Ayodhya Kanda, sarga 44

विशालान्कोसलान्रम्यान्यात्वा लक्ष्मणपूर्वजः
आससाद महाबाहुः शृङ्गवेरपुरं प्रति

viśālān kosalān ramyān yātvā lakṣmaṇapūrvajaḥ
āsasāda mahābāhuḥ śṛṅgaverapuraṃ prati

तत्र त्रिपथगां दिव्यां शिवतोयामशैवलाम्
ददर्श राघवो गङ्गां पुण्यामृषिनिसेविताम्

tatra tripathagāṃ divyāṃ śivatoyām aśaivalām
dadarśa rāghavo gaṅgāṃ puṇyām ṛṣinisevitām

हंससारससंघुष्टां चक्रवाकोपकूजिताम्
शिंशुमरैश्च नक्रैश्च भुजंगैश्च निषेविताम्

haṃsasārasasaṃghuṣṭāṃ cakravākopakūjitām
śiṃśumaraiś ca nakraiś ca bhujaṃgaiś ca niṣevitām

तामूर्मिकलिलावर्तामन्ववेक्ष्य महारथः
सुमन्त्रमब्रवीत्सूतमिहैवाद्य वसामहे

tām ūrmikalilāvartām anvavekṣya mahārathaḥ
sumantram abravīt sūtam ihaivādya vasāmahe

अविदूरादयं नद्या बहुपुष्पप्रवालवान्
सुमहानिङ्गुदीवृक्षो वसामोऽत्रैव सारथे

avidūrād ayaṃ nadyā bahupuṣpapravālavān
sumahān iṅgudīvṛkṣo vasāmo 'traiva sārathe

लक्षणश्च सुमन्त्रश्च बाढमित्येव राघवम्
उक्त्वा तमिङ्गुदीवृक्षं तदोपययतुर्हयैः

lakṣaṇaś ca sumantraś ca bāḍham ity eva rāghavam
uktvā tam iṅgudīvṛkṣaṃ tadopayayatur hayaiḥ

रामोऽभियाय तं रम्यं वृक्षमिक्ष्वाकुनन्दनः
रथादवातरत्तस्मात्सभार्यः सहलक्ष्मणः

rāmo 'bhiyāya taṃ ramyaṃ vṛkṣam ikṣvākunandanaḥ
rathād avātarat tasmāt sabhāryaḥ sahalakṣmaṇaḥ

सुमन्त्रोऽप्यवतीर्यैव मोचयित्वा हयोत्तमान्
वृक्षमूलगतं राममुपतस्थे कृताञ्जलिः

sumantro 'py avatīryaiva mocayitvā hayottamān
vṛkṣamūlagataṃ rāmam upatasthe kṛtāñjaliḥ

तत्र राजा गुहो नाम रामस्यात्मसमः सखा
निषादजात्यो बलवान्स्थपतिश्चेति विश्रुतः

tatra rājā guho nāma rāmasyātmasamaḥ sakhā
niṣādajātyo balavān sthapatiś ceti viśrutaḥ

स श्रुत्वा पुरुषव्याघ्रं रामं विषयमागतम्
वृद्धैः परिवृतोऽमात्यैर्ज्ञातिभिश्चाप्युपागतः

sa śrutvā puruṣavyāghraṃ rāmaṃ viṣayam āgatam
vṛddhaiḥ parivṛto 'mātyair jñātibhiś cāpy upāgataḥ

ततो निषादाधिपतिं दृष्ट्वा दूरादवस्थितम्
सह सौमित्रिणा रामः समागच्छद्गुहेन सः

tato niṣādādhipatiṃ dṛṣṭvā dūrād avasthitam
saha saumitriṇā rāmaḥ samāgacchad guhena saḥ

तमार्तः संपरिष्वज्य गुहो राघवमब्रवीत्
यथायोध्या तथेदं ते राम किं करवाणि ते

tam ārtaḥ saṃpariṣvajya guho rāghavam abravīt
yathāyodhyā tathedaṃ te rāma kiṃ karavāṇi te

ततो गुणवदन्नाद्यमुपादाय पृथग्विधम्
अर्घ्यं चोपानयत्क्षिप्रं वाक्यं चेदमुवाच ह

tato guṇavadannādyam upādāya pṛthagvidham
arghyaṃ copānayat kṣipraṃ vākyaṃ cedam uvāca ha

स्वागतं ते महाबाहो तवेयमखिला मही
वयं प्रेष्या भवान्भर्ता साधु राज्यं प्रशाधि नः

svāgataṃ te mahābāho taveyam akhilā mahī
vayaṃ preṣyā bhavān bhartā sādhu rājyaṃ praśādhi naḥ

