Aranya Kanda, sarga 13

अथ पञ्चवटीं गच्छन्नन्तरा रघुनन्दनः
आससाद महाकायं गृध्रं भीमपराक्रमम्

atha pañcavaṭīṃ gacchann antarā raghunandanaḥ
āsasāda mahākāyaṃ gṛdhraṃ bhīmaparākramam

तं दृष्ट्वा तौ महाभागौ वनस्थं रामलक्ष्मणौ
मेनाते राक्षसं पक्षिं ब्रुवाणौ को भवानिति

taṃ dṛṣṭvā tau mahābhāgau vanasthaṃ rāmalakṣmaṇau
menāte rākṣasaṃ pakṣiṃ bruvāṇau ko bhavān iti

स तौ मधुरया वाचा सौम्यया प्रीणयन्निव
उवाच वत्स मां विद्धि वयस्यं पितुरात्मनः

sa tau madhurayā vācā saumyayā prīṇayann iva
uvāca vatsa māṃ viddhi vayasyaṃ pitur ātmanaḥ

स तं पितृसखं बुद्ध्वा पूजयामास राघवः
स तस्य कुलमव्यग्रमथ पप्रच्छ नाम च

sa taṃ pitṛsakhaṃ buddhvā pūjayām āsa rāghavaḥ
sa tasya kulam avyagram atha papraccha nāma ca

रामस्य वचनं श्रुत्वा कुलमात्मानमेव च
आचचक्षे द्विजस्तस्मै सर्वभूतसमुद्भवम्

rāmasya vacanaṃ śrutvā kulam ātmānam eva ca
ācacakṣe dvijas tasmai sarvabhūtasamudbhavam

पूर्वकाले महाबाहो ये प्रजापतयोऽभवन्
तान्मे निगदतः सर्वानादितः शृणु राघव

pūrvakāle mahābāho ye prajāpatayo 'bhavan
tān me nigadataḥ sarvān āditaḥ śṛṇu rāghava

कर्दमः प्रथमस्तेषां विकृतस्तदनन्तरम्
शेषश्च संश्रयश्चैव बहुपुत्रश्च वीर्यवान्

kardamaḥ prathamas teṣāṃ vikṛtas tadanantaram
śeṣaś ca saṃśrayaś caiva bahuputraś ca vīryavān

स्थाणुर्मरीचिरत्रिश्च क्रतुश्चैव महाबलः
पुलस्त्यश्चाङ्गिराश्चैव प्रचेताः पुलहस्तथा

sthāṇur marīcir atriś ca kratuś caiva mahābalaḥ
pulastyaś cāṅgirāś caiva pracetāḥ pulahas tathā

दक्षो विवस्वानपरोऽरिष्टनेमिश्च राघव
कश्यपश्च महातेजास्तेषामासीच्च पश्चिमः

dakṣo vivasvān aparo 'riṣṭanemiś ca rāghava
kaśyapaś ca mahātejās teṣām āsīc ca paścimaḥ

प्रजापतेस्तु दक्षस्य बभूवुरिति नः श्रुतम्
षष्टिर्दुहितरो राम यशस्विन्यो महायशः

prajāpates tu dakṣasya babhūvur iti naḥ śrutam
ṣaṣṭir duhitaro rāma yaśasvinyo mahāyaśaḥ

कश्यपः प्रतिजग्राह तासामष्टौ सुमध्यमाः
अदितिं च दितिं चैव दनूमपि च कालकाम्

kaśyapaḥ pratijagrāha tāsām aṣṭau sumadhyamāḥ
aditiṃ ca ditiṃ caiva danūm api ca kālakām

ताम्रां क्रोधवशां चैव मनुं चाप्यनलामपि
तास्तु कन्यास्ततः प्रीतः कश्यपः पुनरब्रवीत्

tāmrāṃ krodhavaśāṃ caiva manuṃ cāpy analām api
tās tu kanyās tataḥ prītaḥ kaśyapaḥ punar abravīt

पुत्रांस्त्रैलोक्यभर्तॄन्वै जनयिष्यथ मत्समान्
अदितिस्तन्मना राम दितिश्च दनुरेव च

putrāṃs trailokyabhartṝn vai janayiṣyatha mat samān
aditis tan manā rāma ditiś ca danur eva ca

