Aranya Kanda, sarga 16

कृताभिषेको रामस्तु सीता सौमित्रिरेव च
तस्माद्गोदावरीतीरात्ततो जग्मुः स्वमाश्रमम्

kṛtābhiṣeko rāmas tu sītā saumitrir eva ca
tasmād godāvarītīrāt tato jagmuḥ svam āśramam

आश्रमं तमुपागम्य राघवः सहलक्ष्मणः
कृत्वा पौर्वाह्णिकं कर्म पर्णशालामुपागमत्

āśramaṃ tam upāgamya rāghavaḥ sahalakṣmaṇaḥ
kṛtvā paurvāhṇikaṃ karma parṇaśālām upāgamat

स रामः पर्णशालायामासीनः सह सीतया
विरराज महाबाहुश्चित्रया चन्द्रमा इव
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा चकार विविधाः कथाः

sa rāmaḥ parṇaśālāyām āsīnaḥ saha sītayā
virarāja mahābāhuś citrayā candramā iva
lakṣmaṇena saha bhrātrā cakāra vividhāḥ kathāḥ

तदासीनस्य रामस्य कथासंसक्तचेतसः
तं देशं राक्षसी काचिदाजगाम यदृच्छया

tadāsīnasya rāmasya kathāsaṃsaktacetasaḥ
taṃ deśaṃ rākṣasī kā cid ājagāma yadṛcchayā

सा तु शूर्पणखा नाम दशग्रीवस्य रक्षसः
भगिनी राममासाद्य ददर्श त्रिदशोपमम्

sā tu śūrpaṇakhā nāma daśagrīvasya rakṣasaḥ
bhaginī rāmam āsādya dadarśa tridaśopamam

सिंहोरस्कं महाबाहुं पद्मपत्रनिभेक्षणम्
सुकुमारं महासत्त्वं पार्थिवव्यञ्जनान्वितम्

siṃhoraskaṃ mahābāhuṃ padmapatranibhekṣaṇam
sukumāraṃ mahāsattvaṃ pārthivavyañjanānvitam

राममिन्दीवरश्यामं कन्दर्पसदृशप्रभम्
बभूवेन्द्रोपमं दृष्ट्वा राक्षसी काममोहिता

rāmam indīvaraśyāmaṃ kandarpasadṛśaprabham
babhūvendropamaṃ dṛṣṭvā rākṣasī kāmamohitā

सुमुखं दुर्मुखी रामं वृत्तमध्यं महोदरी
विशालाक्षं विरूपाक्षी सुकेशं ताम्रमूर्धजा

sumukhaṃ durmukhī rāmaṃ vṛttamadhyaṃ mahodarī
viśālākṣaṃ virūpākṣī sukeśaṃ tāmramūrdhajā

प्रियरूपं विरूपा सा सुस्वरं भैरवस्वना
तरुणं दारुणा वृद्धा दक्षिणं वामभाषिणी

priyarūpaṃ virūpā sā susvaraṃ bhairavasvanā
taruṇaṃ dāruṇā vṛddhā dakṣiṇaṃ vāmabhāṣiṇī

न्यायवृत्तं सुदुर्वृत्ता प्रियमप्रियदर्शना
शरीरजसमाविष्टा राक्षसी राममब्रवीत्

nyāyavṛttaṃ sudurvṛttā priyam apriyadarśanā
śarīrajasamāviṣṭā rākṣasī rāmam abravīt

जटी तापसरूपेण सभार्यः शरचापधृक्
आगतस्त्वमिमं देशं कथं राक्षससेवितम्

jaṭī tāpasarūpeṇa sabhāryaḥ śaracāpadhṛk
āgatas tvam imaṃ deśaṃ kathaṃ rākṣasasevitam

एवमुक्तस्तु राक्षस्या शूर्पणख्या परंतपः
ऋजुबुद्धितया सर्वमाख्यातुमुपचक्रमे

evam uktas tu rākṣasyā śūrpaṇakhyā paraṃtapaḥ
ṛjubuddhitayā sarvam ākhyātum upacakrame

आसीद्दशरथो नाम राजा त्रिदशविक्रमः
तस्याहमग्रजः पुत्रो रामो नाम जनैः श्रुतः

āsīd daśaratho nāma rājā tridaśavikramaḥ
tasyāham agrajaḥ putro rāmo nāma janaiḥ śrutaḥ

