Ayodhya Kanda, sarga 23

अभिवाद्य तु कौसल्यां रामः संप्रस्थितो वनम्
कृतस्वस्त्ययनो मात्रा धर्मिष्ठे वर्त्मनि स्थितः

abhivādya tu kausalyāṃ rāmaḥ saṃprasthito vanam
kṛtasvastyayano mātrā dharmiṣṭhe vartmani sthitaḥ

विराजयन्राजसुतो राजमार्गं नरैर्वृतम्
हृदयान्याममन्थेव जनस्य गुणवत्तया

virājayan rājasuto rājamārgaṃ narair vṛtam
hṛdayāny āmamantheva janasya guṇavattayā

वैदेही चापि तत्सर्वं न शुश्राव तपस्विनी
तदेव हृदि तस्याश्च यौवराज्याभिषेचनम्

vaidehī cāpi tat sarvaṃ na śuśrāva tapasvinī
tad eva hṛdi tasyāś ca yauvarājyābhiṣecanam

देवकार्यं स्म सा कृत्वा कृतज्ञा हृष्टचेतना
अभिज्ञा राजधर्माणां राजपुत्रं प्रतीक्षते

devakāryaṃ sma sā kṛtvā kṛtajñā hṛṣṭacetanā
abhijñā rājadharmāṇāṃ rājaputraṃ pratīkṣate

प्रविवेशाथ रामस्तु स्ववेश्म सुविभूषितम्
प्रहृष्टजनसंपूर्णं ह्रिया किंचिदवाङ्मुखः

praviveśātha rāmas tu svaveśma suvibhūṣitam
prahṛṣṭajanasaṃpūrṇaṃ hriyā kiṃ cid avāṅmukhaḥ

अथ सीता समुत्पत्य वेपमाना च तं पतिम्
अपश्यच्छोकसंतप्तं चिन्ताव्याकुलितेन्द्रियम्

atha sītā samutpatya vepamānā ca taṃ patim
apaśyac chokasaṃtaptaṃ cintāvyākulitendriyam

विवर्णवदनं दृष्ट्वा तं प्रस्विन्नममर्षणम्
आह दुःखाभिसंतप्ता किमिदानीमिदं प्रभो

vivarṇavadanaṃ dṛṣṭvā taṃ prasvinnam amarṣaṇam
āha duḥkhābhisaṃtaptā kim idānīm idaṃ prabho

अद्य बार्हस्पतः श्रीमान्युक्तः पुष्यो न राघव
प्रोच्यते ब्राह्मणैः प्राज्ञैः केन त्वमसि दुर्मनाः

adya bārhaspataḥ śrīmān yuktaḥ puṣyo na rāghava
procyate brāhmaṇaiḥ prājñaiḥ kena tvam asi durmanāḥ

न ते शतशलाकेन जलफेननिभेन च
आवृतं वदनं वल्गु छत्रेणाभिविराजते

na te śataśalākena jalaphenanibhena ca
āvṛtaṃ vadanaṃ valgu chatreṇābhivirājate

व्यजनाभ्यां च मुख्याभ्यां शतपत्रनिभेक्षणम्
चन्द्रहंसप्रकाशाभ्यां वीज्यते न तवाननम्

vyajanābhyāṃ ca mukhyābhyāṃ śatapatranibhekṣaṇam
candrahaṃsaprakāśābhyāṃ vījyate na tavānanam

वाग्मिनो बन्दिनश्चापि प्रहृष्टास्त्वं नरर्षभ
स्तुवन्तो नाद्य दृश्यन्ते मङ्गलैः सूतमागधाः

vāgmino bandinaś cāpi prahṛṣṭās tvaṃ nararṣabha
stuvanto nādya dṛśyante maṅgalaiḥ sūtamāgadhāḥ

