Ayodhya Kanda, sarga 74

Ayodhyākāṇḍa · 21 Critical Edition verses

अथ भूमिप्रदेशज्ञाः सूत्रकर्मविशारदाः
स्वकर्माभिरताः शूराः खनका यन्त्रकास्तथा

atha bhūmipradeśajñāḥ sūtrakarmaviśāradāḥ
svakarmābhiratāḥ śūrāḥ khanakā yantrakās tathā

कर्मान्तिकाः स्थपतयः पुरुषा यन्त्रकोविदाः
तथा वर्धकयश्चैव मार्गिणो वृक्षतक्षकाः

karmāntikāḥ sthapatayaḥ puruṣā yantrakovidāḥ
tathā vardhakayaś caiva mārgiṇo vṛkṣatakṣakāḥ

कूपकाराः सुधाकारा वंशकर्मकृतस्तथा
समर्था ये च द्रष्टारः पुरतस्ते प्रतस्थिरे

kūpakārāḥ sudhākārā vaṃśakarmakṛtas tathā
samarthā ye ca draṣṭāraḥ puratas te pratasthire

स तु हर्षात्तमुद्देशं जनौघो विपुलः प्रयान्
अशोभत महावेगः सागरस्येव पर्वणि

sa tu harṣāt tam uddeśaṃ janaugho vipulaḥ prayān
aśobhata mahāvegaḥ sāgarasyeva parvaṇi

ते स्ववारं समास्थाय वर्त्मकर्माणि कोविदाः
करणैर्विविधोपेतैः पुरस्तात्संप्रतस्थिरे

te svavāraṃ samāsthāya vartmakarmāṇi kovidāḥ
karaṇair vividhopetaiḥ purastāt saṃpratasthire

लतावल्लीश्च गुल्मांश्च स्थाणूनश्मन एव च
जनास्ते चक्रिरे मार्गं छिन्दन्तो विविधान्द्रुमान्

latāvallīś ca gulmāṃś ca sthāṇūn aśmana eva ca
janās te cakrire mārgaṃ chindanto vividhān drumān

अवृक्षेषु च देशेषु केचिद्वृक्षानरोपयन्
केचित्कुठारैष्टङ्कैश्च दात्रैश्छिन्दन्क्वचित्क्वचित्

avṛkṣeṣu ca deśeṣu ke cid vṛkṣān aropayan
ke cit kuṭhāraiṣ ṭaṅkaiś ca dātraiś chindan kva cit kva cit

अपरे वीरणस्तम्बान्बलिनो बलवत्तराः
विधमन्ति स्म दुर्गाणि स्थलानि च ततस्ततः

apare vīraṇastambān balino balavattarāḥ
vidhamanti sma durgāṇi sthalāni ca tatas tataḥ

अपरेऽपूरयन्कूपान्पांसुभिः श्वभ्रमायतम्
निम्नभागांस्तथा केचित्समांश्चक्रुः समन्ततः

apare 'pūrayan kūpān pāṃsubhiḥ śvabhram āyatam
nimnabhāgāṃs tathā ke cit samāṃś cakruḥ samantataḥ

बबन्धुर्बन्धनीयांश्च क्षोद्यान्संचुक्षुदुस्तदा
बिभिदुर्भेदनीयांश्च तांस्तान्देशान्नरास्तदा

babandhur bandhanīyāṃś ca kṣodyān saṃcukṣudus tadā
bibhidur bhedanīyāṃś ca tāṃs tān deśān narās tadā

अचिरेणैव कालेन परिवाहान्बहूदकान्
चक्रुर्बहुविधाकारान्सागरप्रतिमान्बहून्
उदपानान्बहुविधान्वेदिका परिमण्डितान्

acireṇaiva kālena parivāhān bahūdakān
cakrur bahuvidhākārān sāgarapratimān bahūn
udapānān bahuvidhān vedikā parimaṇḍitān

ससुधाकुट्टिमतलः प्रपुष्पितमहीरुहः
मत्तोद्घुष्टद्विजगणः पताकाभिरलंकृतः

sasudhākuṭṭimatalaḥ prapuṣpitamahīruhaḥ
mattodghuṣṭadvijagaṇaḥ patākābhir alaṃkṛtaḥ

चन्दनोदकसंसिक्तो नानाकुसुमभूषितः
बह्वशोभत सेनायाः पन्थाः स्वर्गपथोपमः

candanodakasaṃsikto nānākusumabhūṣitaḥ
bahv aśobhata senāyāḥ panthāḥ svargapathopamaḥ

आज्ञाप्याथ यथाज्ञप्ति युक्तास्तेऽधिकृता नराः
रमणीयेषु देशेषु बहुस्वादुफलेषु च

ājñāpyātha yathājñapti yuktās te 'dhikṛtā narāḥ
ramaṇīyeṣu deśeṣu bahusvāduphaleṣu ca

यो निवेशस्त्वभिप्रेतो भरतस्य महात्मनः
भूयस्तं शोभयामासुर्भूषाभिर्भूषणोपमम्

yo niveśas tv abhipreto bharatasya mahātmanaḥ
bhūyas taṃ śobhayām āsur bhūṣābhir bhūṣaṇopamam

नक्षत्रेषु प्रशस्तेषु मुहूर्तेषु च तद्विदः
निवेशं स्थापयामासुर्भरतस्य महात्मनः

nakṣatreṣu praśasteṣu muhūrteṣu ca tadvidaḥ
niveśaṃ sthāpayām āsur bharatasya mahātmanaḥ

बहुपांसुचयाश्चापि परिखापरिवारिताः
तत्रेन्द्रकीलप्रतिमाः प्रतोलीवरशोभिताः

bahupāṃsucayāś cāpi parikhāparivāritāḥ
tatrendrakīlapratimāḥ pratolīvaraśobhitāḥ

प्रासादमालासंयुक्ताः सौधप्राकारसंवृताः
पताका शोभिताः सर्वे सुनिर्मितमहापथाः

prāsādamālāsaṃyuktāḥ saudhaprākārasaṃvṛtāḥ
patākā śobhitāḥ sarve sunirmitamahāpathāḥ

विसर्पद्भिरिवाकाशे विटङ्काग्रविमानकैः
समुच्छ्रितैर्निवेशास्ते बभुः शक्रपुरोपमाः

visarpadbhir ivākāśe viṭaṅkāgravimānakaiḥ
samucchritair niveśās te babhuḥ śakrapuropamāḥ

जाह्नवीं तु समासाद्य विविधद्रुम काननाम्
शीतलामलपानीयां महामीनसमाकुलाम्

jāhnavīṃ tu samāsādya vividhadruma kānanām
śītalāmalapānīyāṃ mahāmīnasamākulām

सचन्द्रतारागणमण्डितं यथा; नभःक्षपायाममलं विराजते
नरेन्द्रमार्गः स तथा व्यराजत; क्रमेण रम्यः शुभशिल्पिनिर्मितः

sacandratārāgaṇamaṇḍitaṃ yathā; nabhaḥkṣapāyām amalaṃ virājate
narendramārgaḥ sa tathā vyarājata; krameṇa ramyaḥ śubhaśilpinirmitaḥ