Ayodhya Kanda, sarga 24

Ayodhyākāṇḍa · 19 Critical Edition verses · 3 Southern-only

एवमुक्ता तु वैदेही प्रियार्हा प्रियवादिनी
प्रणयादेव संक्रुद्धा भर्तारमिदमब्रवीत्

evam uktā tu vaidehī priyārhā priyavādinī
praṇayād eva saṃkruddhā bhartāram idam abravīt

किमिदं भाषसे राम वाक्यं लघुतया ध्रुवम्।

त्वया यदपहास्यं मे श्रुत्वा नरवरात्मज

kimidaṃ bhāṣase rāma vākyaṃ laghutayā dhruvam|

tvayā yadapahāsyaṃ me śrutvā naravarātmaja

आर्यपुत्र पिता माता भ्राता पुत्रस्तथा स्नुषा
स्वानि पुण्यानि भुञ्जानाः स्वं स्वं भाग्यमुपासते

āryaputra pitā mātā bhrātā putras tathā snuṣā
svāni puṇyāni bhuñjānāḥ svaṃ svaṃ bhāgyam upāsate

भर्तुर्भाग्यं तु भार्यैका प्राप्नोति पुरुषर्षभ
अतश्चैवाहमादिष्टा वने वस्तव्यमित्यपि

bhartur bhāgyaṃ tu bhāryaikā prāpnoti puruṣarṣabha
ataś caivāham ādiṣṭā vane vastavyam ity api

न पिता नात्मजो नात्मा न माता न सखीजनः
इह प्रेत्य च नारीणां पतिरेको गतिः सदा

na pitā nātmajo nātmā na mātā na sakhījanaḥ
iha pretya ca nārīṇāṃ patir eko gatiḥ sadā

यदि त्वं प्रस्थितो दुर्गं वनमद्यैव राघव
अग्रतस्ते गमिष्यामि मृद्नन्ती कुशकण्टकान्

yadi tvaṃ prasthito durgaṃ vanam adyaiva rāghava
agratas te gamiṣyāmi mṛdnantī kuśakaṇṭakān

ईर्ष्यारोषौ बहिष्कृत्य भुक्तशेषमिवोदकम्
नय मां वीर विश्रब्धः पापं मयि न विद्यते

īrṣyāroṣau bahiṣkṛtya bhuktaśeṣam ivodakam
naya māṃ vīra viśrabdhaḥ pāpaṃ mayi na vidyate

प्रासादाग्रैर्विमानैर्वा वैहायसगतेन वा
सर्वावस्थागता भर्तुः पादच्छाया विशिष्यते

prāsādāgrair vimānair vā vaihāyasagatena vā
sarvāvasthāgatā bhartuḥ pādacchāyā viśiṣyate

अनुशिष्टास्मि मात्रा च पित्रा च विविधाश्रयम्
नास्मि संप्रति वक्तव्या वर्तितव्यं यथा मया

anuśiṣṭāsmi mātrā ca pitrā ca vividhāśrayam
nāsmi saṃprati vaktavyā vartitavyaṃ yathā mayā

अहं दुर्गं गमिष्यामि वनं पुरुषवर्जितम्।

नानामृगगणाकीर्णं शार्दूलवृकसेवितम्

ahaṃ durgaṃ gamiṣyāmi vanaṃ puruṣavarjitam|

nānāmṛgagaṇākīrṇaṃ śārdūlavṛkasevitam

सुखं वने निवत्स्यामि यथैव भवने पितुः
अचिन्तयन्ती त्रीँल्लोकांश्चिन्तयन्ती पतिव्रतम्

sukhaṃ vane nivatsyāmi yathaiva bhavane pituḥ
acintayantī trīm̐l lokāṃś cintayantī pativratam

शुश्रूषमाणा ते नित्यं नियता ब्रह्मचारिणी
सह रंस्ये त्वया वीर वनेषु मधुगन्धिषु

śuśrūṣamāṇā te nityaṃ niyatā brahmacāriṇī
saha raṃsye tvayā vīra vaneṣu madhugandhiṣu

त्वं हि कर्तुं वने शक्तो राम संपरिपालनम्
अन्यस्यापि जनस्येह किं पुनर्मम मानद

tvaṃ hi kartuṃ vane śakto rāma saṃparipālanam
anyasyāpi janasyeha kiṃ punar mama mānada

VR-S.2.24.11+12.24.11+1Southern-onlyIIT Kanpur Heritage

सह त्वया गमिष्यामि वनमद्य न संशयः।

नाहं शक्या महाभाग निवर्तयितुमुद्यता

saha tvayā gamiṣyāmi vanamadya na saṃśayaḥ|

nāhaṃ śakyā mahābhāga nivartayitumudyatā

फलमूलाशना नित्यं भविष्यामि न संशयः
न ते दुःखं करिष्यामि निवसन्ती सह त्वया

phalamūlāśanā nityaṃ bhaviṣyāmi na saṃśayaḥ
na te duḥkhaṃ kariṣyāmi nivasantī saha tvayā

इच्छामि सरितः शैलान्पल्वलानि वनानि च
द्रष्टुं सर्वत्र निर्भीता त्वया नाथेन धीमता

icchāmi saritaḥ śailān palvalāni vanāni ca
draṣṭuṃ sarvatra nirbhītā tvayā nāthena dhīmatā

हंसकारण्डवाकीर्णाः पद्मिनीः साधुपुष्पिताः
इच्छेयं सुखिनी द्रष्टुं त्वया वीरेण संगता

haṃsakāraṇḍavākīrṇāḥ padminīḥ sādhupuṣpitāḥ
iccheyaṃ sukhinī draṣṭuṃ tvayā vīreṇa saṃgatā

सह त्वया विशालाक्ष रंस्ये परमनन्दिनी
एवं वर्षसहस्राणां शतं वाहं त्वया सह

saha tvayā viśālākṣa raṃsye paramanandinī
evaṃ varṣasahasrāṇāṃ śataṃ vāhaṃ tvayā saha

स्वर्गेऽपि च विना वासो भविता यदि राघव
त्वया मम नरव्याघ्र नाहं तमपि रोचये

svarge 'pi ca vinā vāso bhavitā yadi rāghava
tvayā mama naravyāghra nāhaṃ tam api rocaye

अहं गमिष्यामि वनं सुदुर्गमं; मृगायुतं वानरवारणैर्युतम्
वने निवत्स्यामि यथा पितुर्गृहे; तवैव पादावुपगृह्य संमता

ahaṃ gamiṣyāmi vanaṃ sudurgamaṃ; mṛgāyutaṃ vānaravāraṇair yutam
vane nivatsyāmi yathā pitur gṛhe; tavaiva pādāv upagṛhya saṃmatā

अनन्यभावामनुरक्तचेतसं; त्वया वियुक्तां मरणाय निश्चिताम्
नयस्व मां साधु कुरुष्व याचनां; न ते मयातो गुरुता भविष्यति

ananyabhāvām anuraktacetasaṃ; tvayā viyuktāṃ maraṇāya niścitām
nayasva māṃ sādhu kuruṣva yācanāṃ; na te mayāto gurutā bhaviṣyati

तथा ब्रुवाणामपि धर्मवत्सलो; न च स्म सीतां नृवरो निनीषति
उवाच चैनां बहु संनिवर्तने; वने निवासस्य च दुःखितां प्रति

tathā bruvāṇām api dharmavatsalo; na ca sma sītāṃ nṛvaro ninīṣati
uvāca caināṃ bahu saṃnivartane; vane nivāsasya ca duḥkhitāṃ prati