Ayodhya Kanda, sarga 38

Ayodhyākāṇḍa · 20 Critical Edition verses · 2 Southern-only

ततः समीक्ष्य शयने सन्नं शोकेन पार्थिवम्
कौसल्या पुत्रशोकार्ता तमुवाच महीपतिम्

tataḥ samīkṣya śayane sannaṃ śokena pārthivam
kausalyā putraśokārtā tam uvāca mahīpatim

राघवो नरशार्दूल विषमुप्त्वा द्विजिह्ववत्
विचरिष्यति कैकेयी निर्मुक्तेव हि पन्नगी

rāghavo naraśārdūla viṣam uptvā dvijihvavat
vicariṣyati kaikeyī nirmukteva hi pannagī

विवास्य रामं सुभगा लब्धकामा समाहिता
त्रासयिष्यति मां भूयो दुष्टाहिरिव वेश्मनि

vivāsya rāmaṃ subhagā labdhakāmā samāhitā
trāsayiṣyati māṃ bhūyo duṣṭāhir iva veśmani

अथ स्म नगरे रामश्चरन्भैक्षं गृहे वसेत्
कामकारो वरं दातुमपि दासं ममात्मजम्

atha sma nagare rāmaś caran bhaikṣaṃ gṛhe vaset
kāmakāro varaṃ dātum api dāsaṃ mamātmajam

पातयित्वा तु कैकेय्या रामं स्थानाद्यथेष्टतः
प्रदिष्टो रक्षसां भागः पर्वणीवाहिताग्निना

pātayitvā tu kaikeyyā rāmaṃ sthānād yatheṣṭataḥ
pradiṣṭo rakṣasāṃ bhāgaḥ parvaṇīvāhitāgninā

गजराजगतिर्वीरो महाबाहुर्धनुर्धरः
वनमाविशते नूनं सभार्यः सहलक्ष्मणः

gajarājagatir vīro mahābāhur dhanurdharaḥ
vanam āviśate nūnaṃ sabhāryaḥ sahalakṣmaṇaḥ

वने त्वदृष्टदुःखानां कैकेय्यानुमते त्वया
त्यक्तानां वनवासाय का न्ववस्था भविष्यति

vane tv adṛṣṭaduḥkhānāṃ kaikeyyānumate tvayā
tyaktānāṃ vanavāsāya kā nv avasthā bhaviṣyati

ते रत्नहीनास्तरुणाः फलकाले विवासिताः
कथं वत्स्यन्ति कृपणाः फलमूलैः कृताशनाः

te ratnahīnās taruṇāḥ phalakāle vivāsitāḥ
kathaṃ vatsyanti kṛpaṇāḥ phalamūlaiḥ kṛtāśanāḥ

अपीदानीं स कालः स्यान्मम शोकक्षयः शिवः
सभार्यं यत्सह भ्रात्रा पश्येयमिह राघवम्

apīdānīṃ sa kālaḥ syān mama śokakṣayaḥ śivaḥ
sabhāryaṃ yat saha bhrātrā paśyeyam iha rāghavam

श्रुत्वैवोपस्थितौ वीरौ कदायोध्या भविष्यति
यशस्विनी हृष्टजना सूच्छ्रितध्वजमालिनी

śrutvaivopasthitau vīrau kadāyodhyā bhaviṣyati
yaśasvinī hṛṣṭajanā sūcchritadhvajamālinī

कदा प्रेक्ष्य नरव्याघ्रावरण्यात्पुनरागतौ
नन्दिष्यति पुरी हृष्टा समुद्र इव पर्वणि

kadā prekṣya naravyāghrāv araṇyāt punarāgatau
nandiṣyati purī hṛṣṭā samudra iva parvaṇi

कदायोध्यां महाबाहुः पुरीं वीरः प्रवेक्ष्यति
पुरस्कृत्य रथे सीतां वृषभो गोवधूमिव

kadāyodhyāṃ mahābāhuḥ purīṃ vīraḥ pravekṣyati
puraskṛtya rathe sītāṃ vṛṣabho govadhūm iva

कदा प्राणिसहस्राणि राजमार्गे ममात्मजौ
लाजैरवकरिष्यन्ति प्रविशन्तावरिंदमौ

kadā prāṇisahasrāṇi rājamārge mamātmajau
lājair avakariṣyanti praviśantāv ariṃdamau

VR-S.2.38.13+12.38.13+1Southern-onlyIIT Kanpur Heritage

प्रविशन्तौ कदाऽयोध्यां द्रक्ष्यामि शुभकुण्डलौ।

उदग्रायुधनिस्त्रिंशौ सश्रृङ्गाविव पर्वतौ

praviśantau kadā'yodhyāṃ drakṣyāmi śubhakuṇḍalau|

udagrāyudhanistriṃśau saśrṛṅgāviva parvatau

VR-S.2.38.13+22.38.13+2Southern-onlyvalmikiramayan.net

प्रविशनौ कदाऽपियोध्याम् द्रक्ष्यामि शुभकुण्डता |
उदग्रायुधनिस्त्रींशौ सशृङ्गाविव पर्वतौ

praviśanau kadā'piyodhyām drakṣyāmi śubhakuṇḍatā |
udagrāyudhanistrīṃśau saśṛṅgāviva parvatau

कदा सुमनसः कन्या द्विजातीनां फलानि च
प्रदिशन्त्यः पुरीं हृष्टाः करिष्यन्ति प्रदक्षिणम्

kadā sumanasaḥ kanyā dvijātīnāṃ phalāni ca
pradiśantyaḥ purīṃ hṛṣṭāḥ kariṣyanti pradakṣiṇam

कदा परिणतो बुद्ध्या वयसा चामरप्रभः
अभ्युपैष्यति धर्मज्ञस्त्रिवर्ष इव मां ललन्

kadā pariṇato buddhyā vayasā cāmaraprabhaḥ
abhyupaiṣyati dharmajñas trivarṣa iva māṃ lalan

निःसंशयं मया मन्ये पुरा वीर कदर्यया
पातु कामेषु वत्सेषु मातॄणां शातिताः स्तनाः

niḥsaṃśayaṃ mayā manye purā vīra kadaryayā
pātu kāmeṣu vatseṣu mātṝṇāṃ śātitāḥ stanāḥ

साहं गौरिव सिंहेन विवत्सा वत्सला कृता
कैकेय्या पुरुषव्याघ्र बालवत्सेव गौर्बलात्

sāhaṃ gaur iva siṃhena vivatsā vatsalā kṛtā
kaikeyyā puruṣavyāghra bālavatseva gaur balāt

न हि तावद्गुणैर्जुष्टं सर्वशास्त्रविशारदम्
एकपुत्रा विना पुत्रमहं जीवितुमुत्सहे

na hi tāvad guṇair juṣṭaṃ sarvaśāstraviśāradam
ekaputrā vinā putram ahaṃ jīvitum utsahe

न हि मे जीविते किंचित्सामर्थमिह कल्प्यते
अपश्यन्त्याः प्रियं पुत्रं महाबाहुं महाबलम्

na hi me jīvite kiṃ cit sāmartham iha kalpyate
apaśyantyāḥ priyaṃ putraṃ mahābāhuṃ mahābalam

अयं हि मां दीपयते समुत्थित;स्तनूजशोकप्रभवो हुताशनः
महीमिमां रश्मिभिरुत्तमप्रभो; यथा निदाघे भगवान्दिवाकरः

ayaṃ hi māṃ dīpayate samutthitas; tanūjaśokaprabhavo hutāśanaḥ
mahīm imāṃ raśmibhir uttamaprabho; yathā nidāghe bhagavān divākaraḥ