Bala Kanda, sarga 76

Bālakāṇḍa · 18 Critical Edition verses · 6 Southern-only

गते रामे प्रशान्तात्मा रामो दाशरथिर्धनुः
वरुणायाप्रमेयाय ददौ हस्ते ससायकम्

gate rāme praśāntātmā rāmo dāśarathir dhanuḥ
varuṇāyāprameyāya dadau haste sasāyakam

अभिवाद्य ततो रामो वसिष्ठ प्रमुखानृषीन्
पितरं विह्वलं दृष्ट्वा प्रोवाच रघुनन्दनः

abhivādya tato rāmo vasiṣṭha pramukhān ṛṣīn
pitaraṃ vihvalaṃ dṛṣṭvā provāca raghunandanaḥ

जामदग्न्यो गतो रामः प्रयातु चतुरङ्गिणी
अयोध्याभिमुखी सेना त्वया नाथेन पालिता

jāmadagnyo gato rāmaḥ prayātu caturaṅgiṇī
ayodhyābhimukhī senā tvayā nāthena pālitā

सन्दिशस्व महाराज सेनां त्वच्छासने स्थिताम्।

शासनं काङ्क्षते सेना चातकालिर्जलं यथा

sandiśasva mahārāja senāṃ tvacchāsane sthitām|

śāsanaṃ kāṅkṣate senā cātakālirjalaṃ yathā

रामस्य वचनं श्रुत्वा राजा दशरथः सुतम्
बाहुभ्यां संपरिष्वज्य मूर्ध्नि चाघ्राय राघवम्

rāmasya vacanaṃ śrutvā rājā daśarathaḥ sutam
bāhubhyāṃ saṃpariṣvajya mūrdhni cāghrāya rāghavam

गतो राम इति श्रुत्वा हृष्टः प्रमुदितो नृपः
चोदयामास तां सेनां जगामाशु ततः पुरीम्

gato rāma iti śrutvā hṛṣṭaḥ pramudito nṛpaḥ
codayām āsa tāṃ senāṃ jagāmāśu tataḥ purīm

पताकाध्वजिनीं रम्यां तूर्योद्घुष्टनिनादिताम्
सिक्तराजपथां रम्यां प्रकीर्णकुसुमोत्कराम्

patākādhvajinīṃ ramyāṃ tūryodghuṣṭanināditām
siktarājapathāṃ ramyāṃ prakīrṇakusumotkarām

राजप्रवेशसुमुखैः पौरैर्मङ्गलवादिभिः
संपूर्णां प्राविशद्राजा जनौघैः समलंकृताम्

rājapraveśasumukhaiḥ paurair maṅgalavādibhiḥ
saṃpūrṇāṃ prāviśad rājā janaughaiḥ samalaṃkṛtām

पौरै: प्रत्युद्गतो दूरं द्विजैश्च पुरवासिभि:।

पुत्रैरनुगत श्श्रीमान् श्रीमद्भिश्च महायशा: ।।।।

प्रविवेश गृहं राजा हिमवत्सदृशं पुनः

pauraiḥ pratyudgato dūraṃ dvijaiśca puravāsibhiḥ|

putrairanugata śśrīmān śrīmadbhiśca mahāyaśāḥ ||||

praviveśa gṛhaṃ rājā himavatsadṛśaṃ punaḥ

VR-S.1.76.7+21.76.7+2Southern-onlyvalmikiramayan.net

पुत्रैरनुगतः श्रीमान् श्रीमद्भिश्च महायशाः |
प्रविवेश गृहं राजा हिमवत्सदृशं प्रियम्

putrairanugataḥ śrīmān śrīmadbhiśca mahāyaśāḥ |
praviveśa gṛhaṃ rājā himavatsadṛśaṃ priyam

कौसल्या च सुमित्रा च कैकेयी च सुमध्यमा
वधूप्रतिग्रहे युक्ता याश्चान्या राजयोषितः

kausalyā ca sumitrā ca kaikeyī ca sumadhyamā
vadhūpratigrahe yuktā yāś cānyā rājayoṣitaḥ

