Ayodhya Kanda, sarga 97

तं तु रामः समाश्वास्य भ्रातरं गुरुवत्सलम्
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा प्रष्टुं समुपचक्रमे

taṃ tu rāmaḥ samāśvāsya bhrātaraṃ guruvatsalam
lakṣmaṇena saha bhrātrā praṣṭuṃ samupacakrame

किमेतदिच्छेयमहं श्रोतुं प्रव्याहृतं त्वया
यस्मात्त्वमागतो देशमिमं चीरजटाजिनी

kim etad iccheyam ahaṃ śrotuṃ pravyāhṛtaṃ tvayā
yasmāt tvam āgato deśam imaṃ cīrajaṭājinī

यन्निमित्तमिमं देशं कृष्णाजिनजटाधरः
हित्वा राज्यं प्रविष्टस्त्वं तत्सर्वं वक्तुमर्हसि

yannimittam imaṃ deśaṃ kṛṣṇājinajaṭādharaḥ
hitvā rājyaṃ praviṣṭas tvaṃ tat sarvaṃ vaktum arhasi

इत्युक्तः केकयीपुत्रः काकुत्स्थेन महात्मना
प्रगृह्य बलवद्भूयः प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्

ity uktaḥ kekayīputraḥ kākutsthena mahātmanā
pragṛhya balavad bhūyaḥ prāñjalir vākyam abravīt

आर्यं तातः परित्यज्य कृत्वा कर्म सुदुष्करम्
गतः स्वर्गं महाबाहुः पुत्रशोकाभिपीडितः

āryaṃ tātaḥ parityajya kṛtvā karma suduṣkaram
gataḥ svargaṃ mahābāhuḥ putraśokābhipīḍitaḥ

स्त्रिया नियुक्तः कैकेय्या मम मात्रा परंतप
चकार सुमहत्पापमिदमात्मयशोहरम्

striyā niyuktaḥ kaikeyyā mama mātrā paraṃtapa
cakāra sumahat pāpam idam ātmayaśoharam

सा राज्यफलमप्राप्य विधवा शोककर्शिता
पतिष्यति महाघोरे निरये जननी मम

sā rājyaphalam aprāpya vidhavā śokakarśitā
patiṣyati mahāghore niraye jananī mama

तस्य मे दासभूतस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि
अभिषिञ्चस्व चाद्यैव राज्येन मघवानिव

tasya me dāsabhūtasya prasādaṃ kartum arhasi
abhiṣiñcasva cādyaiva rājyena maghavān iva

इमाः प्रकृतयः सर्वा विधवा मातुरश्च याः
त्वत्सकाशमनुप्राप्ताः प्रसादं कर्तुमर्हसि

imāḥ prakṛtayaḥ sarvā vidhavā māturaś ca yāḥ
tvat sakāśam anuprāptāḥ prasādaṃ kartum arhasi

तदानुपूर्व्या युक्तं च युक्तं चात्मनि मानद
राज्यं प्राप्नुहि धर्मेण सकामान्सुहृदः कुरु

tadānupūrvyā yuktaṃ ca yuktaṃ cātmani mānada
rājyaṃ prāpnuhi dharmeṇa sakāmān suhṛdaḥ kuru

भवत्वविधवा भूमिः समग्रा पतिना त्वया
शशिना विमलेनेव शारदी रजनी यथा

bhavatv avidhavā bhūmiḥ samagrā patinā tvayā
śaśinā vimaleneva śāradī rajanī yathā

एभिश्च सचिवैः सार्धं शिरसा याचितो मया
भ्रातुः शिष्यस्य दासस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि

ebhiś ca sacivaiḥ sārdhaṃ śirasā yācito mayā
bhrātuḥ śiṣyasya dāsasya prasādaṃ kartum arhasi

तदिदं शाश्वतं पित्र्यं सर्वं सचिवमण्डलम्
पूजितं पुरुषव्याघ्र नातिक्रमितुमुत्सहे

tad idaṃ śāśvataṃ pitryaṃ sarvaṃ sacivamaṇḍalam
pūjitaṃ puruṣavyāghra nātikramitum utsahe

