Ayodhya Kanda, sarga 107

Ayodhyākāṇḍa · 22 Critical Edition verses · 2 Southern-only

ततो निक्षिप्य मातॄः स अयोध्यायां दृढव्रतः
भरतः शोकसंतप्तो गुरूनिदमथाब्रवीत्

tato nikṣipya mātṝḥ sa ayodhyāyāṃ dṛḍhavrataḥ
bharataḥ śokasaṃtapto gurūn idam athābravīt

नन्दिग्रामं गमिष्यामि सर्वानामन्त्रयेऽद्य वः
तत्र दुःखमिदं सर्वं सहिष्ये राघवं विना

nandigrāmaṃ gamiṣyāmi sarvān āmantraye 'dya vaḥ
tatra duḥkham idaṃ sarvaṃ sahiṣye rāghavaṃ vinā

गतश्च हि दिवं राजा वनस्थश्च गुरुर्मम
रामं प्रतीक्षे राज्याय स हि राजा महायशाः

gataś ca hi divaṃ rājā vanasthaś ca gurur mama
rāmaṃ pratīkṣe rājyāya sa hi rājā mahāyaśāḥ

एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं भरतस्य महात्मनः
अब्रुवन्मन्त्रिणः सर्वे वसिष्ठश्च पुरोहितः

etac chrutvā śubhaṃ vākyaṃ bharatasya mahātmanaḥ
abruvan mantriṇaḥ sarve vasiṣṭhaś ca purohitaḥ

सदृशं श्लाघनीयं च यदुक्तं भरत त्वया
वचनं भ्रातृवात्सल्यादनुरूपं तवैव तत्

sadṛśaṃ ślāghanīyaṃ ca yad uktaṃ bharata tvayā
vacanaṃ bhrātṛvātsalyād anurūpaṃ tavaiva tat

नित्यं ते बन्धुलुब्धस्य तिष्ठतो भ्रातृसौहृदे
आर्यमार्गं प्रपन्नस्य नानुमन्येत कः पुमान्

nityaṃ te bandhulubdhasya tiṣṭhato bhrātṛsauhṛde
āryamārgaṃ prapannasya nānumanyeta kaḥ pumān

मन्त्रिणां वचनं श्रुत्वा यथाभिलषितं प्रियम्
अब्रवीत्सारथिं वाक्यं रथो मे युज्यतामिति

mantriṇāṃ vacanaṃ śrutvā yathābhilaṣitaṃ priyam
abravīt sārathiṃ vākyaṃ ratho me yujyatām iti

प्रहृष्टवदनः सर्वा मातॄः समभिवाद्य सः
आरुरोह रथं श्रीमाञ्शत्रुघ्नेन समन्वितः

prahṛṣṭavadanaḥ sarvā mātṝḥ samabhivādya saḥ
āruroha rathaṃ śrīmāñ śatrughnena samanvitaḥ

आरुह्य तु रथं शीघ्रं शत्रुघ्नभरतावुभौ
ययतुः परमप्रीतौ वृतौ मन्त्रिपुरोहितैः

āruhya tu rathaṃ śīghraṃ śatrughnabharatāv ubhau
yayatuḥ paramaprītau vṛtau mantripurohitaiḥ

अग्रतो पुरवस्तत्र वसिष्ठ प्रमुखा द्विजाः
प्रययुः प्राङ्मुखाः सर्वे नन्दिग्रामो यतोऽभवत्

agrato puravas tatra vasiṣṭha pramukhā dvijāḥ
prayayuḥ prāṅmukhāḥ sarve nandigrāmo yato 'bhavat

बलं च तदनाहूतं गजाश्वरथसंकुलम्
प्रययौ भरते याते सर्वे च पुरवासिनः

balaṃ ca tad anāhūtaṃ gajāśvarathasaṃkulam
prayayau bharate yāte sarve ca puravāsinaḥ

रथस्थः स तु धर्मात्मा भरतो भ्रातृवत्सलः
नन्दिग्रामं ययौ तूर्णं शिरस्याधाय पादुके

rathasthaḥ sa tu dharmātmā bharato bhrātṛvatsalaḥ
nandigrāmaṃ yayau tūrṇaṃ śirasy ādhāya pāduke

