Ayodhya Kanda, sarga 28

Ayodhyākāṇḍa · 20 Critical Edition verses · 7 Southern-only

ततोऽब्रवीन्महातेजा रामो लक्ष्मणमग्रतः
स्थितं प्राग्गामिनं वीरं याचमानं कृताञ्जलिम्

tato 'bravīn mahātejā rāmo lakṣmaṇam agrataḥ
sthitaṃ prāggāminaṃ vīraṃ yācamānaṃ kṛtāñjalim

स्निग्धो धर्मरतो वीरस्सततं सत्पथे स्थितः।

प्रियः प्राणसमो वश्यो भ्राता चापि सखा च मे

snigdho dharmarato vīrassatataṃ satpathe sthitaḥ|

priyaḥ prāṇasamo vaśyo bhrātā cāpi sakhā ca me

मयाद्य सह सौमित्रे त्वयि गच्छति तद्वनम्
को भरिष्यति कौसल्यां सुमित्रां वा यशस्विनीम्

mayādya saha saumitre tvayi gacchati tad vanam
ko bhariṣyati kausalyāṃ sumitrāṃ vā yaśasvinīm

अभिवर्षति कामैर्यः पर्जन्यः पृथिवीमिव
स कामपाशपर्यस्तो महातेजा महीपतिः

abhivarṣati kāmair yaḥ parjanyaḥ pṛthivīm iva
sa kāmapāśaparyasto mahātejā mahīpatiḥ

सा हि राज्यमिदं प्राप्य नृपस्याश्वपतेः सुता
दुःखितानां सपत्नीनां न करिष्यति शोभनम्

sā hi rājyam idaṃ prāpya nṛpasyāśvapateḥ sutā
duḥkhitānāṃ sapatnīnāṃ na kariṣyati śobhanam

न स्मरिष्यति कौसल्यां सुमित्रां च सुदुःखिताम्।

भरतो राज्यमासाद्य कैकेय्यां पर्यवस्थितः

na smariṣyati kausalyāṃ sumitrāṃ ca suduḥkhitām|

bharato rājyamāsādya kaikeyyāṃ paryavasthitaḥ

तामार्यां स्वयमेवेह राजानुग्रहणेन वा।

सौमित्रे भर कौशल्यामुक्तमर्थमिमं चर

tāmāryāṃ svayameveha rājānugrahaṇena vā|

saumitre bhara kauśalyāmuktamarthamimaṃ cara

एवं मम च ते भक्तिर्भविष्यति सुदर्शिता।

धर्मज्ञ गुरुपूजायां धर्मश्चाप्यतुलो महान्

evaṃ mama ca te bhaktirbhaviṣyati sudarśitā|

dharmajña gurupūjāyāṃ dharmaścāpyatulo mahān

एवं कुरुष्व सौमित्रे मत्कृते रघुनन्दन।

अस्माभिर्विप्रहीणाया मातुर्नो न भवेत्सुखम्

evaṃ kuruṣva saumitre matkṛte raghunandana|

asmābhirviprahīṇāyā māturno na bhavetsukham

एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणः श्लक्ष्णया गिरा
प्रत्युवाच तदा रामं वाक्यज्ञो वाक्यकोविदम्

evam uktas tu rāmeṇa lakṣmaṇaḥ ślakṣṇayā girā
pratyuvāca tadā rāmaṃ vākyajño vākyakovidam

तवैव तेजसा वीर भरतः पूजयिष्यति
कौसल्यां च सुमित्रां च प्रयतो नात्र संशयः

tavaiva tejasā vīra bharataḥ pūjayiṣyati
kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca prayato nātra saṃśayaḥ

कौसल्या बिभृयादार्या सहस्रमपि मद्विधान्
यस्याः सहस्रं ग्रामाणां संप्राप्तमुपजीवनम्

kausalyā bibhṛyād āryā sahasram api madvidhān
yasyāḥ sahasraṃ grāmāṇāṃ saṃprāptam upajīvanam

तदात्मभरणे चैव मम मातुस्तथैव च।

पर्याप्ता मद्विधानां च भरणाय यशस्विनी

tadātmabharaṇe caiva mama mātustathaiva ca|

paryāptā madvidhānāṃ ca bharaṇāya yaśasvinī

कुरुष्व मामनुचरं वैधर्म्यं नेह विद्यते।

कृतार्थोऽहं भविष्यामि तव चार्थः प्रकल्पते

kuruṣva māmanucaraṃ vaidharmyaṃ neha vidyate|

kṛtārtho'haṃ bhaviṣyāmi tava cārthaḥ prakalpate

धनुरादाय सशरं खनित्रपिटकाधरः
अग्रतस्ते गमिष्यामि पन्थानमनुदर्शयन्

dhanur ādāya saśaraṃ khanitrapiṭakādharaḥ
agratas te gamiṣyāmi panthānam anudarśayan

