Ayodhya Kanda, sarga 22
सापनीय तमायासमुपस्पृश्य जलं शुचि
चकार माता रामस्य मङ्गलानि मनस्विनी
sāpanīya tam āyāsam upaspṛśya jalaṃ śuci
cakāra mātā rāmasya maṅgalāni manasvinī
न शक्यसे वारयितुं गच्छेदानीं रघूत्तम।
शीघ्रं च विनिवर्तस्व वर्तस्व च सतां क्रमे
na śakyase vārayituṃ gacchedānīṃ raghūttama|
śīghraṃ ca vinivartasva vartasva ca satāṃ krame
यं पालयसि धर्मं त्वं धृत्या च नियमेन च।
स वै राघवशार्दूल धर्मस्त्वामभिरक्षतु
yaṃ pālayasi dharmaṃ tvaṃ dhṛtyā ca niyamena ca|
sa vai rāghavaśārdūla dharmastvāmabhirakṣatu
येभ्यः प्रणमसे पुत्र चैत्येष्वायतनेषु च।
ते च त्वामभिरक्षन्तु वने सह महर्षिभिः
yebhyaḥ praṇamase putra caityeṣvāyataneṣu ca|
te ca tvāmabhirakṣantu vane saha maharṣibhiḥ
यानि दत्तानि तेऽस्त्राणि विश्वामित्रेण धीमता।
तानि त्वामभिरक्षन्तु गुणैस्समुदितं सदा
yāni dattāni te'strāṇi viśvāmitreṇa dhīmatā|
tāni tvāmabhirakṣantu guṇaissamuditaṃ sadā
पितृशुश्रूषया पुत्र मातृशुश्रूषया तथा।
सत्येन च महाबाहो चिरं जीवाभिरक्षितः
pitṛśuśrūṣayā putra mātṛśuśrūṣayā tathā|
satyena ca mahābāho ciraṃ jīvābhirakṣitaḥ
समित्कुश पवित्राणि वेद्यश्चायतनानि च।
स्थण्डिलानि विचित्राणि शैला वृक्षाः क्षुपा ह्रदाः।।।।
पतङ्गाः पन्नगास्सिंहास्त्वां रक्षन्तु नरोत्तम
samitkuśa pavitrāṇi vedyaścāyatanāni ca|
sthaṇḍilāni vicitrāṇi śailā vṛkṣāḥ kṣupā hradāḥ||||
pataṅgāḥ pannagāssiṃhāstvāṃ rakṣantu narottama
न शक्यसे वारयौइतुम् गच्छेदानीम् रघुत्तम |
श्रीघ्रम् च विनिवर्तस्व वर्तस्व च सताम् क्रमे
na śakyase vārayauitum gacchedānīm raghuttama |
śrīghram ca vinivartasva vartasva ca satām krame
समित्कुशपवित्राणि वेद्यश्चायतनानि च |
स्थण्ढिलानि विचित्राणि शैला वृक्षाः कुशुफा ह्रदाः
samitkuśapavitrāṇi vedyaścāyatanāni ca |
sthaṇḍhilāni vicitrāṇi śailā vṛkṣāḥ kuśuphā hradāḥ
स्वस्ति साध्याश्च विश्वे च मरुतश्च महर्षयः
स्वस्ति धाता विधाता च स्वस्ति पूषा भगोऽर्यमा
svasti sādhyāś ca viśve ca marutaś ca maharṣayaḥ
svasti dhātā vidhātā ca svasti pūṣā bhago 'ryamā
ऋतवश्चैव पक्षाश्च मासाः संवत्सराः क्षपाः
दिनानि च मुहूर्ताश्च स्वस्ति कुर्वन्तु ते सदा
ṛtavaś caiva pakṣāś ca māsāḥ saṃvatsarāḥ kṣapāḥ
dināni ca muhūrtāś ca svasti kurvantu te sadā
स्मृतिर्धृतिश्च धर्मश्च पान्तु त्वां पुत्र सर्वतः
स्कन्दश्च भगवान्देवः सोमश्च सबृहस्पतिः
smṛtir dhṛtiś ca dharmaś ca pāntu tvāṃ putra sarvataḥ
skandaś ca bhagavān devaḥ somaś ca sabṛhaspatiḥ
सप्तर्षयो नारदश्च ते त्वां रक्षन्तु सर्वतः
नक्षत्राणि च सर्वाणि ग्रहाश्च सहदेवताः
महावनानि चरतो मुनिवेषस्य धीमतः
saptarṣayo nāradaś ca te tvāṃ rakṣantu sarvataḥ
nakṣatrāṇi ca sarvāṇi grahāś ca sahadevatāḥ
mahāvanāni carato muniveṣasya dhīmataḥ
याश्चापि सर्वतस्सिध्दा दिशश्च सदिगीश्वराः।
