Ayodhya Kanda, sarga 13
ते तु तां रजनीमुष्य ब्राह्मणा वेदपारगाः
उपतस्थुरुपस्थानं सहराजपुरोहिताः
te tu tāṃ rajanīm uṣya brāhmaṇā vedapāragāḥ
upatasthur upasthānaṃ saharājapurohitāḥ
अमात्या बलमुख्याश्च मुख्या ये निगमस्य च
राघवस्याभिषेकार्थे प्रीयमाणास्तु संगताः
amātyā balamukhyāś ca mukhyā ye nigamasya ca
rāghavasyābhiṣekārthe prīyamāṇās tu saṃgatāḥ
उदिते विमले सूर्ये पुष्ये चाभ्यागतेऽहनि
अभिषेकाय रामस्य द्विजेन्द्रैरुपकल्पितम्
udite vimale sūrye puṣye cābhyāgate 'hani
abhiṣekāya rāmasya dvijendrair upakalpitam
काञ्चना जलकुम्भाश्च भद्रपीठं स्वलंकृतम्
रामश्च सम्यगास्तीर्णो भास्वरा व्याघ्रचर्मणा
kāñcanā jalakumbhāś ca bhadrapīṭhaṃ svalaṃkṛtam
rāmaś ca samyagāstīrṇo bhāsvarā vyāghracarmaṇā
गङ्गायमुनयोः पुण्यात्संगमादाहृतं जलम्
याश्चान्याः सरितः पुण्या ह्रदाः कूपाः सरांसि च
gaṅgāyamunayoḥ puṇyāt saṃgamād āhṛtaṃ jalam
yāś cānyāḥ saritaḥ puṇyā hradāḥ kūpāḥ sarāṃsi ca
प्राग्वाहाश्चोर्ध्ववाहाश्च तिर्यग्वाहाः समाहिताः
ताभ्यश्चैवाहृतं तोयं समुद्रेभ्यश्च सर्वशः
prāgvāhāś cordhvavāhāś ca tiryagvāhāḥ samāhitāḥ
tābhyaś caivāhṛtaṃ toyaṃ samudrebhyaś ca sarvaśaḥ
क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भाः सुमनसः पयः
सलाजाः क्षीरिभिश्छन्ना घटाः काञ्चनराजताः
पद्मोत्पलयुता भान्ति पूर्णाः परमवारिणा
kṣaudraṃ dadhi ghṛtaṃ lājā darbhāḥ sumanasaḥ payaḥ
salājāḥ kṣīribhiś channā ghaṭāḥ kāñcanarājatāḥ
padmotpalayutā bhānti pūrṇāḥ paramavāriṇā
क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भा स्सुमनसः पयः।।।।
वेश्याश्चैव शुभाचारा स्सर्वाभरणभूषिताः
kṣaudraṃ dadhi ghṛtaṃ lājā darbhā ssumanasaḥ payaḥ||||
veśyāścaiva śubhācārā ssarvābharaṇabhūṣitāḥ
चन्द्रांशुविकचप्रख्यं पाण्डुरं रत्नभूषितम्
सज्जं तिष्ठति रामस्य वालव्यजनमुत्तमम्
candrāṃśuvikacaprakhyaṃ pāṇḍuraṃ ratnabhūṣitam
sajjaṃ tiṣṭhati rāmasya vālavyajanam uttamam
चन्द्रमण्डलसंकाशमातपत्रं च पाण्डुरम्
सज्जं द्युतिकरं श्रीमदभिषेकपुरस्कृतम्
candramaṇḍalasaṃkāśam ātapatraṃ ca pāṇḍuram
sajjaṃ dyutikaraṃ śrīmad abhiṣekapuraskṛtam
पाण्डुरश्च वृषः सज्जः पाण्डुराश्वश्च सुस्थितः
प्रस्रुतश्च गजः श्रीमानौपवाह्यः प्रतीक्षते
pāṇḍuraś ca vṛṣaḥ sajjaḥ pāṇḍurāśvaś ca susthitaḥ
prasrutaś ca gajaḥ śrīmān aupavāhyaḥ pratīkṣate
अष्टौ कन्याश्च मङ्गल्याः सर्वाभरणभूषिताः
वादित्राणि च सर्वाणि बन्दिनश्च तथापरे
aṣṭau kanyāś ca maṅgalyāḥ sarvābharaṇabhūṣitāḥ
