Aranya Kanda, sarga 14

ततः पञ्चवटीं गत्वा नानाव्यालमृगायुताम्
उवाच भ्रातरं रामो लक्ष्मणं दीप्ततेजसं

tataḥ pañcavaṭīṃ gatvā nānāvyālamṛgāyutām
uvāca bhrātaraṃ rāmo lakṣmaṇaṃ dīptatejasaṃ

आगताः स्म यथोद्दिष्टममुं देशं महर्षिणा
अयं पञ्चवटी देशः सौम्य पुष्पितकाननः

āgatāḥ sma yathoddiṣṭam amuṃ deśaṃ maharṣiṇā
ayaṃ pañcavaṭī deśaḥ saumya puṣpitakānanaḥ

सर्वतश्चार्यतां दृष्टिः कानने निपुणो ह्यसि
आश्रमः कतरस्मिन्नो देशे भवति संमतः

sarvataś cāryatāṃ dṛṣṭiḥ kānane nipuṇo hy asi
āśramaḥ katarasmin no deśe bhavati saṃmataḥ

रमते यत्र वैदेही त्वमहं चैव लक्ष्मण
तादृशो दृश्यतां देशः संनिकृष्टजलाशयः

ramate yatra vaidehī tvam ahaṃ caiva lakṣmaṇa
tādṛśo dṛśyatāṃ deśaḥ saṃnikṛṣṭajalāśayaḥ

वनरामण्यकं यत्र जलरामण्यकं तथा
संनिकृष्टं च यत्र स्यात्समित्पुष्पकुशोदकम्

vanarāmaṇyakaṃ yatra jalarāmaṇyakaṃ tathā
saṃnikṛṣṭaṃ ca yatra syāt samitpuṣpakuśodakam

एवमुक्तस्तु रामेण लक्मणः संयताञ्जलिः
सीता समक्षं काकुत्स्थमिदं वचनमब्रवीत्

evam uktas tu rāmeṇa lakmaṇaḥ saṃyatāñjaliḥ
sītā samakṣaṃ kākutstham idaṃ vacanam abravīt

परवानस्मि काकुत्स्थ त्वयि वर्षशतं स्थिते
स्वयं तु रुचिरे देशे क्रियतामिति मां वद

paravān asmi kākutstha tvayi varṣaśataṃ sthite
svayaṃ tu rucire deśe kriyatām iti māṃ vada

सुप्रीतस्तेन वाक्येन लक्ष्मणस्य महाद्युतिः
विमृशन्रोचयामास देशं सर्वगुणान्वितम्

suprītas tena vākyena lakṣmaṇasya mahādyutiḥ
vimṛśan rocayām āsa deśaṃ sarvaguṇānvitam

स तं रुचिरमाक्रम्य देशमाश्रमकर्मणि
हस्ते गृहीत्वा हस्तेन रामः सौमित्रिमब्रवीत्

sa taṃ ruciram ākramya deśam āśramakarmaṇi
haste gṛhītvā hastena rāmaḥ saumitrim abravīt

अयं देशः समः श्रीमान्पुष्पितैर्तरुभिर्वृतः
इहाश्रमपदं सौम्य यथावत्कर्तुमर्हसि

ayaṃ deśaḥ samaḥ śrīmān puṣpitair tarubhir vṛtaḥ
ihāśramapadaṃ saumya yathāvat kartum arhasi

इयमादित्यसंकाशैः पद्मैः सुरभिगन्धिभिः
अदूरे दृश्यते रम्या पद्मिनी पद्मशोभिता

iyam ādityasaṃkāśaiḥ padmaiḥ surabhigandhibhiḥ
adūre dṛśyate ramyā padminī padmaśobhitā

यथाख्यातमगस्त्येन मुनिना भावितात्मना
इयं गोदावरी रम्या पुष्पितैस्तरुभिर्वृता

yathākhyātam agastyena muninā bhāvitātmanā
iyaṃ godāvarī ramyā puṣpitais tarubhir vṛtā

हंसकारण्डवाकीर्णा चक्रवाकोपशोभिता
नातिदूरे न चासन्ने मृगयूथनिपीडिता

haṃsakāraṇḍavākīrṇā cakravākopaśobhitā
nātidūre na cāsanne mṛgayūthanipīḍitā

मयूरनादिता रम्याः प्रांशवो बहुकन्दराः
दृश्यन्ते गिरयः सौम्य फुल्लैस्तरुभिरावृताः

mayūranāditā ramyāḥ prāṃśavo bahukandarāḥ
dṛśyante girayaḥ saumya phullais tarubhir āvṛtāḥ

सौवर्णे राजतैस्ताम्रैर्देशे देशे च धातुभिः
गवाक्षिता इवाभान्ति गजाः परमभक्तिभिः

sauvarṇe rājatais tāmrair deśe deśe ca dhātubhiḥ
gavākṣitā ivābhānti gajāḥ paramabhaktibhiḥ

