Ayodhya Kanda, sarga 15

Ayodhyākāṇḍa · 14 Critical Edition verses · 2 Southern-only

स रामो रथमास्थाय संप्रहृष्टसुहृज्जनः
अपश्यन्नगरं श्रीमान्नानाजनसमाकुलम्

sa rāmo ratham āsthāya saṃprahṛṣṭasuhṛjjanaḥ
apaśyan nagaraṃ śrīmān nānājanasamākulam

स गृहैरभ्रसंकाशैः पाण्डुरैरुपशोभितम्
राजमार्गं ययौ रामो मध्येनागरुधूपितम्

sa gṛhair abhrasaṃkāśaiḥ pāṇḍurair upaśobhitam
rājamārgaṃ yayau rāmo madhyenāgarudhūpitam

शोभमानमसंबाधं तं राजपथमुत्तमम्
संवृतं विविधैः पण्यैर्भक्ष्यैरुच्चावचैरपि

śobhamānam asaṃbādhaṃ taṃ rājapatham uttamam
saṃvṛtaṃ vividhaiḥ paṇyair bhakṣyair uccāvacair api

आशीर्वादान्बहूञ्शृण्वन्सुहृद्भिः समुदीरितान्
यथार्हं चापि संपूज्य सर्वानेव नरान्ययौ

āśīrvādān bahūñ śṛṇvan suhṛdbhiḥ samudīritān
yathārhaṃ cāpi saṃpūjya sarvān eva narān yayau

पितामहैराचरितं तथैव प्रपितामहैः
अद्योपादाय तं मार्गमभिषिक्तोऽनुपालय

pitāmahair ācaritaṃ tathaiva prapitāmahaiḥ
adyopādāya taṃ mārgam abhiṣikto 'nupālaya

यथा स्म लालिताः पित्रा यथा पूर्वैः पितामहैः
ततः सुखतरं सर्वे रामे वत्स्याम राजनि

yathā sma lālitāḥ pitrā yathā pūrvaiḥ pitāmahaiḥ
tataḥ sukhataraṃ sarve rāme vatsyāma rājani

अलमद्य हि भुक्तेन परमार्थैरलं च नः
यथा पश्याम निर्यान्तं रामं राज्ये प्रतिष्ठितम्

alam adya hi bhuktena paramārthair alaṃ ca naḥ
yathā paśyāma niryāntaṃ rāmaṃ rājye pratiṣṭhitam

अतो हि न प्रियतरं नान्यत्किंचिद्भविष्यति
यथाभिषेको रामस्य राज्येनामिततेजसः

ato hi na priyataraṃ nānyat kiṃ cid bhaviṣyati
yathābhiṣeko rāmasya rājyenāmitatejasaḥ

एताश्चान्याश्च सुहृदामुदासीनः कथाः शुभाः
आत्मसंपूजनीः शृण्वन्ययौ रामो महापथम्

etāś cānyāś ca suhṛdām udāsīnaḥ kathāḥ śubhāḥ
ātmasaṃpūjanīḥ śṛṇvan yayau rāmo mahāpatham

न हि तस्मान्मनः कश्चिच्चक्षुषी वा नरोत्तमात्
नरः शक्नोत्यपाक्रष्टुमतिक्रान्तेऽपि राघवे

na hi tasmān manaḥ kaś cic cakṣuṣī vā narottamāt
naraḥ śaknoty apākraṣṭum atikrānte 'pi rāghave

सर्वेषां स हि धर्मात्मा वर्णानां कुरुते दयाम्
चतुर्णां हि वयःस्थानां तेन ते तमनुव्रताः

sarveṣāṃ sa hi dharmātmā varṇānāṃ kurute dayām
caturṇāṃ hi vayaḥsthānāṃ tena te tam anuvratāḥ

VR-S.2.15.11+12.15.11+1Southern-onlyIIT Kanpur Heritage

चतुष्पथान्देवपथांश्चैत्यान्यायतनानि च।।।।

प्रदक्षिणं परिहरन् जगाम नृपते स्सुतः

catuṣpathāndevapathāṃścaityānyāyatanāni ca||||

pradakṣiṇaṃ pariharan jagāma nṛpate ssutaḥ

स राजकुलमासाद्य महेन्द्रभवनोपमम्
राजपुत्रः पितुर्वेश्म प्रविवेश श्रिया ज्वलन्

sa rājakulam āsādya mahendrabhavanopamam
rājaputraḥ pitur veśma praviveśa śriyā jvalan

VR-S.2.15.12+12.15.12+1Southern-onlyIIT Kanpur Heritage

स कक्ष्या धन्विभिर्गुप्तास्तिस्रोऽतिक्रम्य वाजिभिः।।।।

पदातिरपरे कक्ष्ये द्वे जगाम नरोत्तमः

sa kakṣyā dhanvibhirguptāstisro'tikramya vājibhiḥ||||

padātirapare kakṣye dve jagāma narottamaḥ

स सर्वाः समतिक्रम्य कक्ष्या दशरथात्मजः
संनिवर्त्य जनं सर्वं शुद्धान्तःपुरमभ्यगात्

sa sarvāḥ samatikramya kakṣyā daśarathātmajaḥ
saṃnivartya janaṃ sarvaṃ śuddhāntaḥpuram abhyagāt

ततः प्रविष्टे पितुरन्तिकं तदा; जनः स सर्वो मुदितो नृपात्मजे
प्रतीक्षते तस्य पुनः स्म निर्गमं; यथोदयं चन्द्रमसः सरित्पतिः

tataḥ praviṣṭe pitur antikaṃ tadā; janaḥ sa sarvo mudito nṛpātmaje
pratīkṣate tasya punaḥ sma nirgamaṃ; yathodayaṃ candramasaḥ saritpatiḥ