Aranya Kanda, sarga 12
राम प्रीतोऽस्मि भद्रं ते परितुष्टोऽस्मि लक्ष्मण
अभिवादयितुं यन्मां प्राप्तौ स्थः सह सीतया
rāma prīto 'smi bhadraṃ te parituṣṭo 'smi lakṣmaṇa
abhivādayituṃ yan māṃ prāptau sthaḥ saha sītayā
अध्वश्रमेण वां खेदो बाधते प्रचुरश्रमः
व्यक्तमुत्कण्ठते चापि मैथिली जनकात्मजा
adhvaśrameṇa vāṃ khedo bādhate pracuraśramaḥ
vyaktam utkaṇṭhate cāpi maithilī janakātmajā
एषा हि सुकुमारी च दुःखैश्च न विमानिता
प्राज्यदोषं वनं प्रप्ता भर्तृस्नेहप्रचोदिता
eṣā hi sukumārī ca duḥkhaiś ca na vimānitā
prājyadoṣaṃ vanaṃ praptā bhartṛsnehapracoditā
यथैषा रमते राम इह सीता तथा कुरु
दुष्करं कृतवत्येषा वने त्वामनुगच्छती
yathaiṣā ramate rāma iha sītā tathā kuru
duṣkaraṃ kṛtavaty eṣā vane tvām anugacchatī
एषा हि प्रकृतिः स्त्रीणामासृष्टे रघुनन्दन
समस्थमनुरज्यन्ते विषमस्थं त्यजन्ति च
eṣā hi prakṛtiḥ strīṇām āsṛṣṭe raghunandana
samastham anurajyante viṣamasthaṃ tyajanti ca
शतह्रदानां लोलत्वं शस्त्राणां तीक्ष्णतां तथा
गरुडानिलयोः शैघ्र्यमनुगच्छन्ति योषितः
śatahradānāṃ lolatvaṃ śastrāṇāṃ tīkṣṇatāṃ tathā
garuḍānilayoḥ śaighryam anugacchanti yoṣitaḥ
इयं तु भवतो भार्या दोषैरेतैर्विवर्जिताः
श्लाघ्या च व्यपदेश्या च यथा देवी ह्यरुन्धती
iyaṃ tu bhavato bhāryā doṣair etair vivarjitāḥ
ślāghyā ca vyapadeśyā ca yathā devī hy arundhatī
अलंकृतोऽयं देशश्च यत्र सौमित्रिणा सह
वैदेह्या चानया राम वत्स्यसि त्वमरिंदम
alaṃkṛto 'yaṃ deśaś ca yatra saumitriṇā saha
vaidehyā cānayā rāma vatsyasi tvam ariṃdama
एवमुक्तस्तु मुनिना राघवः संयताञ्जलिः
उवाच प्रश्रितं वाक्यमृषिं दीप्तमिवानलम्
evam uktas tu muninā rāghavaḥ saṃyatāñjaliḥ
uvāca praśritaṃ vākyam ṛṣiṃ dīptam ivānalam
धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यस्य मे मुनिपुंगवः
गुणैः सभ्रातृभार्यस्य वरदः परितुष्यति
dhanyo 'smy anugṛhīto 'smi yasya me munipuṃgavaḥ
guṇaiḥ sabhrātṛbhāryasya varadaḥ parituṣyati
किं तु व्यादिश मे देशं सोदकं बहुकाननम्
यत्राश्रमपदं कृत्वा वसेयं निरतः सुखम्
kiṃ tu vyādiśa me deśaṃ sodakaṃ bahukānanam
yatrāśramapadaṃ kṛtvā vaseyaṃ nirataḥ sukham
ततोऽब्रवीन्मुनि श्रेष्ठः श्रुत्वा रामस्य भाषितम्
ध्यात्वा मुहूर्तं धर्मात्मा धीरो धीरतरं वचः
tato 'bravīn muni śreṣṭhaḥ śrutvā rāmasya bhāṣitam
dhyātvā muhūrtaṃ dharmātmā dhīro dhīrataraṃ vacaḥ
इतो द्वियोजने तात बहुमूलफलोदकः
देशो बहुमृगः श्रीमान्पञ्चवट्यभिविश्रुतः
ito dviyojane tāta bahumūlaphalodakaḥ
deśo bahumṛgaḥ śrīmān pañcavaṭy abhiviśrutaḥ
तत्र गत्वाश्रमपदं कृत्वा सौमित्रिणा सह
रमस्व त्वं पितुर्वाक्यं यथोक्तमनुपालयन्
