Ayodhya Kanda, sarga 52

प्रत्याश्वस्तो यदा राजा मोहात्प्रत्यागतः पुनः
अथाजुहाव तं सूतं रामवृत्तान्तकारणात्

pratyāśvasto yadā rājā mohāt pratyāgataḥ punaḥ
athājuhāva taṃ sūtaṃ rāmavṛttāntakāraṇāt

वृद्धं परमसंतप्तं नवग्रहमिव द्विपम्
विनिःश्वसन्तं ध्यायन्तमस्वस्थमिव कुञ्जरम्

vṛddhaṃ paramasaṃtaptaṃ navagraham iva dvipam
viniḥśvasantaṃ dhyāyantam asvastham iva kuñjaram

राजा तु रजसा सूतं ध्वस्ताङ्गं समुपस्थितम्
अश्रुपूर्णमुखं दीनमुवाच परमार्तवत्

rājā tu rajasā sūtaṃ dhvastāṅgaṃ samupasthitam
aśrupūrṇamukhaṃ dīnam uvāca paramārtavat

क्व नु वत्स्यति धर्मात्मा वृक्षमूलमुपाश्रितः
सोऽत्यन्तसुखितः सूत किमशिष्यति राघवः
भूमिपालात्मजो भूमौ शेते कथमनाथवत्

kva nu vatsyati dharmātmā vṛkṣamūlam upāśritaḥ
so 'tyantasukhitaḥ sūta kim aśiṣyati rāghavaḥ
bhūmipālātmajo bhūmau śete katham anāthavat

यं यान्तमनुयान्ति स्म पदातिरथकुञ्जराः
स वत्स्यति कथं रामो विजनं वनमाश्रितः

yaṃ yāntam anuyānti sma padātirathakuñjarāḥ
sa vatsyati kathaṃ rāmo vijanaṃ vanam āśritaḥ

व्यालैर्मृगैराचरितं कृष्णसर्पनिषेवितम्
कथं कुमारौ वैदेह्या सार्धं वनमुपस्थितौ

vyālair mṛgair ācaritaṃ kṛṣṇasarpaniṣevitam
kathaṃ kumārau vaidehyā sārdhaṃ vanam upasthitau

सुकुमार्या तपस्विन्या सुमन्त्र सह सीतया
राजपुत्रौ कथं पादैरवरुह्य रथाद्गतौ

sukumāryā tapasvinyā sumantra saha sītayā
rājaputrau kathaṃ pādair avaruhya rathād gatau

सिद्धार्थः खलु सूत त्वं येन दृष्टौ ममात्मजौ
वनान्तं प्रविशन्तौ तावश्विनाविव मन्दरम्

siddhārthaḥ khalu sūta tvaṃ yena dṛṣṭau mamātmajau
vanāntaṃ praviśantau tāv aśvināv iva mandaram

किमुवाच वचो रामः किमुवाच च लक्ष्मणः
सुमन्त्र वनमासाद्य किमुवाच च मैथिली
आसितं शयितं भुक्तं सूत रामस्य कीर्तय

kim uvāca vaco rāmaḥ kim uvāca ca lakṣmaṇaḥ
sumantra vanam āsādya kim uvāca ca maithilī
āsitaṃ śayitaṃ bhuktaṃ sūta rāmasya kīrtaya

इति सूतो नरेन्द्रेण चोदितः सज्जमानया
उवाच वाचा राजानं सबाष्पपरिरब्धया

iti sūto narendreṇa coditaḥ sajjamānayā
uvāca vācā rājānaṃ sabāṣpaparirabdhayā

अब्रवीन्मां महाराज धर्ममेवानुपालयन्
अञ्जलिं राघवः कृत्वा शिरसाभिप्रणम्य च

abravīn māṃ mahārāja dharmam evānupālayan
añjaliṃ rāghavaḥ kṛtvā śirasābhipraṇamya ca

सूत मद्वचनात्तस्य तातस्य विदितात्मनः
शिरसा वन्दनीयस्य वन्द्यौ पादौ महात्मनः

sūta madvacanāt tasya tātasya viditātmanaḥ
śirasā vandanīyasya vandyau pādau mahātmanaḥ

सर्वमन्तःपुरं वाच्यं सूत मद्वचनात्त्वया
आरोग्यमविशेषेण यथार्हं चाभिवादनम्

sarvam antaḥpuraṃ vācyaṃ sūta madvacanāt tvayā
ārogyam aviśeṣeṇa yathārhaṃ cābhivādanam

