Ayodhya Kanda, sarga 11
अतदर्हं महाराजं शयानमतथोचितम्
ययातिमिव पुण्यान्ते देवलोकात्परिच्युतम्
atadarhaṃ mahārājaṃ śayānam atathocitam
yayātim iva puṇyānte devalokāt paricyutam
अनर्थरूपा सिद्धार्था अभीता भयदर्शिनी
पुनराकारयामास तमेव वरमङ्गना
anartharūpā siddhārthā abhītā bhayadarśinī
punar ākārayām āsa tam eva varam aṅganā
त्वं कत्थसे महाराज सत्यवादी दृढव्रतः
मम चेमं वरं कस्माद्विधारयितुमिच्छसि
tvaṃ katthase mahārāja satyavādī dṛḍhavrataḥ
mama cemaṃ varaṃ kasmād vidhārayitum icchasi
एवमुक्तस्तु कैकेय्या राजा दशरथस्तदा
प्रत्युवाच ततः क्रुद्धो मुहूर्तं विह्वलन्निव
evam uktas tu kaikeyyā rājā daśarathas tadā
pratyuvāca tataḥ kruddho muhūrtaṃ vihvalann iva
मृते मयि गते रामे वनं मनुजपुंगवे
हन्तानार्ये ममामित्रे रामः प्रव्राजितो वनम्
mṛte mayi gate rāme vanaṃ manujapuṃgave
hantānārye mamāmitre rāmaḥ pravrājito vanam
यदि सत्यं ब्रवीम्येतत्तदसत्यं भविष्यति
अकीर्तिरतुला लोके ध्रुवं परिभवश्च मे
yadi satyaṃ bravīmy etat tad asatyaṃ bhaviṣyati
akīrtir atulā loke dhruvaṃ paribhavaś ca me
अपुत्रेण मया पुत्रश्श्रमेण महता महान्।
रामो लब्धो महाबाहु स्सकथं त्यज्यते मया
aputreṇa mayā putraśśrameṇa mahatā mahān|
rāmo labdho mahābāhu ssakathaṃ tyajyate mayā
शूरश्च कृतविद्यश्च जितक्रोधो क्षमापरः।
कथं कमलपत्राक्षो मया रामो विवास्यते
śūraśca kṛtavidyaśca jitakrodho kṣamāparaḥ|
kathaṃ kamalapatrākṣo mayā rāmo vivāsyate
कथमिन्दीवरश्यामं दीर्घबाहुं महाबलम्।
अभिराममहं रामं प्रेषयिष्यामि दण्डकान्
kathamindīvaraśyāmaṃ dīrghabāhuṃ mahābalam|
abhirāmamahaṃ rāmaṃ preṣayiṣyāmi daṇḍakān
सुखानामुचितस्यैव दुःखैरनुचितस्य च।
दुखं नामानुपश्येयं कथं रामस्य धीमतः
sukhānāmucitasyaiva duḥkhairanucitasya ca|
dukhaṃ nāmānupaśyeyaṃ kathaṃ rāmasya dhīmataḥ
यदि दुःखमकृत्वाऽद्य मम संक्रमणं भवेत्।
अदुःखार्हस्य रामस्य तत स्सुखमवाप्नुयाम्
yadi duḥkhamakṛtvā'dya mama saṃkramaṇaṃ bhavet|
aduḥkhārhasya rāmasya tata ssukhamavāpnuyām
तथा विलपतस्तस्य परिभ्रमितचेतसः
अस्तमभ्यगमत्सूर्यो रजनी चाभ्यवर्तत
tathā vilapatas tasya paribhramitacetasaḥ
astam abhyagamat sūryo rajanī cābhyavartata
स त्रियामा तथार्तस्य चन्द्रमण्डलमण्डिता
राज्ञो विलपमानस्य न व्यभासत शर्वरी
sa triyāmā tathārtasya candramaṇḍalamaṇḍitā
rājño vilapamānasya na vyabhāsata śarvarī
तथैवोष्णं विनिःश्वस्य वृद्धो दशरथो नृपः
विललापार्तवद्दुःखं गगनासक्तलोचनः
tathaivoṣṇaṃ viniḥśvasya vṛddho daśaratho nṛpaḥ
vilalāpārtavad duḥkhaṃ gaganāsaktalocanaḥ
न प्रभातं त्वयेच्छामि मयायं रचितोऽञ्जलिः
अथ वा गम्यतां शीघ्रं नाहमिच्छामि निर्घृणाम्
नृशंसां कैकेयीं द्रष्टुं यत्कृते व्यसनं महत्
na prabhātaṃ tvayecchāmi mayāyaṃ racito 'ñjaliḥ
atha vā gamyatāṃ śīghraṃ nāham icchāmi nirghṛṇām
nṛśaṃsāṃ kaikeyīṃ draṣṭuṃ yatkṛte vyasanaṃ mahat
एवमुक्त्वा ततो राजा कैकेयीं संयताञ्जलिः
प्रसादयामास पुनः कैकेयीं चेदमब्रवीत्
evam uktvā tato rājā kaikeyīṃ saṃyatāñjaliḥ
prasādayām āsa punaḥ kaikeyīṃ cedam abravīt
साधुवृत्तस्य दीनस्य त्वद्गतस्य गतायुषः
प्रसादः क्रियतां देवि भद्रे राज्ञो विशेषतः
sādhuvṛttasya dīnasya tvadgatasya gatāyuṣaḥ
prasādaḥ kriyatāṃ devi bhadre rājño viśeṣataḥ
शून्येन खलु सुश्रोणि मयेदं समुदाहृतम्
कुरु साधु प्रसादं मे बाले सहृदया ह्यसि
śūnyena khalu suśroṇi mayedaṃ samudāhṛtam
kuru sādhu prasādaṃ me bāle sahṛdayā hy asi
विशुद्धभावस्य हि दुष्टभावा; ताम्रेक्षणस्याश्रुकलस्य राज्ञः
श्रुत्वा विचित्रं करुणं विलापं; भर्तुर्नृशंसा न चकार वाक्यम्
viśuddhabhāvasya hi duṣṭabhāvā; tāmrekṣaṇasyāśrukalasya rājñaḥ
śrutvā vicitraṃ karuṇaṃ vilāpaṃ; bhartur nṛśaṃsā na cakāra vākyam
ततः स राजा पुनरेव मूर्छितः; प्रियामतुष्टां प्रतिकूलभाषिणीम्
समीक्ष्य पुत्रस्य विवासनं प्रति; क्षितौ विसंज्ञो निपपात दुःखितः
tataḥ sa rājā punar eva mūrchitaḥ; priyām atuṣṭāṃ pratikūlabhāṣiṇīm
samīkṣya putrasya vivāsanaṃ prati; kṣitau visaṃjño nipapāta duḥkhitaḥ
इतीव राज्ञो व्यथितस्य सा निशा
जगाम घोरं श्वसतो मनस्विनः
विबोध्यमानः प्रतिबोधनं तदा
निवारयामास स राजसत्तमः
itīva rājño vyathitasya sā niśā
jagāma ghoraṃ śvasato manasvinaḥ
vibodhyamānaḥ pratibodhanaṃ tadā
nivārayāmāsa sa rājasattamaḥ