ततस्तु भरतः क्षिप्रं नन्दिग्रामं प्रविश्य सः
अवतीर्य रथात्तूर्णं गुरूनिदमुवाच ह

tatas tu bharataḥ kṣipraṃ nandigrāmaṃ praviśya saḥ
avatīrya rathāt tūrṇaṃ gurūn idam uvāca ha

एतद्राज्यं मम भ्रात्रा दत्तं संन्यासवत्स्वयम्
योगक्षेमवहे चेमे पादुके हेमभूषिते
तमिमं पालयिष्यामि राघवागमनं प्रति

etad rājyaṃ mama bhrātrā dattaṃ saṃnyāsavat svayam
yogakṣemavahe ceme pāduke hemabhūṣite
tam imaṃ pālayiṣyāmi rāghavāgamanaṃ prati

VR-S.2.107.14+12.107.14+1Southern-onlyIIT Kanpur Heritage

भरत श्शिरसा कृत्वा सन्न्यासं पादुके ततः।

अब्रवीद्धुःखसंतप्त स्सर्वं प्रकृतिमण्डलम्

bharata śśirasā kṛtvā sannyāsaṃ pāduke tataḥ|

abravīddhuḥkhasaṃtapta ssarvaṃ prakṛtimaṇḍalam

VR-S.2.107.14+22.107.14+2Southern-onlyIIT Kanpur Heritage

छत्रं धारयत क्षिप्रमार्यपादाविमौ मतौ।

आभ्यां राज्ये स्थितो धर्मः पादुकाभ्यां गुरोर्मम

chatraṃ dhārayata kṣipramāryapādāvimau matau|

ābhyāṃ rājye sthito dharmaḥ pādukābhyāṃ gurormama

क्षिप्रं संयोजयित्वा तु राघवस्य पुनः स्वयम्
चरणौ तौ तु रामस्य द्रक्ष्यामि सहपादुकौ

kṣipraṃ saṃyojayitvā tu rāghavasya punaḥ svayam
caraṇau tau tu rāmasya drakṣyāmi sahapādukau

ततो निक्षिप्तभारोऽहं राघवेण समागतः
निवेद्य गुरवे राज्यं भजिष्ये गुरुवृत्तिताम्

tato nikṣiptabhāro 'haṃ rāghaveṇa samāgataḥ
nivedya gurave rājyaṃ bhajiṣye guruvṛttitām

राघवाय च संन्यासं दत्त्वेमे वरपादुके
राज्यं चेदमयोध्यां च धूतपापो भवामि च

rāghavāya ca saṃnyāsaṃ dattveme varapāduke
rājyaṃ cedam ayodhyāṃ ca dhūtapāpo bhavāmi ca

अभिषिक्ते तु काकुत्स्थे प्रहृष्टमुदिते जने
प्रीतिर्मम यशश्चैव भवेद्राज्याच्चतुर्गुणम्

abhiṣikte tu kākutsthe prahṛṣṭamudite jane
prītir mama yaśaś caiva bhaved rājyāc caturguṇam

एवं तु विलपन्दीनो भरतः स महायशाः
नन्दिग्रामेऽकरोद्राज्यं दुःखितो मन्त्रिभिः सह

evaṃ tu vilapan dīno bharataḥ sa mahāyaśāḥ
nandigrāme 'karod rājyaṃ duḥkhito mantribhiḥ saha

स वल्कलजटाधारी मुनिवेषधरः प्रभुः
नन्दिग्रामेऽवसद्वीरः ससैन्यो भरतस्तदा

sa valkalajaṭādhārī muniveṣadharaḥ prabhuḥ
nandigrāme 'vasad vīraḥ sasainyo bharatas tadā

रामागमनमाकाङ्क्षन्भरतो भ्रातृवत्सलः
भ्रातुर्वचनकारी च प्रतिज्ञापारगस्तदा

rāmāgamanam ākāṅkṣan bharato bhrātṛvatsalaḥ
bhrātur vacanakārī ca pratijñāpāragas tadā

पादुके त्वभिषिच्याथ नन्दिग्रामेऽवसत्तदा
भरतः शासनं सर्वं पादुकाभ्यां न्यवेदयत्

pāduke tv abhiṣicyātha nandigrāme 'vasat tadā
bharataḥ śāsanaṃ sarvaṃ pādukābhyāṃ nyavedayat