न ते क्षौद्रं च दधि च ब्राह्मणा वेदपारगाः
मूर्ध्नि मूर्धावसिक्तस्य दधति स्म विधानतः

na te kṣaudraṃ ca dadhi ca brāhmaṇā vedapāragāḥ
mūrdhni mūrdhāvasiktasya dadhati sma vidhānataḥ

न त्वां प्रकृतयः सर्वा श्रेणीमुख्याश्च भूषिताः
अनुव्रजितुमिच्छन्ति पौरजानपदास्तथा

na tvāṃ prakṛtayaḥ sarvā śreṇīmukhyāś ca bhūṣitāḥ
anuvrajitum icchanti paurajānapadās tathā

चतुर्भिर्वेगसंपन्नैर्हयैः काञ्चनभूषणैः
मुख्यः पुष्यरथो युक्तः किं न गच्छति तेऽग्रतः

caturbhir vegasaṃpannair hayaiḥ kāñcanabhūṣaṇaiḥ
mukhyaḥ puṣyaratho yuktaḥ kiṃ na gacchati te 'grataḥ

न हस्ती चाग्रतः श्रीमांस्तव लक्षणपूजितः
प्रयाणे लक्ष्यते वीर कृष्णमेघगिरि प्रभः

na hastī cāgrataḥ śrīmāṃs tava lakṣaṇapūjitaḥ
prayāṇe lakṣyate vīra kṛṣṇameghagiri prabhaḥ

न च काञ्चनचित्रं ते पश्यामि प्रियदर्शन
भद्रासनं पुरस्कृत्य यान्तं वीरपुरःसरम्

na ca kāñcanacitraṃ te paśyāmi priyadarśana
bhadrāsanaṃ puraskṛtya yāntaṃ vīrapuraḥsaram

अभिषेको यदा सज्जः किमिदानीमिदं तव
अपूर्वो मुखवर्णश्च न प्रहर्षश्च लक्ष्यते

abhiṣeko yadā sajjaḥ kim idānīm idaṃ tava
apūrvo mukhavarṇaś ca na praharṣaś ca lakṣyate

इतीव विलपन्तीं तां प्रोवाच रघुनन्दनः
सीते तत्रभवांस्तातः प्रव्राजयति मां वनम्

itīva vilapantīṃ tāṃ provāca raghunandanaḥ
sīte tatrabhavāṃs tātaḥ pravrājayati māṃ vanam

कुले महति संभूते धर्मज्ञे धर्मचारिणि
शृणु जानकि येनेदं क्रमेणाभ्यागतं मम

kule mahati saṃbhūte dharmajñe dharmacāriṇi
śṛṇu jānaki yenedaṃ krameṇābhyāgataṃ mama

राज्ञा सत्यप्रतिज्ञेन पित्रा दशरथेन मे
कैकेय्यै प्रीतमनसा पुरा दत्तौ महावरौ

rājñā satyapratijñena pitrā daśarathena me
kaikeyyai prītamanasā purā dattau mahāvarau

तयाद्य मम सज्जेऽस्मिन्नभिषेके नृपोद्यते
प्रचोदितः स समयो धर्मेण प्रतिनिर्जितः

tayādya mama sajje 'sminn abhiṣeke nṛpodyate
pracoditaḥ sa samayo dharmeṇa pratinirjitaḥ

चतुर्दश हि वर्षाणि वस्तव्यं दण्डके मया
पित्रा मे भरतश्चापि यौवराज्ये नियोजितः
सोऽहं त्वामागतो द्रष्टुं प्रस्थितो विजनं वनम्

caturdaśa hi varṣāṇi vastavyaṃ daṇḍake mayā
pitrā me bharataś cāpi yauvarājye niyojitaḥ
so 'haṃ tvām āgato draṣṭuṃ prasthito vijanaṃ vanam

