Ayodhya Kanda, sarga 49
उषित्वा रजनीं तत्र राजपुत्रावरिंदमौ
महर्षिमभिवाद्याथ जग्मतुस्तं गिरिं प्रति
uṣitvā rajanīṃ tatra rājaputrāv ariṃdamau
maharṣim abhivādyātha jagmatus taṃ giriṃ prati
प्रस्थितांश्चैव तान्प्रेक्ष्य पिता पुत्रानिवान्वगात्
ततः प्रचक्रमे वक्तुं वचनं स महामुनिः
prasthitāṃś caiva tān prekṣya pitā putrān ivānvagāt
tataḥ pracakrame vaktuṃ vacanaṃ sa mahāmuniḥ
गङ्गायमुनयो स्सन्धिमासाद्य मनुजर्षभौ।
कालिन्दीमनुगच्छेतां नदीं पश्चान्मुखाश्रिताम्
gaṅgāyamunayo ssandhimāsādya manujarṣabhau|
kālindīmanugacchetāṃ nadīṃ paścānmukhāśritām
अथासाद्य तु कालिन्दीं शीघ्रस्रोतसमापगाम्
तत्र यूयं प्लवं कृत्वा तरतांशुमतीं नदीम्
athāsādya tu kālindīṃ śīghrasrotasamāpagām
tatra yūyaṃ plavaṃ kṛtvā taratāṃśumatīṃ nadīm
ततो न्यग्रोधमासाद्य महान्तं हरितच्छदम्
विवृद्धं बहुभिर्वृक्षैः श्यामं सिद्धोपसेवितम्
tato nyagrodham āsādya mahāntaṃ haritacchadam
vivṛddhaṃ bahubhir vṛkṣaiḥ śyāmaṃ siddhopasevitam
क्रोशमात्रं ततो गत्वा नीलं द्रक्ष्यथ काननम्
पलाशबदरीमिश्रं राम वंशैश्च यामुनैः
krośamātraṃ tato gatvā nīlaṃ drakṣyatha kānanam
palāśabadarīmiśraṃ rāma vaṃśaiś ca yāmunaiḥ
स पन्थाश्चित्रकूटस्य गतः सुबहुशो मया
रम्यो मार्दवयुक्तश्च वनदावैर्विवर्जितः
इति पन्थानमावेद्य महर्षिः स न्यवर्तत
sa panthāś citrakūṭasya gataḥ subahuśo mayā
ramyo mārdavayuktaś ca vanadāvair vivarjitaḥ
iti panthānam āvedya maharṣiḥ sa nyavartata
उपावृत्ते मुनौ तस्मिन्रामो लक्ष्मणमब्रवीत्
कृतपुण्याः स्म सौमित्रे मुनिर्यन्नोऽनुकम्पते
upāvṛtte munau tasmin rāmo lakṣmaṇam abravīt
kṛtapuṇyāḥ sma saumitre munir yan no 'nukampate
इति तौ पुरुषव्याघ्रौ मन्त्रयित्वा मनस्विनौ
सीतामेवाग्रतः कृत्वा कालिन्दीं जग्मतुर्नदीम्
iti tau puruṣavyāghrau mantrayitvā manasvinau
sītām evāgrataḥ kṛtvā kālindīṃ jagmatur nadīm
अथाऽसाद्य तु कालिन्दीं शीघ्रस्रोतोवहां नदीम्।
चिन्तामापेदिरे सर्वे नदीजलतितीर्षवः
athā'sādya tu kālindīṃ śīghrasrotovahāṃ nadīm|
cintāmāpedire sarve nadījalatitīrṣavaḥ
तौ काष्ठसंघाटमथो चक्रतुः सुमहाप्लवम्
चकार लक्ष्मणश्छित्त्वा सीतायाः सुखमानसम्
tau kāṣṭhasaṃghāṭam atho cakratuḥ sumahāplavam
cakāra lakṣmaṇaś chittvā sītāyāḥ sukhamānasam
शुष्कैर्वंशैः समास्तीर्णमुळीरैश्च समावृतम्
ततो वेतसशाखाश्च जम्बूशाखाश्च वीर्यवान्
śuṣkairvaṃśaiḥ samāstīrṇamuḻīraiśca samāvṛtam
tato vetasaśākhāśca jambūśākhāśca vīryavān
तत्र श्रियमिवाचिन्त्यां रामो दाशरथिः प्रियाम्
ईषत्संलज्जमानां तामध्यारोपयत प्लवम्
tatra śriyam ivācintyāṃ rāmo dāśarathiḥ priyām
īṣatsaṃlajjamānāṃ tām adhyāropayata plavam
पार्श्वे च तत्र वैदेह्या वसने भूषणानि च।
प्लवे कठिनकाजं च रामश्चक्रे सहायुधैः
pārśve ca tatra vaidehyā vasane bhūṣaṇāni ca|
plave kaṭhinakājaṃ ca rāmaścakre sahāyudhaiḥ
आरोप्य प्रथमं सीतां सङ्घाटं परिगृह्य तौ।
तत प्रतेरतुर्यत्तौ वीरौ दशरथात्मजौ
āropya prathamaṃ sītāṃ saṅghāṭaṃ parigṛhya tau|
tata prateraturyattau vīrau daśarathātmajau
कालिन्दी मथ सीता तु याचमाना कृताञ्जलिः।
तीरमेवाभिसम्प्राप्ता दक्षिणं वरवर्णिनी
kālindī matha sītā tu yācamānā kṛtāñjaliḥ|
tīramevābhisamprāptā dakṣiṇaṃ varavarṇinī
ततः प्लवेनांशुमतीं शीघ्रगामूर्मिमालिनीम्
तीरजैर्बहुभिर्वृक्षैः संतेरुर्यमुनां नदीम्
tataḥ plavenāṃśumatīṃ śīghragām ūrmimālinīm