भ्रातायं लक्ष्मणो नाम यवीयान्मामनुव्रतः
इयं भार्या च वैदेही मम सीतेति विश्रुता

bhrātāyaṃ lakṣmaṇo nāma yavīyān mām anuvrataḥ
iyaṃ bhāryā ca vaidehī mama sīteti viśrutā

नियोगात्तु नरेन्द्रस्य पितुर्मातुश्च यन्त्रितः
धर्मार्थं धर्मकाङ्क्षी च वनं वस्तुमिहागतः

niyogāt tu narendrasya pitur mātuś ca yantritaḥ
dharmārthaṃ dharmakāṅkṣī ca vanaṃ vastum ihāgataḥ

त्वां तु वेदितुमिच्छामि कथ्यतां कासि कस्य वा
इह वा किंनिमित्तं त्वमागता ब्रूहि तत्त्वतः

tvāṃ tu veditum icchāmi kathyatāṃ kāsi kasya vā
iha vā kiṃnimittaṃ tvam āgatā brūhi tattvataḥ

साब्रवीद्वचनं श्रुत्वा राक्षसी मदनार्दिता
श्रूयतां राम वक्ष्यामि तत्त्वार्थं वचनं मम

sābravīd vacanaṃ śrutvā rākṣasī madanārditā
śrūyatāṃ rāma vakṣyāmi tattvārthaṃ vacanaṃ mama

अहं शूर्पणखा नाम राक्षसी कामरूपिणी
अरण्यं विचरामीदमेका सर्वभयंकरा

ahaṃ śūrpaṇakhā nāma rākṣasī kāmarūpiṇī
araṇyaṃ vicarāmīdam ekā sarvabhayaṃkarā

रावणो नाम मे भ्राता राक्षसो राक्षसेश्वरः
प्रवृद्धनिद्रश्च सदा कुम्भकर्णो महाबलः

rāvaṇo nāma me bhrātā rākṣaso rākṣaseśvaraḥ
pravṛddhanidraś ca sadā kumbhakarṇo mahābalaḥ

विभीषणस्तु धर्मात्मा न तु राक्षसचेष्टितः
प्रख्यातवीर्यौ च रणे भ्रातरौ खरदूषणौ

vibhīṣaṇas tu dharmātmā na tu rākṣasaceṣṭitaḥ
prakhyātavīryau ca raṇe bhrātarau kharadūṣaṇau

तानहं समतिक्रान्ता राम त्वापूर्वदर्शनात्
समुपेतास्मि भावेन भर्तारं पुरुषोत्तमम्
चिराय भव भर्ता मे सीतया किं करिष्यसि

tān ahaṃ samatikrāntā rāma tvāpūrvadarśanāt
samupetāsmi bhāvena bhartāraṃ puruṣottamam
cirāya bhava bhartā me sītayā kiṃ kariṣyasi

विकृता च विरूपा च न सेयं सदृशी तव
अहमेवानुरूपा ते भार्यारूपेण पश्य माम्

vikṛtā ca virūpā ca na seyaṃ sadṛśī tava
aham evānurūpā te bhāryārūpeṇa paśya mām

इमां विरूपामसतीं करालां निर्णतोदरीम्
अनेन सह ते भ्रात्रा भक्षयिष्यामि मानुषीम्

imāṃ virūpām asatīṃ karālāṃ nirṇatodarīm
anena saha te bhrātrā bhakṣayiṣyāmi mānuṣīm

ततः पर्वतशृङ्गाणि वनानि विविधानि च
पश्यन्सह मया कान्त दण्डकान्विचरिष्यसि

tataḥ parvataśṛṅgāṇi vanāni vividhāni ca
paśyan saha mayā kānta daṇḍakān vicariṣyasi

इत्येवमुक्तः काकुत्स्थः प्रहस्य मदिरेक्षणाम्
इदं वचनमारेभे वक्तुं वाक्यविशारदः

ity evam uktaḥ kākutsthaḥ prahasya madirekṣaṇām
idaṃ vacanam ārebhe vaktuṃ vākyaviśāradaḥ