vāditrāṇi ca sarvāṇi bandinaś ca tathāpare
इक्ष्वाकूणां यथा राज्ये संभ्रियेताभिषेचनम्
तथा जातीयामादाय राजपुत्राभिषेचनम्
ikṣvākūṇāṃ yathā rājye saṃbhriyetābhiṣecanam
tathā jātīyām ādāya rājaputrābhiṣecanam
ते राजवचनात्तत्र समवेता महीपतिम्
अपश्यन्तोऽब्रुवन्को नु राज्ञो नः प्रतिवेदयेत्
te rājavacanāt tatra samavetā mahīpatim
apaśyanto 'bruvan ko nu rājño naḥ prativedayet
न पश्यामश्च राजानमुदितश्च दिवाकरः
यौवराज्याभिषेकश्च सज्जो रामस्य धीमतः
na paśyāmaś ca rājānam uditaś ca divākaraḥ
yauvarājyābhiṣekaś ca sajjo rāmasya dhīmataḥ
इति तेषु ब्रुवाणेषु सार्वभौमान्महीपतीन्
अब्रवीत्तानिदं सर्वान्सुमन्त्रो राजसत्कृतः
iti teṣu bruvāṇeṣu sārvabhaumān mahīpatīn
abravīt tān idaṃ sarvān sumantro rājasatkṛtaḥ
रामं राज्ञो नियोगेन त्वरया प्रस्थितोऽस्म्यहम्।।।।
पूज्या राज्ञो भवन्तस्तु रामस्य च विशेषतः
rāmaṃ rājño niyogena tvarayā prasthito'smyaham||||
pūjyā rājño bhavantastu rāmasya ca viśeṣataḥ
अयं पृच्छामि वचनात्सुखमायुष्मतामहम्
राज्ञः संप्रतिबुद्धस्य यच्चागमनकारणम्
ayaṃ pṛcchāmi vacanāt sukham āyuṣmatām aham
rājñaḥ saṃpratibuddhasya yac cāgamanakāraṇam
इत्युक्त्वान्तःपुरद्वारमाजगाम पुराणवित्
आशीर्भिर्गुणयुक्ताभिरभितुष्टाव राघवम्
ity uktvāntaḥpuradvāram ājagāma purāṇavit
āśīrbhir guṇayuktābhir abhituṣṭāva rāghavam
तुष्टावास्य तदा वंशं प्रविश्य स विशांपतेः।।।।
शयनीयं नरेन्द्रस्य तदाऽऽसाद्य व्यतिष्ठत
tuṣṭāvāsya tadā vaṃśaṃ praviśya sa viśāṃpateḥ||||
śayanīyaṃ narendrasya tadā''sādya vyatiṣṭhata
सोमसूर्यौ च काकुत्स्थ शिववैश्रवणावपि।।।।
वरुणश्चाग्निरिन्द्रश्च विजयं प्रदिशन्तु ते
somasūryau ca kākutstha śivavaiśravaṇāvapi||||
varuṇaścāgnirindraśca vijayaṃ pradiśantu te
सदासक्तं च तद्वेश्म सुमन्त्रः प्रविवेश ह
तुष्टावास्य तदा वंशं प्रविश्य स विशां पतेः
sadāsaktaṃ ca tadveśma sumantraḥ praviveśa ha
tuṣṭāvāsya tadā vaṃśaṃ praviśya sa viśāṃ pateḥ
शयनीयं नरेन्ध्रस्य तदसाद्य व्यतिष्ठत
सोऽत्यासाद्य तु तद्वेश्म तिरस्करिणि मन्त्रा
śayanīyaṃ narendhrasya tadasādya vyatiṣṭhata
so'tyāsādya tu tadveśma tiraskariṇi mantrā
गता भगवती रात्रिरहः शिवमुपस्थितम्
बुध्यस्व नृपशार्दूल कुरु कार्यमनन्तरम्
gatā bhagavatī rātrirahaḥ śivam upasthitam
budhyasva nṛpaśārdūla kuru kāryam anantaram
ब्राह्मणा बलमुख्याश्च नैगमाश्चागता नृप
दर्शनं प्रतिकाङ्क्षन्ते प्रतिबुध्यस्व राघव
brāhmaṇā balamukhyāś ca naigamāś cāgatā nṛpa
darśanaṃ pratikāṅkṣante pratibudhyasva rāghava