tīrajair bahubhir vṛkṣaiḥ saṃterur yamunāṃ nadīm
ते तीर्णाः प्लवमुत्सृज्य प्रस्थाय यमुनावनात्
श्यामं न्यग्रोधमासेदुः शीतलं हरितच्छदम्
te tīrṇāḥ plavam utsṛjya prasthāya yamunāvanāt
śyāmaṃ nyagrodham āseduḥ śītalaṃ haritacchadam
कौसल्यां चैव पश्येयं सुमित्रां च यशस्विनीम्
इति सीताञ्जलिं कृत्वा पर्यगछद्वनस्पतिम्
kausalyāṃ caiva paśyeyaṃ sumitrāṃ ca yaśasvinīm
iti sītāñjaliṃ kṛtvā paryagachad vanaspatim
अवलोक्य तत स्सीतामायाचन्तीमनिन्दिताम्।
दयितां च विधेयां च रामो लक्ष्मणमब्रवीत्
avalokya tata ssītāmāyācantīmaninditām|
dayitāṃ ca vidheyāṃ ca rāmo lakṣmaṇamabravīt
सीतामादाय गच्छत्वमग्रतो भरतानुज।
पृष्ठतोऽहं गमिष्यामि सायुधो द्विपदां वर
sītāmādāya gacchatvamagrato bharatānuja|
pṛṣṭhato'haṃ gamiṣyāmi sāyudho dvipadāṃ vara
यद्यत्फलं प्रार्थयते पुष्पं वा जनकात्मजा।
तत्तत्प्रदद्या वैदेह्या यत्राऽस्या रमते मनः
yadyatphalaṃ prārthayate puṣpaṃ vā janakātmajā|
tattatpradadyā vaidehyā yatrā'syā ramate manaḥ
गच्छतोऽस्तु तयोर्मध्ये बभूव जनकात्मजा।
मातङ्गयोर्मध्यगता शुभा नागवधूरिव
gacchato'stu tayormadhye babhūva janakātmajā|
mātaṅgayormadhyagatā śubhā nāgavadhūriva
एकैकं पादपं गुल्मं लतां वा पुष्पशालिनीम्।
अदृष्टपूर्वां पश्यन्ती रामं पप्रच्छ साऽबला
ekaikaṃ pādapaṃ gulmaṃ latāṃ vā puṣpaśālinīm|
adṛṣṭapūrvāṃ paśyantī rāmaṃ papraccha sā'balā
रमणीयान्बहुविधान्पादपान्कुसुमोत्कटान्।
सीतावचनसंरब्ध आनयामास लक्ष्मणः
ramaṇīyānbahuvidhānpādapānkusumotkaṭān|
sītāvacanasaṃrabdha ānayāmāsa lakṣmaṇaḥ
विचित्रवालुकजलां हंससारसनादिताम्।
रेमे जनकराजस्य सुता प्रेक्ष्य तदा नदीम्
vicitravālukajalāṃ haṃsasārasanāditām|
reme janakarājasya sutā prekṣya tadā nadīm
दयिताम् च विधेयम् च रामो लक्ष्मणमब्रवीत्
सीतामादाय गच्छ त्वमग्रतो भरतानुज
dayitām ca vidheyam ca rāmo lakṣmaṇamabravīt
sītāmādāya gaccha tvamagrato bharatānuja
पृष्ठतोऽहम् गमिष्यामि सायुधो द्विपदाम् वर
यद्यत्फलम् प्रार्थयते पुष्पम् वा जनकात्मजा
pṛṣṭhato'ham gamiṣyāmi sāyudho dvipadām vara
yadyatphalam prārthayate puṣpam vā janakātmajā
तत्तत्प्रदद्या वैदेह्या यत्रास्य रमते मनः
गच्चतोस्तु तयोर्मध्ये बभूव जनकात्मजा
tattatpradadyā vaidehyā yatrāsya ramate manaḥ
gaccatostu tayormadhye babhūva janakātmajā
मातङ्गयोर्मद्यगता शुभा नागवधूरिव
एकैकम् पादपम् गुल्मम् लताम् वा पुष्पशालिनीम्
mātaṅgayormadyagatā śubhā nāgavadhūriva
ekaikam pādapam gulmam latām vā puṣpaśālinīm
अदृष्टपूर्वाम् पश्यन्ती रामम् पप्रच्छ साऽबला
रमणीयान् बहुविधान् पादपान् कुसुमोत्कटान्
adṛṣṭapūrvām paśyantī rāmam papraccha sā'balā
ramaṇīyān bahuvidhān pādapān kusumotkaṭān
सीतावचनसम्रब्द अनयामास लक्स्मणः
विचित्रवालुकजलाम् हससारसनादिताम्
sītāvacanasamrabda anayāmāsa laksmaṇaḥ
vicitravālukajalām hasasārasanāditām
क्रोशमात्रं ततो गत्वा भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ
बहून्मेध्यान्मृगान्हत्वा चेरतुर्यमुनावने
krośamātraṃ tato gatvā bhrātarau rāmalakṣmaṇau
bahūn medhyān mṛgān hatvā ceratur yamunāvane
विहृत्य ते बर्हिणपूगनादिते; शुभे वने वारणवानरायुते
समं नदीवप्रमुपेत्य संमतं; निवासमाजग्मुरदीनदर्शनः
vihṛtya te barhiṇapūganādite; śubhe vane vāraṇavānarāyute
samaṃ nadīvapram upetya saṃmataṃ; nivāsam ājagmur adīnadarśanaḥ