एवमुक्त्वा महाबाहुः सबाष्पः केकयीसुतः
रामस्य शिरसा पादौ जग्राह भरतः पुनः

evam uktvā mahābāhuḥ sabāṣpaḥ kekayīsutaḥ
rāmasya śirasā pādau jagrāha bharataḥ punaḥ

तं मत्तमिव मातङ्गं निःश्वसन्तं पुनः पुनः
भ्रातरं भरतं रामः परिष्वज्येदमब्रवीत्

taṃ mattam iva mātaṅgaṃ niḥśvasantaṃ punaḥ punaḥ
bhrātaraṃ bharataṃ rāmaḥ pariṣvajyedam abravīt

कुलीनः सत्त्वसंपन्नस्तेजस्वी चरितव्रतः
राज्यहेतोः कथं पापमाचरेत्त्वद्विधो जनः

kulīnaḥ sattvasaṃpannas tejasvī caritavrataḥ
rājyahetoḥ kathaṃ pāpam ācaret tvadvidho janaḥ

न दोषं त्वयि पश्यामि सूक्ष्ममप्यरि सूदन
न चापि जननीं बाल्यात्त्वं विगर्हितुमर्हसि

na doṣaṃ tvayi paśyāmi sūkṣmam apy ari sūdana
na cāpi jananīṃ bālyāt tvaṃ vigarhitum arhasi

यावत्पितरि धर्मज्ञ गौरवं लोकसत्कृते
तावद्धर्मभृतां श्रेष्ठ जनन्यामपि गौरवम्

yāvat pitari dharmajña gauravaṃ lokasatkṛte
tāvad dharmabhṛtāṃ śreṣṭha jananyām api gauravam

एताभ्यां धर्मशीलाभ्यां वनं गच्छेति राघव
माता पितृभ्यामुक्तोऽहं कथमन्यत्समाचरे

etābhyāṃ dharmaśīlābhyāṃ vanaṃ gaccheti rāghava
mātā pitṛbhyām ukto 'haṃ katham anyat samācare

त्वया राज्यमयोध्यायां प्राप्तव्यं लोकसत्कृतम्
वस्तव्यं दण्डकारण्ये मया वल्कलवाससा

tvayā rājyam ayodhyāyāṃ prāptavyaṃ lokasatkṛtam
vastavyaṃ daṇḍakāraṇye mayā valkalavāsasā

एवं कृत्वा महाराजो विभागं लोकसंनिधौ
व्यादिश्य च महातेजा दिवं दशरथो गतः

evaṃ kṛtvā mahārājo vibhāgaṃ lokasaṃnidhau
vyādiśya ca mahātejā divaṃ daśaratho gataḥ

स च प्रमाणं धर्मात्मा राजा लोकगुरुस्तव
पित्रा दत्तं यथाभागमुपभोक्तुं त्वमर्हसि

sa ca pramāṇaṃ dharmātmā rājā lokagurus tava
pitrā dattaṃ yathābhāgam upabhoktuṃ tvam arhasi

चतुर्दश समाः सौम्य दण्डकारण्यमाश्रितः
उपभोक्ष्ये त्वहं दत्तं भागं पित्रा महात्मना

caturdaśa samāḥ saumya daṇḍakāraṇyam āśritaḥ
upabhokṣye tv ahaṃ dattaṃ bhāgaṃ pitrā mahātmanā

यदब्रवीन्मां नरलोकसत्कृतः; पिता महात्मा विबुधाधिपोपमः
तदेव मन्ये परमात्मनो हितं; न सर्वलोकेश्वरभावमव्ययम्

yad abravīn māṃ naralokasatkṛtaḥ; pitā mahātmā vibudhādhipopamaḥ
tad eva manye paramātmano hitaṃ; na sarvalokeśvarabhāvam avyayam