Ayodhya Kanda, sarga 27

सान्त्व्यमाना तु रामेण मैथिली जनकात्मजा
वनवासनिमित्ताय भर्तारमिदमब्रवीत्

sāntvyamānā tu rāmeṇa maithilī janakātmajā
vanavāsanimittāya bhartāram idam abravīt

सा तमुत्तमसंविग्ना सीता विपुलवक्षसम्
प्रणयाच्चाभिमानाच्च परिचिक्षेप राघवम्

sā tam uttamasaṃvignā sītā vipulavakṣasam
praṇayāc cābhimānāc ca paricikṣepa rāghavam

किं त्वामन्यत वैदेहः पिता मे मिथिलाधिपः
राम जामातरं प्राप्य स्त्रियं पुरुषविग्रहम्

kiṃ tvāmanyata vaidehaḥ pitā me mithilādhipaḥ
rāma jāmātaraṃ prāpya striyaṃ puruṣavigraham

अनृतं बललोकोऽयमज्ञानाद्यद्धि वक्ष्यति
तेजो नास्ति परं रामे तपतीव दिवाकरे

anṛtaṃ balaloko 'yam ajñānād yad dhi vakṣyati
tejo nāsti paraṃ rāme tapatīva divākare

किं हि कृत्वा विषण्णस्त्वं कुतो वा भयमस्ति ते
यत्परित्यक्तुकामस्त्वं मामनन्यपरायणाम्

kiṃ hi kṛtvā viṣaṇṇas tvaṃ kuto vā bhayam asti te
yat parityaktukāmas tvaṃ mām ananyaparāyaṇām

द्युमत्सेनसुतं वीर सत्यवन्तमनुव्रताम्
सावित्रीमिव मां विद्धि त्वमात्मवशवर्तिनीम्

dyumatsenasutaṃ vīra satyavantam anuvratām
sāvitrīm iva māṃ viddhi tvam ātmavaśavartinīm

न त्वहं मनसाप्यन्यं द्रष्टास्मि त्वदृतेऽनघ
त्वया राघव गच्छेयं यथान्या कुलपांसनी

na tv ahaṃ manasāpy anyaṃ draṣṭāsmi tvadṛte 'nagha
tvayā rāghava gaccheyaṃ yathānyā kulapāṃsanī

स्वयं तु भार्यां कौमारीं चिरमध्युषितां सतीम्
शैलूष इव मां राम परेभ्यो दातुमिच्छसि

svayaṃ tu bhāryāṃ kaumārīṃ ciram adhyuṣitāṃ satīm
śailūṣa iva māṃ rāma parebhyo dātum icchasi

स मामनादाय वनं न त्वं प्रस्थातुमर्हसि
तपो वा यदि वारण्यं स्वर्गो वा स्यात्सह त्वया

sa mām anādāya vanaṃ na tvaṃ prasthātum arhasi
tapo vā yadi vāraṇyaṃ svargo vā syāt saha tvayā

न च मे भविता तत्र कश्चित्पथि परिश्रमः
पृष्ठतस्तव गच्छन्त्या विहारशयनेष्वपि

na ca me bhavitā tatra kaś cit pathi pariśramaḥ
pṛṣṭhatas tava gacchantyā vihāraśayaneṣv api

कुशकाशशरेषीका ये च कण्टकिनो द्रुमाः
तूलाजिनसमस्पर्शा मार्गे मम सह त्वया

kuśakāśaśareṣīkā ye ca kaṇṭakino drumāḥ
tūlājinasamasparśā mārge mama saha tvayā

महावातसमुद्धूतं यन्मामवकरिष्यति
रजो रमण तन्मन्ये परार्ध्यमिव चन्दनम्

mahāvātasamuddhūtaṃ yan mām avakariṣyati
rajo ramaṇa tan manye parārdhyam iva candanam

शाद्वलेषु यदासिष्ये वनान्ते वनगोचरा
कुथास्तरणतल्पेषु किं स्यात्सुखतरं ततः

śādvaleṣu yad āsiṣye vanānte vanagocarā
kuthāstaraṇatalpeṣu kiṃ syāt sukhataraṃ tataḥ

पत्रं मूलं फलं यत्त्वमल्पं वा यदि वा बहु
दास्यसि स्वयमाहृत्य तन्मेऽमृतरसोपमम्

patraṃ mūlaṃ phalaṃ yat tvam alpaṃ vā yadi vā bahu
dāsyasi svayam āhṛtya tan me 'mṛtarasopamam

न मातुर्न पितुस्तत्र स्मरिष्यामि न वेश्मनः
आर्तवान्युपभुञ्जाना पुष्पाणि च फलानि च

na mātur na pitus tatra smariṣyāmi na veśmanaḥ
ārtavāny upabhuñjānā puṣpāṇi ca phalāni ca

न च तत्र गतः किंचिद्द्रष्टुमर्हसि विप्रियम्
मत्कृते न च ते शोको न भविष्यामि दुर्भरा

na ca tatra gataḥ kiṃ cid draṣṭum arhasi vipriyam
matkṛte na ca te śoko na bhaviṣyāmi durbharā

यस्त्वया सह स स्वर्गो निरयो यस्त्वया विना
इति जानन्परां प्रीतिं गच्छ राम मया सह

yas tvayā saha sa svargo nirayo yas tvayā vinā
iti jānan parāṃ prītiṃ gaccha rāma mayā saha

