Ayodhya Kanda, sarga 83

Ayodhyākāṇḍa · 22 Critical Edition verses · 1 Southern-only

व्युष्य रात्रिं तु तत्रैव गङ्गाकूले स राघवः
भरतः काल्यमुत्थाय शत्रुघ्नमिदमब्रवीत्

vyuṣya rātriṃ tu tatraiva gaṅgākūle sa rāghavaḥ
bharataḥ kālyam utthāya śatrughnam idam abravīt

शत्रुघोत्तिष्ठ किं शेषे निषादाधिपतिं गुहम्
शीघ्रमानय भद्रं ते तारयिष्यति वाहिनीम्

śatrughottiṣṭha kiṃ śeṣe niṣādādhipatiṃ guham
śīghram ānaya bhadraṃ te tārayiṣyati vāhinīm

जागर्मि नाहं स्वपिमि तथैवार्यं विचिन्तयन्
इत्येवमब्रवीद्भ्रात्रा शत्रुघ्नोऽपि प्रचोदितः

jāgarmi nāhaṃ svapimi tathaivāryaṃ vicintayan
ity evam abravīd bhrātrā śatrughno 'pi pracoditaḥ

इति संवदतोरेवमन्योन्यं नरसिंहयोः
आगम्य प्राञ्जलिः काले गुहो भरतमब्रवीत्

iti saṃvadator evam anyonyaṃ narasiṃhayoḥ
āgamya prāñjaliḥ kāle guho bharatam abravīt

कच्चित्सुखं नदीतीरेऽवात्सीः काकुत्स्थ शर्वरीम्
कच्चिच्च सह सैन्यस्य तव सर्वमनामयम्

kaccit sukhaṃ nadītīre 'vātsīḥ kākutstha śarvarīm
kaccic ca saha sainyasya tava sarvam anāmayam

गुहस्य तत्तु वचनं श्रुत्वा स्नेहादुदीरितम्
रामस्यानुवशो वाक्यं भरतोऽपीदमब्रवीत्

guhasya tat tu vacanaṃ śrutvā snehād udīritam
rāmasyānuvaśo vākyaṃ bharato 'pīdam abravīt

सुखा नः शर्वरी राजन्पूजिताश्चापि ते वयम्
गङ्गां तु नौभिर्बह्वीभिर्दाशाः संतारयन्तु नः

sukhā naḥ śarvarī rājan pūjitāś cāpi te vayam
gaṅgāṃ tu naubhir bahvībhir dāśāḥ saṃtārayantu naḥ

ततो गुहः संत्वरितः श्रुत्वा भरतशासनम्
प्रतिप्रविश्य नगरं तं ज्ञातिजनमब्रवीत्

tato guhaḥ saṃtvaritaḥ śrutvā bharataśāsanam
pratipraviśya nagaraṃ taṃ jñātijanam abravīt

उत्तिष्ठत प्रबुध्यध्वं भद्रमस्तु हि वः सदा
नावः समनुकर्षध्वं तारयिष्याम वाहिनीम्

uttiṣṭhata prabudhyadhvaṃ bhadram astu hi vaḥ sadā
nāvaḥ samanukarṣadhvaṃ tārayiṣyāma vāhinīm

ते तथोक्ताः समुत्थाय त्वरिता राजशासनात्
पञ्च नावां शतान्येव समानिन्युः समन्ततः

te tathoktāḥ samutthāya tvaritā rājaśāsanāt
pañca nāvāṃ śatāny eva samāninyuḥ samantataḥ

अन्याः स्वस्तिकविज्ञेया महाघण्डा धरा वराः
शोभमानाः पताकिन्यो युक्तवाताः सुसंहताः

anyāḥ svastikavijñeyā mahāghaṇḍā dharā varāḥ
śobhamānāḥ patākinyo yuktavātāḥ susaṃhatāḥ

ततः स्वस्तिकविज्ञेयां पाण्डुकम्बलसंवृताम्
सनन्दिघोषां कल्याणीं गुहो नावमुपाहरत्

tataḥ svastikavijñeyāṃ pāṇḍukambalasaṃvṛtām
sanandighoṣāṃ kalyāṇīṃ guho nāvam upāharat

