Bala Kanda, sarga 75

Bālakāṇḍa · 23 Critical Edition verses · 1 Southern-only

श्रुत्वा तज्जामदग्न्यस्य वाक्यं दाशरथिस्तदा
गौरवाद्यन्त्रितकथः पितू राममथाब्रवीत्

śrutvā taj jāmadagnyasya vākyaṃ dāśarathis tadā
gauravād yantritakathaḥ pitū rāmam athābravīt

श्रुतवानस्मि यत्कर्म कृतवानसि भार्गव
अनुरुन्ध्यामहे ब्रह्मन्पितुरानृण्यमास्थितः

śrutavān asmi yat karma kṛtavān asi bhārgava
anurundhyāmahe brahman pitur ānṛṇyam āsthitaḥ

वीर्यहीनमिवाशक्तं क्षत्रधर्मेण भार्गव
अवजानामि मे तेजः पश्य मेऽद्य पराक्रमम्

vīryahīnam ivāśaktaṃ kṣatradharmeṇa bhārgava
avajānāmi me tejaḥ paśya me 'dya parākramam

इत्युक्त्वा राघवः क्रुद्धो भार्गवस्य वरायुधम्
शरं च प्रतिसंगृह्य हस्ताल्लघुपराक्रमः

ity uktvā rāghavaḥ kruddho bhārgavasya varāyudham
śaraṃ ca pratisaṃgṛhya hastāl laghuparākramaḥ

आरोप्य स धनू रामः शरं सज्यं चकार ह
जामदग्न्यं ततो रामं रामः क्रुद्धोऽब्रवीद्वचः

āropya sa dhanū rāmaḥ śaraṃ sajyaṃ cakāra ha
jāmadagnyaṃ tato rāmaṃ rāmaḥ kruddho 'bravīd vacaḥ

ब्राह्मणोऽसीति पूज्यो मे विश्वामित्रकृतेन च
तस्माच्छक्तो न ते राम मोक्तुं प्राणहरं शरम्

brāhmaṇo 'sīti pūjyo me viśvāmitrakṛtena ca
tasmāc chakto na te rāma moktuṃ prāṇaharaṃ śaram

इमां वा त्वद्गतिं राम तपोबलसमार्जितान्
लोकानप्रतिमान्वापि हनिष्यामि यदिच्छसि

imāṃ vā tvadgatiṃ rāma tapobalasamārjitān
lokān apratimān vāpi haniṣyāmi yad icchasi

न ह्ययं वैष्णवो दिव्यः शरः परपुरंजयः
मोघः पतति वीर्येण बलदर्पविनाशनः

na hy ayaṃ vaiṣṇavo divyaḥ śaraḥ parapuraṃjayaḥ
moghaḥ patati vīryeṇa baladarpavināśanaḥ

वरायुधधरं राम द्रष्टुं सर्षिगणाः सुराः
पितामहं पुरस्कृत्य समेतास्तत्र संघशः

varāyudhadharaṃ rāma draṣṭuṃ sarṣigaṇāḥ surāḥ
pitāmahaṃ puraskṛtya sametās tatra saṃghaśaḥ

गन्धर्वाप्सरसश्चैव सिद्धचारणकिंनराः
यक्षराक्षसनागाश्च तद्द्रष्टुं महदद्भुतम्

gandharvāpsarasaś caiva siddhacāraṇakiṃnarāḥ
yakṣarākṣasanāgāś ca tad draṣṭuṃ mahad adbhutam

जडीकृते तदा लोके रामे वरधनुर्धरे
निर्वीर्यो जामदग्न्योऽसौ रमो राममुदैक्षत

jaḍīkṛte tadā loke rāme varadhanurdhare
nirvīryo jāmadagnyo 'sau ramo rāmam udaikṣata

तेजोभिर्हतवीर्यत्वाज्जामदग्न्यो जडीकृतः
रामं कमल पत्राक्षं मन्दं मन्दमुवाच ह

tejobhir hatavīryatvāj jāmadagnyo jaḍīkṛtaḥ
rāmaṃ kamala patrākṣaṃ mandaṃ mandam uvāca ha