आहरिष्यामि ते नित्यं मूलानि च फलानि च
वन्यानि यानि चान्यानि स्वाहाराणि तपस्विनाम्

āhariṣyāmi te nityaṃ mūlāni ca phalāni ca
vanyāni yāni cānyāni svāhārāṇi tapasvinām

भवांस्तु सह वैदेह्या गिरिसानुषु रंस्यते
अहं सर्वं करिष्यामि जाग्रतः स्वपतश्च ते

bhavāṃs tu saha vaidehyā girisānuṣu raṃsyate
ahaṃ sarvaṃ kariṣyāmi jāgrataḥ svapataś ca te

रामस्त्वनेन वाक्येन सुप्रीतः प्रत्युवाच तम्
व्रजापृच्छस्व सौमित्रे सर्वमेव सुहृज्जनम्

rāmas tv anena vākyena suprītaḥ pratyuvāca tam
vrajāpṛcchasva saumitre sarvam eva suhṛjjanam

ये च राज्ञो ददौ दिव्ये महात्मा वरुणः स्वयम्
जनकस्य महायज्ञे धनुषी रौद्रदर्शने

ye ca rājño dadau divye mahātmā varuṇaḥ svayam
janakasya mahāyajñe dhanuṣī raudradarśane

अभेद्यकवचे दिव्ये तूणी चाक्षयसायकौ
आदित्यविमलौ चोभौ खड्गौ हेमपरिष्कृतौ

abhedyakavace divye tūṇī cākṣayasāyakau
ādityavimalau cobhau khaḍgau hemapariṣkṛtau

सत्कृत्य निहितं सर्वमेतदाचार्यसद्मनि
स त्वमायुधमादाय क्षिप्रमाव्रज लक्ष्मण

satkṛtya nihitaṃ sarvam etad ācāryasadmani
sa tvam āyudham ādāya kṣipram āvraja lakṣmaṇa

स सुहृज्जनमामन्त्र्य वनवासाय निश्चितः
इक्ष्वाकुगुरुमामन्त्र्य जग्राहायुधमुत्तमम्

sa suhṛjjanam āmantrya vanavāsāya niścitaḥ
ikṣvākugurum āmantrya jagrāhāyudham uttamam

तद्दिव्यं राजशार्दूलः सत्कृतं माल्यभूषितम्
रामाय दर्शयामास सौमित्रिः सर्वमायुधम्

tad divyaṃ rājaśārdūlaḥ satkṛtaṃ mālyabhūṣitam
rāmāya darśayām āsa saumitriḥ sarvam āyudham

तमुवाचात्मवान्रामः प्रीत्या लक्ष्मणमागतम्
काले त्वमागतः सौम्य काङ्क्षिते मम लक्ष्मण

tam uvācātmavān rāmaḥ prītyā lakṣmaṇam āgatam
kāle tvam āgataḥ saumya kāṅkṣite mama lakṣmaṇa

अहं प्रदातुमिच्छामि यदिदं मामकं धनम्
ब्राह्मणेभ्यस्तपस्विभ्यस्त्वया सह परंतप

ahaṃ pradātum icchāmi yad idaṃ māmakaṃ dhanam
brāhmaṇebhyas tapasvibhyas tvayā saha paraṃtapa

वसन्तीह दृढं भक्त्या गुरुषु द्विजसत्तमाः
तेषामपि च मे भूयः सर्वेषां चोपजीविनाम्

vasantīha dṛḍhaṃ bhaktyā guruṣu dvijasattamāḥ
teṣām api ca me bhūyaḥ sarveṣāṃ copajīvinām

वसिष्ठपुत्रं तु सुयज्ञमार्यं; त्वमानयाशु प्रवरं द्विजानाम्
अभिप्रयास्यामि वनं समस्ता;नभ्यर्च्य शिष्टानपरान्द्विजातीन्

vasiṣṭhaputraṃ tu suyajñam āryaṃ; tvam ānayāśu pravaraṃ dvijānām
abhiprayāsyāmi vanaṃ samastān; abhyarcya śiṣṭān aparān dvijātīn