Ayodhya Kanda, sarga 32
ततः सुमन्त्रमैक्ष्वाकः पीडितोऽत्र प्रतिज्ञया
सबाष्पमतिनिःश्वस्य जगादेदं पुनः पुनः
tataḥ sumantram aikṣvākaḥ pīḍito 'tra pratijñayā
sabāṣpam atiniḥśvasya jagādedaṃ punaḥ punaḥ
सूत रत्नसुसंपूर्णा चतुर्विधबला चमूः
रागवस्यानुयात्रार्थं क्षिप्रं प्रतिविधीयताम्
sūta ratnasusaṃpūrṇā caturvidhabalā camūḥ
rāgavasyānuyātrārthaṃ kṣipraṃ pratividhīyatām
रूपाजीवा च शालिन्यो वणिजश्च महाधनाः
शोभयन्तु कुमारस्य वाहिनीं सुप्रसारिताः
rūpājīvā ca śālinyo vaṇijaś ca mahādhanāḥ
śobhayantu kumārasya vāhinīṃ suprasāritāḥ
ये चैनमुपजीवन्ति रमते यैश्च वीर्यतः
तेषां बहुविधं दत्त्वा तानप्यत्र नियोजय
ye cainam upajīvanti ramate yaiś ca vīryataḥ
teṣāṃ bahuvidhaṃ dattvā tān apy atra niyojaya
निघ्नन्मृगान्कुञ्जरांश्च पिबंश्चारण्यकं मधु
नदीश्च विविधाः पश्यन्न राज्यं संस्मरिष्यति
nighnan mṛgān kuñjarāṃś ca pibaṃś cāraṇyakaṃ madhu
nadīś ca vividhāḥ paśyan na rājyaṃ saṃsmariṣyati
धान्यकोशश्च यः कश्चिद्धनकोशश्च मामकः
तौ राममनुगच्छेतां वसन्तं निर्जने वने
dhānyakośaś ca yaḥ kaś cid dhanakośaś ca māmakaḥ
tau rāmam anugacchetāṃ vasantaṃ nirjane vane
यजन्पुण्येषु देशेषु विसृजंश्चाप्तदक्षिणाः
ऋषिभिश्च समागम्य प्रवत्स्यति सुखं वने
yajan puṇyeṣu deśeṣu visṛjaṃś cāptadakṣiṇāḥ
ṛṣibhiś ca samāgamya pravatsyati sukhaṃ vane
भरतश्च महाबाहुरयोध्यां पालयिष्यति
सर्वकामैः पुनः श्रीमान्रामः संसाध्यतामिति
bharataś ca mahābāhur ayodhyāṃ pālayiṣyati
sarvakāmaiḥ punaḥ śrīmān rāmaḥ saṃsādhyatām iti
एवं ब्रुवति काकुत्स्थे कैकेय्या भयमागतम्
मुखं चाप्यगमाच्छोषं स्वरश्चापि न्यरुध्यत
evaṃ bruvati kākutsthe kaikeyyā bhayam āgatam
mukhaṃ cāpy agamāc choṣaṃ svaraś cāpi nyarudhyata
सा विषण्णा च संत्रस्ता कैकेयी वाक्यमब्रवीत्
राज्यं गतजनं साधो पीतमण्डां सुरामिव
निरास्वाद्यतमं शून्यं भरतो नाभिपत्स्यते
sā viṣaṇṇā ca saṃtrastā kaikeyī vākyam abravīt
rājyaṃ gatajanaṃ sādho pītamaṇḍāṃ surām iva
nirāsvādyatamaṃ śūnyaṃ bharato nābhipatsyate
कैकेय्यां मुक्तलज्जायां वदन्त्यामतिदारुणम्
राजा दशरथो वाक्यमुवाचायतलोचनाम्
वहन्तं किं तुदसि मां नियुज्य धुरि माहिते
kaikeyyāṃ muktalajjāyāṃ vadantyām atidāruṇam
rājā daśaratho vākyam uvācāyatalocanām
vahantaṃ kiṃ tudasi māṃ niyujya dhuri māhite
कैकेयी द्विगुणं क्रुद्धा राजानमिदमब्रवीत्
तवैव वंशे सगरो ज्येष्ठं पुत्रमुपारुधत्
असमञ्ज इति ख्यातं तथायं गन्तुमर्हति
kaikeyī dviguṇaṃ kruddhā rājānam idam abravīt
tavaiva vaṃśe sagaro jyeṣṭhaṃ putram upārudhat
asamañja iti khyātaṃ tathāyaṃ gantum arhati
एवमुक्तो धिगित्येव राजा दशरथोऽब्रवीत्
व्रीडितश्च जनः सर्वः सा च तन्नावबुध्यत
evam ukto dhig ity eva rājā daśaratho 'bravīt