भक्ष्यं भोज्यं च पेयं च लेह्यं चेदमुपस्थितम्
शयनानि च मुख्यानि वाजिनां खादनं च ते

bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca peyaṃ ca lehyaṃ cedam upasthitam
śayanāni ca mukhyāni vājināṃ khādanaṃ ca te

गुहमेव ब्रुवाणं तं राघवः प्रत्युवाच ह
अर्चिताश्चैव हृष्टाश्च भवता सर्वथा वयम्

guham eva bruvāṇaṃ taṃ rāghavaḥ pratyuvāca ha
arcitāś caiva hṛṣṭāś ca bhavatā sarvathā vayam

पद्भ्यामभिगमाच्चैव स्नेहसंदर्शनेन च
भुजाभ्यां साधुवृत्ताभ्यां पीडयन्वाक्यमब्रवीत्

padbhyām abhigamāc caiva snehasaṃdarśanena ca
bhujābhyāṃ sādhuvṛttābhyāṃ pīḍayan vākyam abravīt

दिष्ट्या त्वां गुह पश्यामि अरोगं सह बान्धवैः
अपि ते कूशलं राष्ट्रे मित्रेषु च धनेषु च

diṣṭyā tvāṃ guha paśyāmi arogaṃ saha bāndhavaiḥ
api te kūśalaṃ rāṣṭre mitreṣu ca dhaneṣu ca

यत्त्विदं भवता किंचित्प्रीत्या समुपकल्पितम्
सर्वं तदनुजानामि न हि वर्ते प्रतिग्रहे

yat tv idaṃ bhavatā kiṃ cit prītyā samupakalpitam
sarvaṃ tad anujānāmi na hi varte pratigrahe

कुशचीराजिनधरं फलमूलाशनं च माम्
विद्धि प्रणिहितं धर्मे तापसं वनगोचरम्

kuśacīrājinadharaṃ phalamūlāśanaṃ ca mām
viddhi praṇihitaṃ dharme tāpasaṃ vanagocaram

अश्वानां खादनेनाहमर्थी नान्येन केनचित्
एतावतात्रभवता भविष्यामि सुपूजितः

aśvānāṃ khādanenāham arthī nānyena kena cit
etāvatātrabhavatā bhaviṣyāmi supūjitaḥ

एते हि दयिता राज्ञः पितुर्दशरथस्य मे
एतैः सुविहितैरश्वैर्भविष्याम्यहमर्चितः

ete hi dayitā rājñaḥ pitur daśarathasya me
etaiḥ suvihitair aśvair bhaviṣyāmy aham arcitaḥ

अश्वानां प्रतिपानं च खादनं चैव सोऽन्वशात्
गुहस्तत्रैव पुरुषांस्त्वरितं दीयतामिति

aśvānāṃ pratipānaṃ ca khādanaṃ caiva so 'nvaśāt
guhas tatraiva puruṣāṃs tvaritaṃ dīyatām iti

ततश्चीरोत्तरासङ्गः संध्यामन्वास्य पश्चिमाम्
जलमेवाददे भोज्यं लक्ष्मणेनाहृतं स्वयम्

tataś cīrottarāsaṅgaḥ saṃdhyām anvāsya paścimām
jalam evādade bhojyaṃ lakṣmaṇenāhṛtaṃ svayam

तस्य भूमौ शयानस्य पादौ प्रक्षाल्य लक्ष्मणः
सभार्यस्य ततोऽभ्येत्य तस्थौ वृक्षमुपाश्रितः

tasya bhūmau śayānasya pādau prakṣālya lakṣmaṇaḥ
sabhāryasya tato 'bhyetya tasthau vṛkṣam upāśritaḥ

गुहोऽपि सह सूतेन सौमित्रिमनुभाषयन्
अन्वजाग्रत्ततो राममप्रमत्तो धनुर्धरः

guho 'pi saha sūtena saumitrim anubhāṣayan
anvajāgrat tato rāmam apramatto dhanurdharaḥ

तथा शयानस्य ततोऽस्य धीमतो; यशस्विनो दाशरथेर्महात्मनः
अदृष्टदुःखस्य सुखोचितस्य सा; तदा व्यतीयाय चिरेण शर्वरी

tathā śayānasya tato 'sya dhīmato; yaśasvino dāśarather mahātmanaḥ
adṛṣṭaduḥkhasya sukhocitasya sā; tadā vyatīyāya cireṇa śarvarī