स्तुता मया वने तस्मिन्पान्तु त्वां पुत्र नित्यशः
yāścāpi sarvatassidhdā diśaśca sadigīśvarāḥ|
stutā mayā vane tasminpāntu tvāṃ putra nityaśaḥ
राक्षसानां पिशाचानां रौद्राणां क्रूरकर्मणाम्।
क्रव्यादानां च सर्वेषां मा भूत्पुत्रक ते भयम्
rākṣasānāṃ piśācānāṃ raudrāṇāṃ krūrakarmaṇām|
kravyādānāṃ ca sarveṣāṃ mā bhūtputraka te bhayam
तवादित्याश्च दैत्याश्च भवन्तु सुखदाः सदा
राक्षसानाम् पिशाचानाम् रौद्राणाम् क्रूरकर्मणाम्
tavādityāśca daityāśca bhavantu sukhadāḥ sadā
rākṣasānām piśācānām raudrāṇām krūrakarmaṇām
प्लवगा वृश्चिका दंशा मशकाश्चैव कानने
सरीसृपाश्च कीटाश्च मा भूवन्गहने तव
plavagā vṛścikā daṃśā maśakāś caiva kānane
sarīsṛpāś ca kīṭāś ca mā bhūvan gahane tava
महाद्विपाश्च सिंहाश्च व्याघ्रा ऋक्षाश्च दंष्ट्रिणः
महिषाः शृङ्गिणो रौद्रा न ते द्रुह्यन्तु पुत्रक
mahādvipāś ca siṃhāś ca vyāghrā ṛkṣāś ca daṃṣṭriṇaḥ
mahiṣāḥ śṛṅgiṇo raudrā na te druhyantu putraka
नृमांसभोजना रौद्रा ये चान्ये सत्त्वजातयः
मा च त्वां हिंसिषुः पुत्र मया संपूजितास्त्विह
nṛmāṃsabhojanā raudrā ye cānye sattvajātayaḥ
mā ca tvāṃ hiṃsiṣuḥ putra mayā saṃpūjitās tv iha
आगमास्ते शिवाः सन्तु सिध्यन्तु च पराक्रमाः
सर्वसंपत्तयो राम स्वस्तिमान्गच्छ पुत्रक
āgamās te śivāḥ santu sidhyantu ca parākramāḥ
sarvasaṃpattayo rāma svastimān gaccha putraka
स्वस्ति तेऽस्त्वान्तरिक्षेभ्यः पार्थिवेभ्यः पुनः पुनः
सर्वेभ्यश्चैव देवेभ्यो ये च ते परिपन्थिनः
svasti te 'stv āntarikṣebhyaḥ pārthivebhyaḥ punaḥ punaḥ
sarvebhyaś caiva devebhyo ye ca te paripanthinaḥ
पान्तु त्वामर्चिता राम! दण्डकारण्यवासिनम्
अग्निर्वायुस्तथा धूमोमन्त्राश्चर्षिमुखाच्च्युताः
pāntu tvāmarcitā rāma! daṇḍakāraṇyavāsinam
agnirvāyustathā dhūmomantrāścarṣimukhāccyutāḥ
सर्वलोकप्रभुर्ब्रह्मा भूतभर्ता तथर्षयः
ये च शेषाः सुरास्ते त्वां रक्षन्तु वनवासिनम्
sarvalokaprabhur brahmā bhūtabhartā tatharṣayaḥ
ye ca śeṣāḥ surās te tvāṃ rakṣantu vanavāsinam
इति माल्यैः सुरगणान्गन्धैश्चापि यशस्विनी
स्तुतिभिश्चानुरूपाभिरानर्चायतलोचना
iti mālyaiḥ suragaṇān gandhaiś cāpi yaśasvinī
stutibhiś cānurūpābhir ānarcāyatalocanā
ज्वलनं समुपादाय ब्राह्मणेन महात्मना।
हावयामास विधिना राममङ्गलकारणात्
jvalanaṃ samupādāya brāhmaṇena mahātmanā|
hāvayāmāsa vidhinā rāmamaṅgalakāraṇāt
घृतं श्वेतानि माल्यानि समिधश्श्वेतसर्षपान्।
उपसम्पादयामास कौशल्या परमाङ्गना
ghṛtaṃ śvetāni mālyāni samidhaśśvetasarṣapān|
upasampādayāmāsa kauśalyā paramāṅganā
उपाध्याय स्सविधिना हुत्वा शान्तिमनामयम्।
हुतहव्यावशेषेण बाह्यं बलिमकल्पयत्
upādhyāya ssavidhinā hutvā śāntimanāmayam|
hutahavyāvaśeṣeṇa bāhyaṃ balimakalpayat
मधु दध्यक्षतघृतैः स्वस्तिवाच्यद्विजांस्ततः।
वाचयामास रामस्य वनेस्वस्त्ययनक्रियाः