ननन्द सजनो राजा गृहे कामै स्सुपूजित:।।।।

कौसल्या च सुमित्रा च कैकेयी च सुमध्यमा।

वधूप्रतिग्रहे युक्ता याश्चान्या राजयोषित:

nananda sajano rājā gṛhe kāmai ssupūjitaḥ||||

kausalyā ca sumitrā ca kaikeyī ca sumadhyamā|

vadhūpratigrahe yuktā yāścānyā rājayoṣitaḥ

ततः सीतां महाभागामूर्मिलां च यशस्विनीम्
कुशध्वजसुते चोभे जगृहुर्नृपपत्नयः

tataḥ sītāṃ mahābhāgām ūrmilāṃ ca yaśasvinīm
kuśadhvajasute cobhe jagṛhur nṛpapatnayaḥ

मङ्गलालापनैश्चैव शोभिताः क्षौमवाससः
देवतायतनान्याशु सर्वास्ताः प्रत्यपूजयन्

maṅgalālāpanaiś caiva śobhitāḥ kṣaumavāsasaḥ
devatāyatanāny āśu sarvās tāḥ pratyapūjayan

अभिवाद्याभिवाद्यांश्च सर्वा राजसुतास्तदा
रेमिरे मुदिताः सर्वा भर्तृभिः सहिता रहः

abhivādyābhivādyāṃś ca sarvā rājasutās tadā
remire muditāḥ sarvā bhartṛbhiḥ sahitā rahaḥ

कृतदाराः कृतास्त्राश्च सधनाः ससुहृज्जनाः
शुश्रूषमाणाः पितरं वर्तयन्ति नरर्षभाः

kṛtadārāḥ kṛtāstrāś ca sadhanāḥ sasuhṛjjanāḥ
śuśrūṣamāṇāḥ pitaraṃ vartayanti nararṣabhāḥ

VR-S.1.76.12+11.76.12+1Southern-onlyIIT Kanpur Heritage

प्रार्थितस्तेन धर्मज्ञ मिधिलायामहं तथा।।।।

ऋषिमध्ये तु तस्य त्वं प्रीतिं कर्तुमिहार्हसि

prārthitastena dharmajña midhilāyāmahaṃ tathā||||

ṛṣimadhye tu tasya tvaṃ prītiṃ kartumihārhasi

श्रुत्वा दशरथस्यैतद्भरत: कैकयीसुत:।।।।

अभिवाद्य गुरुं रामं परिष्वज्य च लक्ष्मणम्।

गमनायाभिचक्राम शत्रुघ्नसहितस्तदा

śrutvā daśarathasyaitadbharataḥ kaikayīsutaḥ||||

abhivādya guruṃ rāmaṃ pariṣvajya ca lakṣmaṇam|

gamanāyābhicakrāma śatrughnasahitastadā

तेषामतियशा लोके रामः सत्यपराक्रमः
स्वयम्भूरिव भूतानां बभूव गुणवत्तरः

teṣām atiyaśā loke rāmaḥ satyaparākramaḥ
svayambhūr iva bhūtānāṃ babhūva guṇavattaraḥ

रामस्तु सीतया सार्धं विजहार बहूनृतून्
मनस्वी तद्गतस्तस्या नित्यं हृदि समर्पितः

rāmas tu sītayā sārdhaṃ vijahāra bahūn ṛtūn
manasvī tadgatas tasyā nityaṃ hṛdi samarpitaḥ

प्रिया तु सीता रामस्य दाराः पितृकृता इति
गुणाद्रूपगुणाच्चापि प्रीतिर्भूयो व्यवर्धत

priyā tu sītā rāmasya dārāḥ pitṛkṛtā iti
guṇād rūpaguṇāc cāpi prītir bhūyo vyavardhata

तस्याश्च भर्ता द्विगुणं हृदये परिवर्तते
अन्तर्जातमपि व्यक्तमाख्याति हृदयं हृदा

tasyāś ca bhartā dviguṇaṃ hṛdaye parivartate
antarjātam api vyaktam ākhyāti hṛdayaṃ hṛdā

तस्य भूयो विशेषेण मैथिली जनकात्मजा
देवताभिः समा रूपे सीता श्रीरिव रूपिणी

tasya bhūyo viśeṣeṇa maithilī janakātmajā
devatābhiḥ samā rūpe sītā śrīr iva rūpiṇī

तया स राजर्षिसुतोऽभिरामया; समेयिवानुत्तमराजकन्यया
अतीव रामः शुशुभेऽतिकामया; विभुः श्रिया विष्णुरिवामरेश्वरः

tayā sa rājarṣisuto 'bhirāmayā; sameyivān uttamarājakanyayā
atīva rāmaḥ śuśubhe 'tikāmayā; vibhuḥ śriyā viṣṇur ivāmareśvaraḥ