माता च मम कौसल्या कुशलं चाभिवादनम्
देवि देवस्य पादौ च देववत्परिपालय

mātā ca mama kausalyā kuśalaṃ cābhivādanam
devi devasya pādau ca devavat paripālaya

भरतः कुशलं वाच्यो वाच्यो मद्वचनेन च
सर्वास्वेव यथान्यायं वृत्तिं वर्तस्व मातृषु

bharataḥ kuśalaṃ vācyo vācyo madvacanena ca
sarvāsv eva yathānyāyaṃ vṛttiṃ vartasva mātṛṣu

वक्तव्यश्च महाबाहुरिक्ष्वाकुकुलनन्दनः
पितरं यौवराज्यस्थो राज्यस्थमनुपालय

vaktavyaś ca mahābāhur ikṣvākukulanandanaḥ
pitaraṃ yauvarājyastho rājyastham anupālaya

इत्येवं मां महाराज ब्रुवन्नेव महायशाः
रामो राजीवताम्राक्षो भृशमश्रूण्यवर्तयत्

ity evaṃ māṃ mahārāja bruvann eva mahāyaśāḥ
rāmo rājīvatāmrākṣo bhṛśam aśrūṇy avartayat

लक्ष्मणस्तु सुसंक्रुद्धो निःश्वसन्वाक्यमब्रवीत्
केनायमपराधेन राजपुत्रो विवासितः

lakṣmaṇas tu susaṃkruddho niḥśvasan vākyam abravīt
kenāyam aparādhena rājaputro vivāsitaḥ

यदि प्रव्राजितो रामो लोभकारणकारितम्
वरदाननिमित्तं वा सर्वथा दुष्कृतं कृतम्
रामस्य तु परित्यागे न हेतुमुपलक्षये

yadi pravrājito rāmo lobhakāraṇakāritam
varadānanimittaṃ vā sarvathā duṣkṛtaṃ kṛtam
rāmasya tu parityāge na hetum upalakṣaye

असमीक्ष्य समारब्धं विरुद्धं बुद्धिलाघवात्
जनयिष्यति संक्रोशं राघवस्य विवासनम्

asamīkṣya samārabdhaṃ viruddhaṃ buddhilāghavāt
janayiṣyati saṃkrośaṃ rāghavasya vivāsanam

अहं तावन्महाराजे पितृत्वं नोपलक्षये
भ्राता भर्ता च बन्धुश्च पिता च मम राघवः

ahaṃ tāvan mahārāje pitṛtvaṃ nopalakṣaye
bhrātā bhartā ca bandhuś ca pitā ca mama rāghavaḥ

सर्वलोकप्रियं त्यक्त्वा सर्वलोकहिते रतम्
सर्वलोकोऽनुरज्येत कथं त्वानेन कर्मणा

sarvalokapriyaṃ tyaktvā sarvalokahite ratam
sarvaloko 'nurajyeta kathaṃ tvānena karmaṇā

जानकी तु महाराज निःश्वसन्ती तपस्विनी
भूतोपहतचित्तेव विष्ठिता विष्मृता स्थिता

jānakī tu mahārāja niḥśvasantī tapasvinī
bhūtopahatacitteva viṣṭhitā viṣmṛtā sthitā

अदृष्टपूर्वव्यसना राजपुत्री यशस्विनी
तेन दुःखेन रुदती नैव मां किंचिदब्रवीत्

adṛṣṭapūrvavyasanā rājaputrī yaśasvinī
tena duḥkhena rudatī naiva māṃ kiṃ cid abravīt

उद्वीक्षमाणा भर्तारं मुखेन परिशुष्यता
मुमोच सहसा बाष्पं मां प्रयान्तमुदीक्ष्य सा

udvīkṣamāṇā bhartāraṃ mukhena pariśuṣyatā
mumoca sahasā bāṣpaṃ māṃ prayāntam udīkṣya sā

तथैव रामोऽश्रुमुखः कृताञ्जलिः; स्थितोऽभवल्लक्ष्मणबाहुपालितः
तथैव सीता रुदती तपस्विनी; निरीक्षते राजरथं तथैव माम्

tathaiva rāmo 'śrumukhaḥ kṛtāñjaliḥ; sthito 'bhaval lakṣmaṇabāhupālitaḥ
tathaiva sītā rudatī tapasvinī; nirīkṣate rājarathaṃ tathaiva mām