कालका च महाबाहो शेषास्त्वमनसोऽभवन्
अदित्यां जज्ञिरे देवास्त्रयस्त्रिंशदरिंदम

kālakā ca mahābāho śeṣās tv amanaso 'bhavan
adityāṃ jajñire devās trayastriṃśad ariṃdama

आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च परंतप
दितिस्त्वजनयत्पुत्रान्दैत्यांस्तात यशस्विनः

ādityā vasavo rudrā aśvinau ca paraṃtapa
ditis tv ajanayat putrān daityāṃs tāta yaśasvinaḥ

तेषामियं वसुमती पुरासीत्सवनार्णवा
दनुस्त्वजनयत्पुत्रमश्वग्रीवमरिंदम

teṣām iyaṃ vasumatī purāsīt savanārṇavā
danus tv ajanayat putram aśvagrīvam ariṃdama

नरकं कालकं चैव कालकापि व्यजायत
क्रौञ्चीं भासीं तथा श्येनीं धृतराष्ट्रीं तथा शुकीम्

narakaṃ kālakaṃ caiva kālakāpi vyajāyata
krauñcīṃ bhāsīṃ tathā śyenīṃ dhṛtarāṣṭrīṃ tathā śukīm

ताम्रापि सुषुवे कन्याः पञ्चैता लोकविश्रुताः
उलूकाञ्जनयत्क्रौञ्ची भासी भासान्व्यजायत

tāmrāpi suṣuve kanyāḥ pañcaitā lokaviśrutāḥ
ulūkāñ janayat krauñcī bhāsī bhāsān vyajāyata

श्येनी श्येनांश्च गृध्रांश्च व्यजायत सुतेजसः
धृतराष्ट्री तु हंसांश्च कलहंसांश्च सर्वशः

śyenī śyenāṃś ca gṛdhrāṃś ca vyajāyata sutejasaḥ
dhṛtarāṣṭrī tu haṃsāṃś ca kalahaṃsāṃś ca sarvaśaḥ

चक्रवाकांश्च भद्रं ते विजज्ञे सापि भामिनी
शुकी नतां विजज्ञे तु नताया विनता सुता

cakravākāṃś ca bhadraṃ te vijajñe sāpi bhāminī
śukī natāṃ vijajñe tu natāyā vinatā sutā

दशक्रोधवशा राम विजज्ञेऽप्यात्मसंभवाः
मृगीं च मृगमन्दां च हरीं भद्रमदामपि

daśakrodhavaśā rāma vijajñe 'py ātmasaṃbhavāḥ
mṛgīṃ ca mṛgamandāṃ ca harīṃ bhadramadām api

मातङ्गीमथ शार्दूलीं श्वेतां च सुरभीं तथा
सर्वलक्षणसंपन्नां सुरसां कद्रुकामपि

mātaṅgīm atha śārdūlīṃ śvetāṃ ca surabhīṃ tathā
sarvalakṣaṇasaṃpannāṃ surasāṃ kadrukām api

अपत्यं तु मृगाः सर्वे मृग्या नरवरोत्तम
ऋष्काश्च मृगमन्दायाः सृमराश्चमरास्तथा

apatyaṃ tu mṛgāḥ sarve mṛgyā naravarottama
ṛṣkāś ca mṛgamandāyāḥ sṛmarāś camarās tathā

ततस्त्विरावतीं नाम जज्ञे भद्रमदा सुताम्
तस्यास्त्वैरावतः पुत्रो लोकनाथो महागजः

tatas tv irāvatīṃ nāma jajñe bhadramadā sutām
tasyās tv airāvataḥ putro lokanātho mahāgajaḥ

हर्याश्च हरयोऽपत्यं वानराश्च तपस्विनः
गोलाङ्गूलांश्च शार्दूली व्याघ्रांश्चाजनयत्सुतान्

haryāś ca harayo 'patyaṃ vānarāś ca tapasvinaḥ
golāṅgūlāṃś ca śārdūlī vyāghrāṃś cājanayat sutān