स्तुवन्तं तं तदा सूतं सुमन्त्रं मन्त्रकोविदम्
प्रतिबुध्य ततो राजा इदं वचनमब्रवीत्
stuvantaṃ taṃ tadā sūtaṃ sumantraṃ mantrakovidam
pratibudhya tato rājā idaṃ vacanam abravīt
राममानय सूतेति यदस्यभिहितोऽनया।।।।
किमिदं कारणं येन ममाज्ञा प्रतिहन्यते
rāmamānaya sūteti yadasyabhihito'nayā||||
kimidaṃ kāraṇaṃ yena mamājñā pratihanyate
न चैव संप्रसुतोऽहमानयेदाशु राघवम्
इति राजा दशरथः सूतं तत्रान्वशात्पुनः
na caiva saṃprasuto 'ham ānayed āśu rāghavam
iti rājā daśarathaḥ sūtaṃ tatrānvaśāt punaḥ
स राजवचनं श्रुत्वा शिरसा प्रतिपूज्य तम्
निर्जगाम नृपावासान्मन्यमानः प्रियं महत्
sa rājavacanaṃ śrutvā śirasā pratipūjya tam
nirjagāma nṛpāvāsān manyamānaḥ priyaṃ mahat
प्रपन्नो राजमार्गं च पताका ध्वजशोभितम्
स सूतस्तत्र शुश्राव रामाधिकरणाः कथाः
prapanno rājamārgaṃ ca patākā dhvajaśobhitam
sa sūtas tatra śuśrāva rāmādhikaraṇāḥ kathāḥ
ततो ददर्श रुचिरं कैलाससदृशप्रभम्
रामवेश्म सुमन्त्रस्तु शक्रवेश्मसमप्रभम्
tato dadarśa ruciraṃ kailāsasadṛśaprabham
rāmaveśma sumantras tu śakraveśmasamaprabham
महाकपाटपिहितं वितर्दिशतशोभितम्
काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम्
mahākapāṭapihitaṃ vitardiśataśobhitam
kāñcanapratimaikāgraṃ maṇividrumatoraṇam
शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम्
दामभिर्वरमाल्यानां सुमहद्भिरलंकृतम्
śāradābhraghanaprakhyaṃ dīptaṃ meruguhopamam
dāmabhir varamālyānāṃ sumahadbhir alaṃkṛtam
गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्धार्दुरं शिखरं यथा |
सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम्
gandhānmanojñān visṛjaddhārduraṃ śikharaṃ yathā |
sārasaiśca mayūraiśca vinadadbhirvirājitam
सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा |
मन्श्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा
sukṛtehāmṛgākīrṇaṃ sukīrṇaṃ bhaktibhistathā |
manścakṣuśca bhūtānāmādadattigmatejasā
चन्द्रभास्करसंकाशम् कुबेरभवनोपमम् |
महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम्
candrabhāskarasaṃkāśam kuberabhavanopamam |
mahendradhāmapratimaṃ nānāpakṣisamākulam
मेरुशृङ्गसमम् सूतो रामवेश्म ददर्श ह |
उपस्थितैः समाकीर्णम् जनैरञ्जलिकारिभिः
meruśṛṅgasamam sūto rāmaveśma dadarśa ha |
upasthitaiḥ samākīrṇam janairañjalikāribhiḥ
उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः |
रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैः समलम्कृतम्