tatra gatvāśramapadaṃ kṛtvā saumitriṇā saha
ramasva tvaṃ pitur vākyaṃ yathoktam anupālayan
कालोऽयं गतभूयिष्ठो यः काल स्तव राघव।
समयो यो नरेन्द्रेण कृतो दशरथेन ते।।।।
तीर्णप्रतिज्ञः काकुत्स्थ सुखं राज्ये निवत्स्यसि
kālo'yaṃ gatabhūyiṣṭho yaḥ kāla stava rāghava|
samayo yo narendreṇa kṛto daśarathena te||||
tīrṇapratijñaḥ kākutstha sukhaṃ rājye nivatsyasi
धन्यस्ते जनको राम स राजा रघुनन्दन।।।।
यस्त्वया ज्येष्ठपुत्रेण ययातिरिव तारितः
dhanyaste janako rāma sa rājā raghunandana||||
yastvayā jyeṣṭhaputreṇa yayātiriva tāritaḥ
विदितो ह्येष वृत्तान्तो मम सर्वस्तवानघ
तपसश्च प्रभावेन स्नेहाद्दशरथस्य च
vidito hy eṣa vṛttānto mama sarvas tavānagha
tapasaś ca prabhāvena snehād daśarathasya ca
हृदयस्थश्च ते छन्दो विज्ञातस्तपसा मया
इह वासं प्रतिज्ञाय मया सह तपोवने
hṛdayasthaś ca te chando vijñātas tapasā mayā
iha vāsaṃ pratijñāya mayā saha tapovane
अतश्च त्वामहं ब्रूमि गच्छ पञ्चवटीमिति
स हि रम्यो वनोद्देशो मैथिली तत्र रंस्यते
ataś ca tvām ahaṃ brūmi gaccha pañcavaṭīm iti
sa hi ramyo vanoddeśo maithilī tatra raṃsyate
स देशः श्लाघनीयश्च नातिदूरे च राघव
गोदावर्याः समीपे च मैथिली तत्र रंस्यते
sa deśaḥ ślāghanīyaś ca nātidūre ca rāghava
godāvaryāḥ samīpe ca maithilī tatra raṃsyate
प्राज्यमूलफलैश्चैव नानाद्विज गणैर्युतः
विविक्तश्च महाबाहो पुण्यो रम्यस्तथैव च
prājyamūlaphalaiś caiva nānādvija gaṇair yutaḥ
viviktaś ca mahābāho puṇyo ramyas tathaiva ca
भवानपि सदारश्च शक्तश्च परिरक्षणे
अपि चात्र वसन्रामस्तापसान्पालयिष्यसि
bhavān api sadāraś ca śaktaś ca parirakṣaṇe
api cātra vasan rāmas tāpasān pālayiṣyasi
एतदालक्ष्यते वीर मधुकानां महद्वनम्
उत्तरेणास्य गन्तव्यं न्यग्रोधमभिगच्छता
etad ālakṣyate vīra madhukānāṃ mahad vanam
uttareṇāsya gantavyaṃ nyagrodham abhigacchatā
ततः स्थलमुपारुह्य पर्वतस्याविदूरतः
ख्यातः पञ्चवटीत्येव नित्यपुष्पितकाननः
tataḥ sthalam upāruhya parvatasyāvidūrataḥ
khyātaḥ pañcavaṭīty eva nityapuṣpitakānanaḥ
अगस्त्येनैवमुक्तस्तु रामः सौमित्रिणा सह
सात्कृत्यामन्त्रयामास तमृषिं सत्यवादिनम्
agastyenaivam uktas tu rāmaḥ saumitriṇā saha
sātkṛtyāmantrayām āsa tam ṛṣiṃ satyavādinam
तौ तु तेनाभ्यनुज्ञातौ कृतपादाभिवन्दनौ
तदाश्रमात्पञ्चवटीं जग्मतुः सह सीतया
tau tu tenābhyanujñātau kṛtapādābhivandanau
tadāśramāt pañcavaṭīṃ jagmatuḥ saha sītayā
गृहीतचापौ तु नराधिपात्मजौ; विषक्ततूणी समरेष्वकातरौ
यथोपदिष्टेन पथा महर्षिणा; प्रजग्मतुः पञ्चवटीं समाहितौ
gṛhītacāpau tu narādhipātmajau; viṣaktatūṇī samareṣv akātarau
yathopadiṣṭena pathā maharṣiṇā; prajagmatuḥ pañcavaṭīṃ samāhitau