मातङ्ग्यास्त्वथ मातङ्गा अपत्यं मनुजर्षभ
दिशागजं तु श्वेताक्षं श्वेता व्यजनयत्सुतम्

mātaṅgyās tv atha mātaṅgā apatyaṃ manujarṣabha
diśāgajaṃ tu śvetākṣaṃ śvetā vyajanayat sutam

ततो दुहितरौ राम सुरभिर्देव्यजायत
रोहिणीं नाम भद्रं ते गन्धर्वीं च यशस्विनीम्

tato duhitarau rāma surabhir devy ajāyata
rohiṇīṃ nāma bhadraṃ te gandharvīṃ ca yaśasvinīm

रोहिण्यजनयद्गा वै गन्धर्वी वाजिनः सुतान्
सुरसाजनयन्नागान्राम कद्रूश्च पन्नगान्

rohiṇy ajanayad gā vai gandharvī vājinaḥ sutān
surasājanayan nāgān rāma kadrūś ca pannagān

मनुर्मनुष्याञ्जनयत्कश्यपस्य महात्मनः
ब्राह्मणान्क्षत्रियान्वैश्याञ्शूद्रांश्च मनुजर्षभ

manur manuṣyāñ janayat kaśyapasya mahātmanaḥ
brāhmaṇān kṣatriyān vaiśyāñ śūdrāṃś ca manujarṣabha

मुखतो ब्राह्मणा जाता उरसः क्षत्रियास्तथा
ऊरुभ्यां जज्ञिरे वैश्याः पद्भ्यां शूद्रा इति श्रुतिः

mukhato brāhmaṇā jātā urasaḥ kṣatriyās tathā
ūrubhyāṃ jajñire vaiśyāḥ padbhyāṃ śūdrā iti śrutiḥ

सर्वान्पुण्यफलान्वृक्षाननलापि व्यजायत
विनता च शुकी पौत्री कद्रूश्च सुरसा स्वसा

sarvān puṇyaphalān vṛkṣān analāpi vyajāyata
vinatā ca śukī pautrī kadrūś ca surasā svasā

कद्रूर्नागसहस्क्रं तु विजज्ञे धरणीधरम्
द्वौ पुत्रौ विनतायास्तु गरुडोऽरुण एव च

kadrūr nāgasahaskraṃ tu vijajñe dharaṇīdharam
dvau putrau vinatāyās tu garuḍo 'ruṇa eva ca

तस्माज्जातोऽहमरुणात्संपातिश्च ममाग्रजः
जटायुरिति मां विद्धि श्येनीपुत्रमरिंदम

tasmāj jāto 'ham aruṇāt saṃpātiś ca mamāgrajaḥ
jaṭāyur iti māṃ viddhi śyenīputram ariṃdama

सोऽहं वाससहायस्ते भविष्यामि यदीच्छसि
सीतां च तात रक्षिष्ये त्वयि याते सलक्ष्मणे

so 'haṃ vāsasahāyas te bhaviṣyāmi yadīcchasi
sītāṃ ca tāta rakṣiṣye tvayi yāte salakṣmaṇe

जटायुषं तु प्रतिपूज्य राघवो; मुदा परिष्वज्य च संनतोऽभवत्
पितुर्हि शुश्राव सखित्वमात्मवा;ञ्जटायुषा संकथितं पुनः पुनः

jaṭāyuṣaṃ tu pratipūjya rāghavo; mudā pariṣvajya ca saṃnato 'bhavat
pitur hi śuśrāva sakhitvam ātmavāñ; jaṭāyuṣā saṃkathitaṃ punaḥ punaḥ

स तत्र सीतां परिदाय मैथिलीं; सहैव तेनातिबलेन पक्षिणा
जगाम तां पञ्चवटीं सलक्ष्मणो; रिपून्दिधक्षञ्शलभानिवानलः

sa tatra sītāṃ paridāya maithilīṃ; sahaiva tenātibalena pakṣiṇā
jagāma tāṃ pañcavaṭīṃ salakṣmaṇo; ripūn didhakṣañ śalabhān ivānalaḥ