अथ मामेवमव्यग्रां वनं नैव नयिष्यसि
विषमद्यैव पास्यामि मा विशं द्विषतां वशम्

atha mām evam avyagrāṃ vanaṃ naiva nayiṣyasi
viṣam adyaiva pāsyāmi mā viśaṃ dviṣatāṃ vaśam

पश्चादपि हि दुःखेन मम नैवास्ति जीवितम्
उज्झितायास्त्वया नाथ तदैव मरणं वरम्

paścād api hi duḥkhena mama naivāsti jīvitam
ujjhitāyās tvayā nātha tadaiva maraṇaṃ varam

इदं हि सहितुं शोकं मुहूर्तमपि नोत्सहे
किं पुनर्दशवर्षाणि त्रीणि चैकं च दुःखिता

idaṃ hi sahituṃ śokaṃ muhūrtam api notsahe
kiṃ punar daśavarṣāṇi trīṇi caikaṃ ca duḥkhitā

इति सा शोकसंतप्ता विलप्य करुणं बहु
चुक्रोश पतिमायस्ता भृशमालिङ्ग्य सस्वरम्

iti sā śokasaṃtaptā vilapya karuṇaṃ bahu
cukrośa patim āyastā bhṛśam āliṅgya sasvaram

सा विद्धा बहुभिर्वाक्यैर्दिग्धैरिव गजाङ्गना
चिर संनियतं बाष्पं मुमोचाग्निमिवारणिः

sā viddhā bahubhir vākyair digdhair iva gajāṅganā
cira saṃniyataṃ bāṣpaṃ mumocāgnim ivāraṇiḥ

तस्याः स्फटिकसंकाशं वारि संतापसंभवम्
नेत्राभ्यां परिसुस्राव पङ्कजाभ्यामिवोदकम्

tasyāḥ sphaṭikasaṃkāśaṃ vāri saṃtāpasaṃbhavam
netrābhyāṃ parisusrāva paṅkajābhyām ivodakam

तां परिष्वज्य बाहुभ्यां विसंज्ञामिव दुःखिताम्
उवाच वचनं रामः परिविश्वासयंस्तदा

tāṃ pariṣvajya bāhubhyāṃ visaṃjñām iva duḥkhitām
uvāca vacanaṃ rāmaḥ pariviśvāsayaṃs tadā

न देवि तव दुःखेन स्वर्गमप्यभिरोचये
न हि मेऽस्ति भयं किंचित्स्वयम्भोरिव सर्वतः

na devi tava duḥkhena svargam apy abhirocaye
na hi me 'sti bhayaṃ kiṃ cit svayambhor iva sarvataḥ

तव सर्वमभिप्रायमविज्ञाय शुभानने
वासं न रोचयेऽरण्ये शक्तिमानपि रक्षणे

tava sarvam abhiprāyam avijñāya śubhānane
vāsaṃ na rocaye 'raṇye śaktimān api rakṣaṇe

यत्सृष्टासि मया सार्धं वनवासाय मैथिलि
न विहातुं मया शक्या कीर्तिरात्मवता यथा

yat sṛṣṭāsi mayā sārdhaṃ vanavāsāya maithili
na vihātuṃ mayā śakyā kīrtir ātmavatā yathā

धर्मस्तु गजनासोरु सद्भिराचरितः पुरा
तं चाहमनुवर्तेऽद्य यथा सूर्यं सुवर्चला

dharmas tu gajanāsoru sadbhir ācaritaḥ purā
taṃ cāham anuvarte 'dya yathā sūryaṃ suvarcalā

एष धर्मस्तु सुश्रोणि पितुर्मातुश्च वश्यता
अतश्चाज्ञां व्यतिक्रम्य नाहं जीवितुमुत्सहे

eṣa dharmas tu suśroṇi pitur mātuś ca vaśyatā
ataś cājñāṃ vyatikramya nāhaṃ jīvitum utsahe

स मां पिता यथा शास्ति सत्यधर्मपथे स्थितः
तथा वर्तितुमिच्छामि स हि धर्मः सनातनः
अनुगच्छस्व मां भीरु सहधर्मचरी भव

sa māṃ pitā yathā śāsti satyadharmapathe sthitaḥ
tathā vartitum icchāmi sa hi dharmaḥ sanātanaḥ
anugacchasva māṃ bhīru sahadharmacarī bhava

ब्राह्मणेभ्यश्च रत्नानि भिक्षुकेभ्यश्च भोजनम्
देहि चाशंसमानेभ्यः संत्वरस्व च माचिरम्

brāhmaṇebhyaś ca ratnāni bhikṣukebhyaś ca bhojanam
dehi cāśaṃsamānebhyaḥ saṃtvarasva ca māciram

अनुकूलं तु सा भर्तुर्ज्ञात्वा गमनमात्मनः
क्षिप्रं प्रमुदिता देवी दातुमेवोपचक्रमे

anukūlaṃ tu sā bhartur jñātvā gamanam ātmanaḥ
kṣipraṃ pramuditā devī dātum evopacakrame

ततः प्रहृष्टा परिपूर्णमानसा; यशस्विनी भर्तुरवेक्ष्य भाषितम्
धनानि रत्नानि च दातुमङ्गना; प्रचक्रमे धर्मभृतां मनस्विनी

tataḥ prahṛṣṭā paripūrṇamānasā; yaśasvinī bhartur avekṣya bhāṣitam
dhanāni ratnāni ca dātum aṅganā; pracakrame dharmabhṛtāṃ manasvinī