान्
अनादृत्यैव तद्वाक्यं राममेवाभ्यभाषत

bruvaty evaṃ daśarathe jāmadagnyaḥ pratāpavān
anādṛtyaiva tad vākyaṃ rāmam evābhyabhāṣata

इमे द्वे धनुषी श्रेष्ठे दिव्ये लोकाभिविश्रुते
दृढे बलवती मुख्ये सुकृते विश्वकर्मणा

ime dve dhanuṣī śreṣṭhe divye lokābhiviśrute
dṛḍhe balavatī mukhye sukṛte viśvakarmaṇā

अतिसृष्टं सुरैरेकं त्र्यम्बकाय युयुत्सवे
त्रिपुरघ्नं नरश्रेष्ठ भग्नं काकुत्स्थ यत्त्वया

atisṛṣṭaṃ surair ekaṃ tryambakāya yuyutsave
tripuraghnaṃ naraśreṣṭha bhagnaṃ kākutstha yat tvayā

इदं द्वितीयं दुर्धर्षं विष्णोर्दत्तं सुरोत्तमैः
समानसारं काकुत्स्थ रौद्रेण धनुषा त्विदम्

idaṃ dvitīyaṃ durdharṣaṃ viṣṇor dattaṃ surottamaiḥ
samānasāraṃ kākutstha raudreṇa dhanuṣā tv idam

तदा तु देवताः सर्वाः पृच्छन्ति स्म पितामहम्
शितिकण्ठस्य विष्णोश्च बलाबलनिरीक्षया

tadā tu devatāḥ sarvāḥ pṛcchanti sma pitāmaham
śitikaṇṭhasya viṣṇoś ca balābalanirīkṣayā

अभिप्रायं तु विज्ञाय देवतानां पितामहः
विरोधं जनयामास तयोः सत्यवतां वरः

abhiprāyaṃ tu vijñāya devatānāṃ pitāmahaḥ
virodhaṃ janayām āsa tayoḥ satyavatāṃ varaḥ

विरोधे च महद्युद्धमभवद्रोमहर्षणम्
शितिकण्ठस्य विष्णोश्च परस्परजयैषिणोः

virodhe ca mahad yuddham abhavad romaharṣaṇam
śitikaṇṭhasya viṣṇoś ca parasparajayaiṣiṇoḥ

तदा तज्जृम्भितं शैवं धनुर्भीमपराक्रमम्
हुंकारेण महादेवः स्तम्भितोऽथ त्रिलोचनः

tadā taj jṛmbhitaṃ śaivaṃ dhanur bhīmaparākramam
huṃkāreṇa mahādevaḥ stambhito 'tha trilocanaḥ

देवैस्तदा समागम्य सर्षिसंघैः सचारणैः
याचितौ प्रशमं तत्र जग्मतुस्तौ सुरोत्तमौ

devais tadā samāgamya sarṣisaṃghaiḥ sacāraṇaiḥ
yācitau praśamaṃ tatra jagmatus tau surottamau

जृम्भितं तद्धनुर्दृष्ट्वा शैवं विष्णुपराक्रमैः
अधिकं मेनिरे विष्णुं देवाः सर्षिगणास्तदा

jṛmbhitaṃ tad dhanur dṛṣṭvā śaivaṃ viṣṇuparākramaiḥ
adhikaṃ menire viṣṇuṃ devāḥ sarṣigaṇās tadā

धनू रुद्रस्तु संक्रुद्धो विदेहेषु महायशाः
देवरातस्य राजर्षेर्ददौ हस्ते ससायकम्

dhanū rudras tu saṃkruddho videheṣu mahāyaśāḥ
devarātasya rājarṣer dadau haste sasāyakam

इदं च विष्णवं राम धनुः परपुरंजयम्
ऋचीके भार्गवे प्रादाद्विष्णुः स न्यासमुत्तमम्

idaṃ ca viṣṇavaṃ rāma dhanuḥ parapuraṃjayam
ṛcīke bhārgave prādād viṣṇuḥ sa nyāsam uttamam

ऋचीकस्तु महातेजाः पुत्रस्याप्रतिकर्मणः
पितुर्मम ददौ दिव्यं जमदग्नेर्महात्मनः

ṛcīkas tu mahātejāḥ putrasyāpratikarmaṇaḥ
pitur mama dadau divyaṃ jamadagner mahātmanaḥ

न्यस्तशस्त्रे पितरि मे तपोबलसमन्विते
अर्जुनो विदधे मृत्युं प्राकृतां बुद्धिमास्थितः

nyastaśastre pitari me tapobalasamanvite
arjuno vidadhe mṛtyuṃ prākṛtāṃ buddhim āsthitaḥ

वधमप्रतिरूपं तु पितुः श्रुत्वा सुदारुणम्
क्षत्रमुत्सादयं रोषाज्जातं जातमनेकशः

vadham apratirūpaṃ tu pituḥ śrutvā sudāruṇam
kṣatram utsādayaṃ roṣāj jātaṃ jātam anekaśaḥ

पृथिवीं चाखिलां प्राप्य काश्यपाय महात्मने
यज्ञस्यान्ते तदा राम दक्षिणां पुण्यकर्मणे

pṛthivīṃ cākhilāṃ prāpya kāśyapāya mahātmane
yajñasyānte tadā rāma dakṣiṇāṃ puṇyakarmaṇe

दत्त्वा महेन्द्रनिलयस्तपोबलसमन्वितः
श्रुतवान्धनुषो भेदं ततोऽहं द्रुतमागतः

dattvā mahendranilayas tapobalasamanvitaḥ
śrutavān dhanuṣo bhedaṃ tato 'haṃ drutam āgataḥ

तदिदं वैष्णवं राम पितृपैतामहं महत्
क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य गृह्णीष्व धनुरुत्तमम्

tad idaṃ vaiṣṇavaṃ rāma pitṛpaitāmahaṃ mahat
kṣatradharmaṃ puraskṛtya gṛhṇīṣva dhanuruttamam

योजयस्व धनुः श्रेष्ठे शरं परपुरंजयम्
यदि शक्नोषि काकुत्स्थ द्वन्द्वं दास्यामि ते ततः

yojayasva dhanuḥ śreṣṭhe śaraṃ parapuraṃjayam
yadi śaknoṣi kākutstha dvandvaṃ dāsyāmi te tataḥ