vrīḍitaś ca janaḥ sarvaḥ sā ca tan nāvabudhyata
तत्र वृद्धो महामात्रः सिद्धार्थो नाम नामतः
शुचिर्बहुमतो राज्ञः कैकेयीमिदमब्रवीत्
tatra vṛddho mahāmātraḥ siddhārtho nāma nāmataḥ
śucir bahumato rājñaḥ kaikeyīm idam abravīt
असमञ्जो गृहीत्वा तु क्रीडितः पथि दारकान्
सरय्वाः प्रक्षिपन्नप्सु रमते तेन दुर्मतिः
asamañjo gṛhītvā tu krīḍitaḥ pathi dārakān
sarayvāḥ prakṣipann apsu ramate tena durmatiḥ
तं दृष्ट्वा नागरः सर्वे क्रुद्धा राजानमब्रुवन्
असमञ्जं वृषीण्वैकमस्मान्वा राष्ट्रवर्धन
taṃ dṛṣṭvā nāgaraḥ sarve kruddhā rājānam abruvan
asamañjaṃ vṛṣīṇvaikam asmān vā rāṣṭravardhana
तानुवाच ततो राजा किंनिमित्तमिदं भयम्
ताश्चापि राज्ञा संपृष्टा वाक्यं प्रकृतयोऽब्रुवन्
tān uvāca tato rājā kiṃnimittam idaṃ bhayam
tāś cāpi rājñā saṃpṛṣṭā vākyaṃ prakṛtayo 'bruvan
क्रीडितस्त्वेष नः पुत्रान्बालानुद्भ्रान्तचेतनः
सरय्वां प्रक्षिपन्मौर्ख्यादतुलां प्रीतिमश्नुते
krīḍitas tv eṣa naḥ putrān bālān udbhrāntacetanaḥ
sarayvāṃ prakṣipan maurkhyād atulāṃ prītim aśnute
स तासां वचनं श्रुत्वा प्रकृतीनां नराधिप
तं तत्याजाहितं पुत्रं तासां प्रियचिकीर्षया
sa tāsāṃ vacanaṃ śrutvā prakṛtīnāṃ narādhipa
taṃ tatyājāhitaṃ putraṃ tāsāṃ priyacikīrṣayā
इत्येवमत्यजद्राजा सगरो वै सुधार्मिकः
रामः किमकरोत्पापं येनैवमुपरुध्यते
ity evam atyajad rājā sagaro vai sudhārmikaḥ
rāmaḥ kim akarot pāpaṃ yenaivam uparudhyate
न हि कञ्चन पश्यामो राघवस्यागुणं वयम्।
दुर्लभो ह्यस्य निरय श्शशाङ्कस्येव कल्मषम्
na hi kañcana paśyāmo rāghavasyāguṇaṃ vayam|
durlabho hyasya niraya śśaśāṅkasyeva kalmaṣam
अथवा देवि दोषं त्वं कञ्चित्पश्यसि राघवे।
तमद्य ब्रूहि तत्वेन तदा रामो विवास्यताम्
athavā devi doṣaṃ tvaṃ kañcitpaśyasi rāghave|
tamadya brūhi tatvena tadā rāmo vivāsyatām
तदलं देवि रामस्य श्रिया विहतया त्वया।
लोकतोऽपि हि ते रक्ष्यः परिवादः शुभानने
tadalaṃ devi rāmasya śriyā vihatayā tvayā|
lokato'pi hi te rakṣyaḥ parivādaḥ śubhānane
श्रुत्वा तु सिद्धार्थवचो राजा श्रान्ततरस्वनः
शोकोपहतया वाचा कैकेयीमिदमब्रवीत्
śrutvā tu siddhārthavaco rājā śrāntatarasvanaḥ
śokopahatayā vācā kaikeyīm idam abravīt
एतद्वचो नेच्छसि पापवृत्ते हितं न जानासि ममात्मनो वा।
आस्थाय मार्गं कृपणं कुचेष्टा चेष्टा हि ते साधुपथादपेता
etadvaco necchasi pāpavṛtte hitaṃ na jānāsi mamātmano vā|
āsthāya mārgaṃ kṛpaṇaṃ kuceṣṭā ceṣṭā hi te sādhupathādapetā
अनुव्रजिष्याम्यहमद्य रामं; राज्यं परित्यज्य सुखं धनं च
सहैव राज्ञा भरतेन च त्वं; यथा सुखं भुङ्क्ष्व चिराय राज्यम्
anuvrajiṣyāmy aham adya rāmaṃ; rājyaṃ parityajya sukhaṃ dhanaṃ ca
sahaiva rājñā bharatena ca tvaṃ; yathā sukhaṃ bhuṅkṣva cirāya rājyam