madhu dadhyakṣataghṛtaiḥ svastivācyadvijāṃstataḥ|
vācayāmāsa rāmasya vanesvastyayanakriyāḥ
ततस्तस्मै द्विजेन्द्राय राममाता यशस्विनी।
दक्षिणां प्रददौ काम्यां राघवं चेदमब्रवीत्
tatastasmai dvijendrāya rāmamātā yaśasvinī|
dakṣiṇāṃ pradadau kāmyāṃ rāghavaṃ cedamabravīt
यन्मङ्गलं सहस्राक्षे सर्वदेवनमस्कृते
वृत्रनाशे समभवत्तत्ते भवतु मङ्गलम्
yan maṅgalaṃ sahasrākṣe sarvadevanamaskṛte
vṛtranāśe samabhavat tat te bhavatu maṅgalam
यन्मङ्गलं सुपर्णस्य विनताकल्पयत्पुरा
अमृतं प्रार्थयानस्य तत्ते भवतु मङ्गलम्
yan maṅgalaṃ suparṇasya vinatākalpayat purā
amṛtaṃ prārthayānasya tat te bhavatu maṅgalam
अमृतोत्पादने दैत्यान् घ्नतो वज्रधरस्य यत्।
अदितिर्मङ्गलं प्रादात्तत्ते भवतु मङ्गलम्
amṛtotpādane daityān ghnato vajradharasya yat|
aditirmaṅgalaṃ prādāttatte bhavatu maṅgalam
ऋतवस्सागरा द्वीपा वेदा लोका दिशश्च ते।
मङ्गलानि महाबाहो दिशन्तु शुभमङ्गलाः
ṛtavassāgarā dvīpā vedā lokā diśaśca te|
maṅgalāni mahābāho diśantu śubhamaṅgalāḥ
अदितिर्मङ्गळम् प्रादात् तत्ते भवतु मङ्गळम्
तीन्विक्रमान् प्रकमतो विष्णोरमिततेजसः
aditirmaṅgaḻam prādāt tatte bhavatu maṅgaḻam
tīnvikramān prakamato viṣṇoramitatejasaḥ
ओषधीं चापि सिद्धार्थां विशल्यकरणीं शुभाम्
चकार रक्षां कौसल्या मन्त्रैरभिजजाप च
oṣadhīṃ cāpi siddhārthāṃ viśalyakaraṇīṃ śubhām
cakāra rakṣāṃ kausalyā mantrair abhijajāpa ca
उवाचातिप्रहृष्टेव सा दुःखवशवर्तिनी।
वाङ्ग्मात्रेण न भावेन वाचाऽसंसज्जमानया
uvācātiprahṛṣṭeva sā duḥkhavaśavartinī|
vāṅgmātreṇa na bhāvena vācā'saṃsajjamānayā
आनम्य मूर्ध्नि चाघ्राय परिष्वज्य यशस्विनी
अवदत्पुत्र सिद्धार्थो गच्छ राम यथासुखम्
ānamya mūrdhni cāghrāya pariṣvajya yaśasvinī
avadat putra siddhārtho gaccha rāma yathāsukham
अरोगं सर्वसिद्धार्थमयोध्यां पुनरागतम्
पश्यामि त्वां सुखं वत्स सुस्थितं राजवेश्मनि
arogaṃ sarvasiddhārtham ayodhyāṃ punar āgatam
paśyāmi tvāṃ sukhaṃ vatsa susthitaṃ rājaveśmani
मयार्चिता देवगणाः शिवादयो; महर्षयो भूतमहासुरोरगाः
अभिप्रयातस्य वनं चिराय ते; हितानि काङ्क्षन्तु दिशश्च राघव
mayārcitā devagaṇāḥ śivādayo; maharṣayo bhūtamahāsuroragāḥ
abhiprayātasya vanaṃ cirāya te; hitāni kāṅkṣantu diśaś ca rāghava
इतीव चाश्रुप्रतिपूर्णलोचना; समाप्य च स्वस्त्ययनं यथाविधि
प्रदक्षिणं चैव चकार राघवं; पुनः पुनश्चापि निपीड्य सस्वजे
itīva cāśrupratipūrṇalocanā; samāpya ca svastyayanaṃ yathāvidhi
pradakṣiṇaṃ caiva cakāra rāghavaṃ; punaḥ punaś cāpi nipīḍya sasvaje
तथा तु देव्या स कृतप्रदक्षिणो; निपीड्य मातुश्चरणौ पुनः पुनः
जगाम सीतानिलयं महायशाः; स राघवः प्रज्वलितः स्वया श्रिया
tathā tu devyā sa kṛtapradakṣiṇo; nipīḍya mātuś caraṇau punaḥ punaḥ
jagāma sītānilayaṃ mahāyaśāḥ; sa rāghavaḥ prajvalitaḥ svayā śriyā