Ayodhya Kanda, sarga 99

Ayodhyākāṇḍa · 19 Critical Edition verses

पुनरेवं ब्रुवाणं तु भरतं लक्ष्मणाग्रजः
प्रत्युवच ततः श्रीमाञ्ज्ञातिमध्येऽतिसत्कृतः

punar evaṃ bruvāṇaṃ tu bharataṃ lakṣmaṇāgrajaḥ
pratyuvaca tataḥ śrīmāñ jñātimadhye 'tisatkṛtaḥ

उपपन्नमिदं वाक्यं यत्त्वमेवमभाषथाः
जातः पुत्रो दशरथात्कैकेय्यां राजसत्तमात्

upapannam idaṃ vākyaṃ yat tvam evam abhāṣathāḥ
jātaḥ putro daśarathāt kaikeyyāṃ rājasattamāt

पुरा भ्रातः पिता नः स मातरं ते समुद्वहन्
मातामहे समाश्रौषीद्राज्यशुल्कमनुत्तमम्

purā bhrātaḥ pitā naḥ sa mātaraṃ te samudvahan
mātāmahe samāśrauṣīd rājyaśulkam anuttamam

देवासुरे च संग्रामे जनन्यै तव पार्थिवः
संप्रहृष्टो ददौ राजा वरमाराधितः प्रभुः

devāsure ca saṃgrāme jananyai tava pārthivaḥ
saṃprahṛṣṭo dadau rājā varam ārādhitaḥ prabhuḥ

ततः सा संप्रतिश्राव्य तव माता यशस्विनी
अयाचत नरश्रेष्ठं द्वौ वरौ वरवर्णिनी

tataḥ sā saṃpratiśrāvya tava mātā yaśasvinī
ayācata naraśreṣṭhaṃ dvau varau varavarṇinī

तव राज्यं नरव्याघ्र मम प्रव्राजनं तथा
तच्च राजा तथा तस्यै नियुक्तः प्रददौ वरम्

tava rājyaṃ naravyāghra mama pravrājanaṃ tathā
tac ca rājā tathā tasyai niyuktaḥ pradadau varam

तेन पित्राहमप्यत्र नियुक्तः पुरुषर्षभ
चतुर्दश वने वासं वर्षाणि वरदानिकम्

tena pitrāham apy atra niyuktaḥ puruṣarṣabha
caturdaśa vane vāsaṃ varṣāṇi varadānikam

सोऽहं वनमिदं प्राप्तो निर्जनं लक्ष्मणान्वितः
शीतया चाप्रतिद्वन्द्वः सत्यवादे स्थितः पितुः

so 'haṃ vanam idaṃ prāpto nirjanaṃ lakṣmaṇānvitaḥ
śītayā cāpratidvandvaḥ satyavāde sthitaḥ pituḥ

भवानपि तथेत्येव पितरं सत्यवादिनम्
कर्तुमर्हति राजेन्द्रं क्षिप्रमेवाभिषेचनात्

bhavān api tathety eva pitaraṃ satyavādinam
kartum arhati rājendraṃ kṣipram evābhiṣecanāt

ऋणान्मोचय राजानं मत्कृते भरत प्रभुम्
पितरं त्राहि धर्मज्ञ मातरं चाभिनन्दय

ṛṇān mocaya rājānaṃ matkṛte bharata prabhum
pitaraṃ trāhi dharmajña mātaraṃ cābhinandaya

श्रूयते हि पुरा तात श्रुतिर्गीता यशस्विनी
गयेन यजमानेन गयेष्वेव पितॄन्प्रति

śrūyate hi purā tāta śrutir gītā yaśasvinī
gayena yajamānena gayeṣv eva pitṝn prati

पुं नाम्ना नरकाद्यस्मात्पितरं त्रायते सुतः
तस्मात्पुत्र इति प्रोक्तः पितॄन्यत्पाति वा सुतः

puṃ nāmnā narakād yasmāt pitaraṃ trāyate sutaḥ
tasmāt putra iti proktaḥ pitṝn yat pāti vā sutaḥ

एष्टव्या बहवः पुत्रा गुणवन्तो बहुश्रुताः
तेषां वै समवेतानामपि कश्चिद्गयां व्रजेत्

eṣṭavyā bahavaḥ putrā guṇavanto bahuśrutāḥ
teṣāṃ vai samavetānām api kaś cid gayāṃ vrajet

एवं राजर्षयः सर्वे प्रतीता राजनन्दन
तस्मात्त्राहि नरश्रेष्ठ पितरं नरकात्प्रभो

evaṃ rājarṣayaḥ sarve pratītā rājanandana
tasmāt trāhi naraśreṣṭha pitaraṃ narakāt prabho

अयोध्यां गच्छ भरत प्रकृतीरनुरञ्जय
शत्रुघ्न सहितो वीर सह सर्वैर्द्विजातिभिः

ayodhyāṃ gaccha bharata prakṛtīr anurañjaya
śatrughna sahito vīra saha sarvair dvijātibhiḥ

प्रवेक्ष्ये दण्डकारण्यमहमप्यविलम्बयन्
आभ्यां तु सहितो राजन्वैदेह्या लक्ष्मणेन च

pravekṣye daṇḍakāraṇyam aham apy avilambayan
ābhyāṃ tu sahito rājan vaidehyā lakṣmaṇena ca

त्वं राजा भव भरत स्वयं नराणां; वन्यानामहमपि राजराण्मृगाणाम्
गच्छ त्वं पुरवरमद्य संप्रहृष्टः; संहृष्टस्त्वहमपि दण्डकान्प्रवेक्ष्ये

tvaṃ rājā bhava bharata svayaṃ narāṇāṃ; vanyānām aham api rājarāṇ mṛgāṇām
gaccha tvaṃ puravaram adya saṃprahṛṣṭaḥ; saṃhṛṣṭas tv aham api daṇḍakān pravekṣye

छायां ते दिनकरभाः प्रबाधमानं; वर्षत्रं भरत करोतु मूर्ध्नि शीताम्
एतेषामहमपि काननद्रुमाणां; छायां तामतिशयिनीं सुखं श्रयिष्ये

chāyāṃ te dinakarabhāḥ prabādhamānaṃ; varṣatraṃ bharata karotu mūrdhni śītām
eteṣām aham api kānanadrumāṇāṃ; chāyāṃ tām atiśayinīṃ sukhaṃ śrayiṣye

शत्रुघ्नः कुशलमतिस्तु ते सहायः; सौमित्रिर्मम विदितः प्रधानमित्रम्
चत्वारस्तनयवरा वयं नरेन्द्रं; सत्यस्थं भरत चराम मा विषादम्

śatrughnaḥ kuśalamatis tu te sahāyaḥ; saumitrir mama viditaḥ pradhānamitram
catvāras tanayavarā vayaṃ narendraṃ; satyasthaṃ bharata carāma mā viṣādam