सालैस्तालैस्तमालैश्च खर्जूरैः पनसाम्रकैः
नीवारैस्तिमिशैश्चैव पुंनागैश्चोपशोभिताः

sālais tālais tamālaiś ca kharjūraiḥ panasāmrakaiḥ
nīvārais timiśaiś caiva puṃnāgaiś copaśobhitāḥ

चूतैरशोकैस्तिलकैश्चम्पकैः केतकैरपि
पुष्पगुल्मलतोपेतैस्तैस्तैस्तरुभिरावृताः

cūtair aśokais tilakaiś campakaiḥ ketakair api
puṣpagulmalatopetais tais tais tarubhir āvṛtāḥ

चन्दनैः स्यन्दनैर्नीपैः पनसैर्लकुचैरपि
धवाश्वकर्णखदिरैः शमीकिंशुकपाटलैः

candanaiḥ syandanair nīpaiḥ panasair lakucair api
dhavāśvakarṇakhadiraiḥ śamīkiṃśukapāṭalaiḥ

इदं पुण्यमिदं मेध्यमिदं बहुमृगद्विजम्
इह वत्स्याम सौमित्रे सार्धमेतेन पक्षिणा

idaṃ puṇyam idaṃ medhyam idaṃ bahumṛgadvijam
iha vatsyāma saumitre sārdham etena pakṣiṇā

एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणः परवीरहा
अचिरेणाश्रमं भ्रातुश्चकार सुमहाबलः

evam uktas tu rāmeṇa lakṣmaṇaḥ paravīrahā
acireṇāśramaṃ bhrātuś cakāra sumahābalaḥ

पर्णशालां सुविपुलां तत्र संघातमृत्तिकाम्
सुस्तम्भां मस्करैर्दीर्घैः कृतवंशां सुशोभनाम्

parṇaśālāṃ suvipulāṃ tatra saṃghātamṛttikām
sustambhāṃ maskarair dīrghaiḥ kṛtavaṃśāṃ suśobhanām

स गत्वा लक्ष्मणः श्रीमान्नदीं गोदावरीं तदा
स्नात्वा पद्मानि चादाय सफलः पुनरागतः

sa gatvā lakṣmaṇaḥ śrīmān nadīṃ godāvarīṃ tadā
snātvā padmāni cādāya saphalaḥ punar āgataḥ

ततः पुष्पबलिं कृत्वा शान्तिं च स यथाविधि
दर्शयामास रामाय तदाश्रमपदं कृतम्

tataḥ puṣpabaliṃ kṛtvā śāntiṃ ca sa yathāvidhi
darśayām āsa rāmāya tad āśramapadaṃ kṛtam

स तं दृष्ट्वा कृतं सौम्यमाश्रमं सह सीतया
राघवः पर्णशालायां हर्षमाहारयत्परम्

sa taṃ dṛṣṭvā kṛtaṃ saumyam āśramaṃ saha sītayā
rāghavaḥ parṇaśālāyāṃ harṣam āhārayat param

सुसंहृष्टः परिष्वज्य बाहुभ्यां लक्ष्मणं तदा
अतिस्निग्धं च गाढं च वचनं चेदमब्रवीत्

susaṃhṛṣṭaḥ pariṣvajya bāhubhyāṃ lakṣmaṇaṃ tadā
atisnigdhaṃ ca gāḍhaṃ ca vacanaṃ cedam abravīt

प्रीतोऽस्मि ते महत्कर्म त्वया कृतमिदं प्रभो
प्रदेयो यन्निमित्तं ते परिष्वङ्गो मया कृतः

prīto 'smi te mahat karma tvayā kṛtam idaṃ prabho
pradeyo yannimittaṃ te pariṣvaṅgo mayā kṛtaḥ

भावज्ञेन कृतज्ञेन धर्मज्ञेन च लक्ष्मण
त्वया पुत्रेण धर्मात्मा न संवृत्तः पिता मम

bhāvajñena kṛtajñena dharmajñena ca lakṣmaṇa
tvayā putreṇa dharmātmā na saṃvṛttaḥ pitā mama

एवं लक्ष्मणमुक्त्वा तु राघवो लक्ष्मिवर्धनः
तस्मिन्देशे बहुफले न्यवसत्स सुखं वशी

evaṃ lakṣmaṇam uktvā tu rāghavo lakṣmivardhanaḥ
tasmin deśe bahuphale nyavasat sa sukhaṃ vaśī

कंचित्कालं स धर्मात्मा सीतया लक्ष्मणेन च
अन्वास्यमानो न्यवसत्स्वर्गलोके यथामरः

kaṃ cit kālaṃ sa dharmātmā sītayā lakṣmaṇena ca
anvāsyamāno nyavasat svargaloke yathāmaraḥ