तामारुरोह भरतः शत्रुघ्नश्च महाबलः
कौसल्या च सुमित्रा च याश्चान्या राजयोषितः

tām āruroha bharataḥ śatrughnaś ca mahābalaḥ
kausalyā ca sumitrā ca yāś cānyā rājayoṣitaḥ

पुरोहितश्च तत्पूर्वं गुरवे ब्राह्मणाश्च ये
अनन्तरं राजदारास्तथैव शकटापणाः

purohitaś ca tat pūrvaṃ gurave brāhmaṇāś ca ye
anantaraṃ rājadārās tathaiva śakaṭāpaṇāḥ

आवासमादीपयतां तीर्थं चाप्यवगाहताम्
भाण्डानि चाददानानां घोषस्त्रिदिवमस्पृशत्

āvāsam ādīpayatāṃ tīrthaṃ cāpy avagāhatām
bhāṇḍāni cādadānānāṃ ghoṣas tridivam aspṛśat

पताकिन्यस्तु ता नावः स्वयं दाशैरधिष्ठिताः
वहन्त्यो जनमारूढं तदा संपेतुराशुगाः

patākinyas tu tā nāvaḥ svayaṃ dāśair adhiṣṭhitāḥ
vahantyo janam ārūḍhaṃ tadā saṃpetur āśugāḥ

नारीणामभिपूर्णास्तु काश्चित्काश्चित्तु वाजिनाम्
कश्चित्तत्र वहन्ति स्म यानयुग्यं महाधनम्

nārīṇām abhipūrṇās tu kāś cit kāś cit tu vājinām
kaś cit tatra vahanti sma yānayugyaṃ mahādhanam

ताः स्म गत्वा परं तीरमवरोप्य च तं जनम्
निवृत्ताः काण्डचित्राणि क्रियन्ते दाशबन्धुभिः

tāḥ sma gatvā paraṃ tīram avaropya ca taṃ janam
nivṛttāḥ kāṇḍacitrāṇi kriyante dāśabandhubhiḥ

सवैजयन्तास्तु गजा गजारोहैः प्रचोदिताः
तरन्तः स्म प्रकाशन्ते सध्वजा इव पर्वताः

savaijayantās tu gajā gajārohaiḥ pracoditāḥ
tarantaḥ sma prakāśante sadhvajā iva parvatāḥ

नावश्चारुरुहुस्त्वन्ये प्लवैस्तेरुस्तथापरे
अन्ये कुम्भघटैस्तेरुरन्ये तेरुश्च बाहुभिः

nāvaś cāruruhus tv anye plavais terus tathāpare
anye kumbhaghaṭais terur anye teruś ca bāhubhiḥ

सा पुण्या ध्वजिनी गङ्गां दाशैः संतारिता स्वयम्
मैत्रे मुहूर्ते प्रययौ प्रयागवनमुत्तमम्

sā puṇyā dhvajinī gaṅgāṃ dāśaiḥ saṃtāritā svayam
maitre muhūrte prayayau prayāgavanam uttamam

आश्वासयित्वा च चमूं महात्मा; निवेशयित्वा च यथोपजोषम्
द्रष्टुं भरद्वाजमृषिप्रवर्य;मृत्विग्वृतः सन्भरतः प्रतस्थे

āśvāsayitvā ca camūṃ mahātmā; niveśayitvā ca yathopajoṣam
draṣṭuṃ bharadvājam ṛṣipravaryam; ṛtvig vṛtaḥ san bharataḥ pratasthe

स ब्राह्मणस्याऽश्रममभ्युपेत्य महात्मनो देवपुरोहितस्य।

ददर्श रम्योटजवृक्षषण्डं महद्वनं विप्रवरस्य रम्यम्

sa brāhmaṇasyā'śramamabhyupetya mahātmano devapurohitasya|

dadarśa ramyoṭajavṛkṣaṣaṇḍaṃ mahadvanaṃ vipravarasya ramyam