भरतस्य समीपे ते नाहं कथ्यः कदाचन
ऋद्धियुक्ता हि पुरुषा न सहन्ते परस्तवम्
तस्मान्न ते गुणाः कथ्या भरतस्याग्रतो मम

bharatasya samīpe te nāhaṃ kathyaḥ kadā cana
ṛddhiyuktā hi puruṣā na sahante parastavam
tasmān na te guṇāḥ kathyā bharatasyāgrato mama

नापि त्वं तेन भर्तव्या विशेषेण कदाचन
अनुकूलतया शक्यं समीपे तस्य वर्तितुम्

nāpi tvaṃ tena bhartavyā viśeṣeṇa kadā cana
anukūlatayā śakyaṃ samīpe tasya vartitum

अहं चापि प्रतिज्ञां तां गुरोः समनुपालयन्
वनमद्यैव यास्यामि स्थिरा भव मनस्विनि

ahaṃ cāpi pratijñāṃ tāṃ guroḥ samanupālayan
vanam adyaiva yāsyāmi sthirā bhava manasvini

याते च मयि कल्याणि वनं मुनिनिषेवितम्
व्रतोपवासरतया भवितव्यं त्वयानघे

yāte ca mayi kalyāṇi vanaṃ muniniṣevitam
vratopavāsaratayā bhavitavyaṃ tvayānaghe

काल्यमुत्थाय देवानां कृत्वा पूजां यथाविधि
वन्दितव्यो दशरथः पिता मम नरेश्वरः

kālyam utthāya devānāṃ kṛtvā pūjāṃ yathāvidhi
vanditavyo daśarathaḥ pitā mama nareśvaraḥ

माता च मम कौसल्या वृद्धा संतापकर्शिता
धर्ममेवाग्रतः कृत्वा त्वत्तः संमानमर्हति

mātā ca mama kausalyā vṛddhā saṃtāpakarśitā
dharmam evāgrataḥ kṛtvā tvattaḥ saṃmānam arhati

वन्दितव्याश्च ते नित्यं याः शेषा मम मातरः
स्नेहप्रणयसंभोगैः समा हि मम मातरः

vanditavyāś ca te nityaṃ yāḥ śeṣā mama mātaraḥ
snehapraṇayasaṃbhogaiḥ samā hi mama mātaraḥ

भ्रातृपुत्रसमौ चापि द्रष्टव्यौ च विशेषतः
त्वया लक्ष्मणशत्रुघ्नौ प्राणैः प्रियतरौ मम

bhrātṛputrasamau cāpi draṣṭavyau ca viśeṣataḥ
tvayā lakṣmaṇaśatrughnau prāṇaiḥ priyatarau mama

विप्रियं न च कर्तव्यं भरतस्य कदाचन
स हि राजा प्रभुश्चैव देशस्य च कुलस्य च

vipriyaṃ na ca kartavyaṃ bharatasya kadā cana
sa hi rājā prabhuś caiva deśasya ca kulasya ca

आराधिता हि शीलेन प्रयत्नैश्चोपसेविताः
राजानः संप्रसीदन्ति प्रकुप्यन्ति विपर्यये

ārādhitā hi śīlena prayatnaiś copasevitāḥ
rājānaḥ saṃprasīdanti prakupyanti viparyaye

औरसानपि पुत्रान्हि त्यजन्त्यहितकारिणः
समर्थान्संप्रगृह्णन्ति जनानपि नराधिपाः

aurasān api putrān hi tyajanty ahitakāriṇaḥ
samarthān saṃpragṛhṇanti janān api narādhipāḥ

अहं गमिष्यामि महावनं प्रिये; त्वया हि वस्तव्यमिहैव भामिनि
यथा व्यलीकं कुरुषे न कस्यचि;त्तथा त्वया कार्यमिदं वचो मम

ahaṃ gamiṣyāmi mahāvanaṃ priye; tvayā hi vastavyam ihaiva bhāmini
yathā vyalīkaṃ kuruṣe na kasya cit; tathā tvayā kāryam idaṃ vaco mama