Ayodhya Kanda, sarga 111

Ayodhyākāṇḍa · 20 Critical Edition verses · 2 Southern-only

अनसूया तु धर्मज्ञा श्रुत्वा तां महतीं कथाम्
पर्यष्वजत बाहुभ्यां शिरस्याघ्राय मैथिलीम्

anasūyā tu dharmajñā śrutvā tāṃ mahatīṃ kathām
paryaṣvajata bāhubhyāṃ śirasy āghrāya maithilīm

व्यक्ताक्षरपदं चित्रं भाषितं मधुरं त्वया
यथा स्वयंवरं वृत्तं तत्सर्वं हि श्रुतं मया

vyaktākṣarapadaṃ citraṃ bhāṣitaṃ madhuraṃ tvayā
yathā svayaṃvaraṃ vṛttaṃ tat sarvaṃ hi śrutaṃ mayā

रमेऽहं कथया ते तु दृढं मधुरभाषिणि
रविरस्तं गतः श्रीमानुपोह्य रजनीं शिवाम्

rame 'haṃ kathayā te tu dṛḍhaṃ madhurabhāṣiṇi
ravir astaṃ gataḥ śrīmān upohya rajanīṃ śivām

दिवसं प्रति कीर्णानामाहारार्थं पतत्रिणाम्
संध्याकाले निलीनानां निद्रार्थं श्रूयते ध्वनिः

divasaṃ prati kīrṇānām āhārārthaṃ patatriṇām
saṃdhyākāle nilīnānāṃ nidrārthaṃ śrūyate dhvaniḥ

एते चाप्यभिषेकार्द्रा मुनयः फलशोधनाः
सहिता उपवर्तन्ते सलिलाप्लुतवल्कलाः

ete cāpy abhiṣekārdrā munayaḥ phalaśodhanāḥ
sahitā upavartante salilāplutavalkalāḥ

ऋषीणामग्निहोत्रेषु हुतेषु विधिपुर्वकम्
कपोताङ्गारुणो धूमो दृश्यते पवनोद्धतः

ṛṣīṇām agnihotreṣu huteṣu vidhipurvakam
kapotāṅgāruṇo dhūmo dṛśyate pavanoddhataḥ

अल्पपर्णा हि तरवो घनीभूताः समन्ततः
विप्रकृष्टेऽपि ये देशे न प्रकाशन्ति वै दिशः

alpaparṇā hi taravo ghanībhūtāḥ samantataḥ
viprakṛṣṭe 'pi ye deśe na prakāśanti vai diśaḥ

रजनी रससत्त्वानि प्रचरन्ति समन्ततः
तपोवनमृगा ह्येते वेदितीर्थेषु शेरते

rajanī rasasattvāni pracaranti samantataḥ
tapovanamṛgā hy ete veditīrtheṣu śerate

संप्रवृत्ता निशा सीते नक्षत्रसमलंकृता
ज्योत्स्ना प्रावरणश्चन्द्रो दृश्यतेऽभ्युदितोऽम्बरे

saṃpravṛttā niśā sīte nakṣatrasamalaṃkṛtā
jyotsnā prāvaraṇaś candro dṛśyate 'bhyudito 'mbare

गम्यतामनुजानामि रामस्यानुचरी भव
कथयन्त्या हि मधुरं त्वयाहं परितोषिता

gamyatām anujānāmi rāmasyānucarī bhava
kathayantyā hi madhuraṃ tvayāhaṃ paritoṣitā

अलंकुरु च तावत्त्वं प्रत्यक्षं मम मैथिलि
प्रीतिं जनय मे वत्स दिव्यालंकारशोभिनी

alaṃkuru ca tāvat tvaṃ pratyakṣaṃ mama maithili
prītiṃ janaya me vatsa divyālaṃkāraśobhinī