काश्यपाय मया दत्ता यदा पूर्वं वसुंधरा
विषये मे न वस्तव्यमिति मां काश्यपोऽब्रवीत्

kāśyapāya mayā dattā yadā pūrvaṃ vasuṃdharā
viṣaye me na vastavyam iti māṃ kāśyapo 'bravīt

सोऽहं गुरुवचः कुर्वन्पृथिव्यां न वसे निशाम्
इति प्रतिज्ञा काकुत्स्थ कृता वै काश्यपस्य ह

so 'haṃ guruvacaḥ kurvan pṛthivyāṃ na vase niśām
iti pratijñā kākutstha kṛtā vai kāśyapasya ha

तदिमां त्वं गतिं वीर हन्तुं नार्हसि राघव
मनोजवं गमिष्यामि महेन्द्रं पर्वतोत्तमम्

tad imāṃ tvaṃ gatiṃ vīra hantuṃ nārhasi rāghava
manojavaṃ gamiṣyāmi mahendraṃ parvatottamam

लोकास्त्वप्रतिमा राम निर्जितास्तपसा मया
जहि ताञ्शरमुख्येन मा भूत्कालस्य पर्ययः

lokās tv apratimā rāma nirjitās tapasā mayā
jahi tāñ śaramukhyena mā bhūt kālasya paryayaḥ

अक्षय्यं मधुहन्तारं जानामि त्वां सुरेश्वरम्
धनुषोऽस्य परामर्शात्स्वस्ति तेऽस्तु परंतप

akṣayyaṃ madhuhantāraṃ jānāmi tvāṃ sureśvaram
dhanuṣo 'sya parāmarśāt svasti te 'stu paraṃtapa

एते सुरगणाः सर्वे निरीक्षन्ते समागताः
त्वामप्रतिमकर्माणमप्रतिद्वन्द्वमाहवे

ete suragaṇāḥ sarve nirīkṣante samāgatāḥ
tvām apratimakarmāṇam apratidvandvam āhave

न चेयं मम काकुत्स्थ व्रीडा भवितुमर्हति
त्वया त्रैलोक्यनाथेन यदहं विमुखीकृतः

na ceyaṃ mama kākutstha vrīḍā bhavitum arhati
tvayā trailokyanāthena yad ahaṃ vimukhīkṛtaḥ

शरमप्रतिमं राम मोक्तुमर्हसि सुव्रत
शरमोक्षे गमिष्यामि महेन्द्रं पर्वतोत्तमम्

śaram apratimaṃ rāma moktum arhasi suvrata
śaramokṣe gamiṣyāmi mahendraṃ parvatottamam

तथा ब्रुवति रामे तु जामदग्न्ये प्रतापवान्
रामो दाशरथिः श्रीमांश्चिक्षेप शरमुत्तमम्

tathā bruvati rāme tu jāmadagnye pratāpavān
rāmo dāśarathiḥ śrīmāṃś cikṣepa śaram uttamam

VR-S.1.75.21+11.75.21+1Southern-onlyIIT Kanpur Heritage

स हतान् दृश्य रामेण स्वांल्लोकांस्तपसार्जितान्।

जामदग्न्यो जगामाशु महेन्द्रं पर्वतोत्तमम्

sa hatān dṛśya rāmeṇa svāṃllokāṃstapasārjitān|

jāmadagnyo jagāmāśu mahendraṃ parvatottamam

ततो वितिमिराः सर्वा दिशा चोपदिशस्तथा
सुराः सर्षिगणा रामं प्रशशंसुरुदायुधम्

tato vitimirāḥ sarvā diśā copadiśas tathā
surāḥ sarṣigaṇā rāmaṃ praśaśaṃsur udāyudham

रामं दाशरथिं रामो जामदग्न्यः प्रशस्य च
ततः प्रदक्षिणीकृत्य जगामात्मगतिं प्रभुः

rāmaṃ dāśarathiṃ rāmo jāmadagnyaḥ praśasya ca
tataḥ pradakṣiṇīkṛtya jagāmātmagatiṃ prabhuḥ