upādāya samākrāntaistathā jānapadairjanaiḥ |
rāmābhiṣekasumukhairunmukhaiḥ samalamkṛtam
महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम् |
नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम्
mahāmeghasamaprakhyamudagraṃ suvibhūṣitam |
nānāratnasamākīrṇaṃ kubjakairātakāvṛtam
स वाजियुक्तेन रथेन सारथि;र्नराकुलं राजकुलं विलोकयन्
ततः समासाद्य महाधनं मह;त्प्रहृष्टरोमा स बभूव सारथिः
sa vājiyuktena rathena sārathir; narākulaṃ rājakulaṃ vilokayan
tataḥ samāsādya mahādhanaṃ mahat; prahṛṣṭaromā sa babhūva sārathiḥ
स तत्र कैलासनिभास्स्वलंकृताः
प्रविश्य कक्ष्यास्त्रिदशालयोपमाः।
प्रियान्वरान् राममते स्थितान् बहून्
व्यपोह्य शुद्धान्तमुपस्थितो रथी
sa tatra kailāsanibhāssvalaṃkṛtāḥ
praviśya kakṣyāstridaśālayopamāḥ|
priyānvarān rāmamate sthitān bahūn
vyapohya śuddhāntamupasthito rathī
स तत्र शुश्राव च हर्षयुक्ताः
रामाभिषेकार्थकृता जनानाम्।
नरेन्द्रसूनोरभिमङ्गलार्थाः
सर्वस्य लोकस्य गिरः प्रहृष्टः
sa tatra śuśrāva ca harṣayuktāḥ
rāmābhiṣekārthakṛtā janānām|
narendrasūnorabhimaṅgalārthāḥ
sarvasya lokasya giraḥ prahṛṣṭaḥ
महेन्द्रसद्मप्रतिमं तु वेश्म
रामस्य रम्यं मृगपक्षि जुष्टम्।
ददर्श मेरोरिव श्रुङ्गमुच्चं
विभ्राजमानं प्रभया सुमन्त्रः
mahendrasadmapratimaṃ tu veśma
rāmasya ramyaṃ mṛgapakṣi juṣṭam|
dadarśa meroriva śruṅgamuccaṃ
vibhrājamānaṃ prabhayā sumantraḥ
उपस्थितैरञ्जलिकारकैश्च
सोपायनैर्जानपदैर्जनैश्च।
कोट्या परार्धैश्च विमुक्तयानैः
समाकुलं द्वारपथं ददर्श
upasthitairañjalikārakaiśca
sopāyanairjānapadairjanaiśca|
koṭyā parārdhaiśca vimuktayānaiḥ
samākulaṃ dvārapathaṃ dadarśa
ततो महामेघमहीधराभं
प्रभिन्नमत्यङ्कुशमत्यसह्यम्।
रामौपवाह्यं रुचिरं ददर्श
शत्रुञ्जयं नागमुदग्रकायम्
tato mahāmeghamahīdharābhaṃ
prabhinnamatyaṅkuśamatyasahyam|
rāmaupavāhyaṃ ruciraṃ dadarśa
śatruñjayaṃ nāgamudagrakāyam
स्वलङ्कृतान् साश्वरथान् सकुञ्जरा
नमात्य मुख्यांश्च ददर्श वल्लभान्।
व्यपोह्य सूतस्सहितान् समन्ततः
समृद्धमन्तःपुरमाविवेश ह
svalaṅkṛtān sāśvarathān sakuñjarā
namātya mukhyāṃśca dadarśa vallabhān|
vyapohya sūtassahitān samantataḥ
samṛddhamantaḥpuramāviveśa ha
तदद्रिकूटाचलमेघसंनिभं; महाविमानोत्तमवेश्मसंघवत्
अवार्यमाणः प्रविवेश सारथिः; प्रभूतरत्नं मकरो यथार्णवम्
tad adrikūṭācalameghasaṃnibhaṃ; mahāvimānottamaveśmasaṃghavat
avāryamāṇaḥ praviveśa sārathiḥ; prabhūtaratnaṃ makaro yathārṇavam