सा तदा समलंकृत्य सीता सुरसुतोपमा
प्रणम्य शिरसा तस्यै रामं त्वभिमुखी ययौ

sā tadā samalaṃkṛtya sītā surasutopamā
praṇamya śirasā tasyai rāmaṃ tv abhimukhī yayau

तथा तु भूषितां सीतां ददर्श वदतां वरः
राघवः प्रीतिदानेन तपस्विन्या जहर्ष च

tathā tu bhūṣitāṃ sītāṃ dadarśa vadatāṃ varaḥ
rāghavaḥ prītidānena tapasvinyā jaharṣa ca

न्यवेदयत्ततः सर्वं सीता रामाय मैथिली
प्रीतिदानं तपस्विन्या वसनाभरणस्रजाम्

nyavedayat tataḥ sarvaṃ sītā rāmāya maithilī
prītidānaṃ tapasvinyā vasanābharaṇasrajām

प्रहृष्टस्त्वभवद्रामो लक्ष्मणश्च महारथः
मैथिल्याः सत्क्रियां दृष्ट्वा मानुषेषु सुदुर्लभाम्

prahṛṣṭas tv abhavad rāmo lakṣmaṇaś ca mahārathaḥ
maithilyāḥ satkriyāṃ dṛṣṭvā mānuṣeṣu sudurlabhām

ततस्तां सर्वरीं प्रीतः पुण्यां शशिनिभाननः
अर्चितस्तापसैः सिद्धैरुवास रघुनन्दनः

tatas tāṃ sarvarīṃ prītaḥ puṇyāṃ śaśinibhānanaḥ
arcitas tāpasaiḥ siddhair uvāsa raghunandanaḥ

तस्यां रात्र्यां व्यतीतायामभिषिच्य हुताग्निकान्
आपृच्छेतां नरव्याघ्रौ तापसान्वनगोचरान्

tasyāṃ rātryāṃ vyatītāyām abhiṣicya hutāgnikān
āpṛcchetāṃ naravyāghrau tāpasān vanagocarān

तावूचुस्ते वनचरास्तापसा धर्मचारिणः
वनस्य तस्य संचारं राक्षसैः समभिप्लुतम्

tāv ūcus te vanacarās tāpasā dharmacāriṇaḥ
vanasya tasya saṃcāraṃ rākṣasaiḥ samabhiplutam

VR-S.2.111.18+12.111.18+1Southern-onlyIIT Kanpur Heritage

रक्षांसि पुरुषादानि नानारूपाणि राघव।

वसन्त्यस्मिन्महारण्ये व्यालाश्च रुधिराशनाः

rakṣāṃsi puruṣādāni nānārūpāṇi rāghava|

vasantyasminmahāraṇye vyālāśca rudhirāśanāḥ

VR-S.2.111.18+22.111.18+2Southern-onlyIIT Kanpur Heritage

उच्छिष्टं वा प्रमत्तं वा तापसं धर्मचारिणम्।

अदन्त्यस्मिन्महारण्ये तान्निवारय राघव

ucchiṣṭaṃ vā pramattaṃ vā tāpasaṃ dharmacāriṇam|

adantyasminmahāraṇye tānnivāraya rāghava

एष पन्था महर्षीणां फलान्याहरतां वने
अनेन तु वनं दुर्गं गन्तुं राघव ते क्षमम्

eṣa panthā maharṣīṇāṃ phalāny āharatāṃ vane
anena tu vanaṃ durgaṃ gantuṃ rāghava te kṣamam

इतीव तैः प्राञ्जलिभिस्तपस्विभि;र्द्विजैः कृतस्वस्त्ययनः परंतपः
वनं सभार्यः प्रविवेश राघवः; सलक्ष्मणः सूर्य इवाभ्रमण्डलम्

itīva taiḥ prāñjalibhis tapasvibhir; dvijaiḥ kṛtasvastyayanaḥ paraṃtapaḥ
vanaṃ sabhāryaḥ praviveśa rāghavaḥ; salakṣmaṇaḥ sūrya ivābhramaṇḍalam