Aranya Kanda, sarga 2

कृतातिथ्योऽथ रामस्तु सूर्यस्योदयनं प्रति
आमन्त्र्य स मुनीन्सर्वान्वनमेवान्वगाहत

kṛtātithyo 'tha rāmas tu sūryasyodayanaṃ prati
āmantrya sa munīn sarvān vanam evānvagāhata

नानामृगगणाकीर्णं शार्दूलवृकसेवितम्
ध्वस्तवृक्षलतागुल्मं दुर्दर्श सलिलाशयम्

nānāmṛgagaṇākīrṇaṃ śārdūlavṛkasevitam
dhvastavṛkṣalatāgulmaṃ durdarśa salilāśayam

निष्कूजनानाशकुनि झिल्लिका गणनादितम्
लक्ष्मणानुगतो रामो वनमध्यं ददर्श ह

niṣkūjanānāśakuni jhillikā gaṇanāditam
lakṣmaṇānugato rāmo vanamadhyaṃ dadarśa ha

वनमध्ये तु काकुत्स्थस्तस्मिन्घोरमृगायुते
ददर्श गिरिशृङ्गाभं पुरुषादं महास्वनम्

vanamadhye tu kākutsthas tasmin ghoramṛgāyute
dadarśa giriśṛṅgābhaṃ puruṣādaṃ mahāsvanam

गभीराक्षं महावक्त्रं विकटं विषमोदरम्
बीभत्सं विषमं दीर्घं विकृतं घोरदर्शनम्

gabhīrākṣaṃ mahāvaktraṃ vikaṭaṃ viṣamodaram
bībhatsaṃ viṣamaṃ dīrghaṃ vikṛtaṃ ghoradarśanam

वसानं चर्मवैयाघ्रं वसार्द्रं रुधिरोक्षितम्
त्रासनं सर्वभूतानां व्यादितास्यमिवान्तकम्

vasānaṃ carmavaiyāghraṃ vasārdraṃ rudhirokṣitam
trāsanaṃ sarvabhūtānāṃ vyāditāsyam ivāntakam

त्रीन्सिंहांश्चतुरो व्याघ्रान्द्वौ वृकौ पृषतान्दश
सविषाणं वसादिग्धं गजस्य च शिरो महत्

trīn siṃhāṃś caturo vyāghrān dvau vṛkau pṛṣatān daśa
saviṣāṇaṃ vasādigdhaṃ gajasya ca śiro mahat

अवसज्यायसे शूले विनदन्तं महास्वनम्
स रामं लक्ष्मणं चैव सीतां दृष्ट्वा च मैथिलीम्

avasajyāyase śūle vinadantaṃ mahāsvanam
sa rāmaṃ lakṣmaṇaṃ caiva sītāṃ dṛṣṭvā ca maithilīm

अभ्यधावत्सुसंक्रुद्धः प्रजाः काल इवान्तकः
स कृत्वा भैरवं नादं चालयन्निव मेदिनीम्

abhyadhāvat susaṃkruddhaḥ prajāḥ kāla ivāntakaḥ
sa kṛtvā bhairavaṃ nādaṃ cālayann iva medinīm

अङ्गेनादाय वैदेहीमपक्रम्य ततोऽब्रवीत्
युवां जटाचीरधरौ सभार्यौ क्षीणजीवितौ

aṅgenādāya vaidehīm apakramya tato 'bravīt
yuvāṃ jaṭācīradharau sabhāryau kṣīṇajīvitau

प्रविष्टौ दण्डकारण्यं शरचापासिधारिणौ
कथं तापसयोर्वां च वासः प्रमदया सह

praviṣṭau daṇḍakāraṇyaṃ śaracāpāsidhāriṇau
kathaṃ tāpasayor vāṃ ca vāsaḥ pramadayā saha

अधर्मचारिणौ पापौ कौ युवां मुनिदूषकौ
अहं वनमिदं दुर्गं विराघो नाम राक्षसः

adharmacāriṇau pāpau kau yuvāṃ munidūṣakau
ahaṃ vanam idaṃ durgaṃ virāgho nāma rākṣasaḥ

चरामि सायुधो नित्यमृषिमांसानि भक्षयन्
इयं नारी वरारोहा मम भर्या भविष्यति
युवयोः पापयोश्चाहं पास्यामि रुधिरं मृधे

carāmi sāyudho nityam ṛṣimāṃsāni bhakṣayan
iyaṃ nārī varārohā mama bharyā bhaviṣyati
yuvayoḥ pāpayoś cāhaṃ pāsyāmi rudhiraṃ mṛdhe

तस्यैवं ब्रुवतो धृष्टं विराधस्य दुरात्मनः
श्रुत्वा सगर्वितं वाक्यं संभ्रान्ता जनकात्मजा
सीता प्रावेपतोद्वेगात्प्रवाते कदली यथा

tasyaivaṃ bruvato dhṛṣṭaṃ virādhasya durātmanaḥ
śrutvā sagarvitaṃ vākyaṃ saṃbhrāntā janakātmajā
sītā prāvepatodvegāt pravāte kadalī yathā

तां दृष्ट्वा राघवः सीतां विराधाङ्कगतां शुभाम्
अब्रवील्लक्ष्मणं वाक्यं मुखेन परिशुष्यता

tāṃ dṛṣṭvā rāghavaḥ sītāṃ virādhāṅkagatāṃ śubhām
abravīl lakṣmaṇaṃ vākyaṃ mukhena pariśuṣyatā

पश्य सौम्य नरेन्द्रस्य जनकस्यात्मसंभवाम्
मम भार्यां शुभाचारां विराधाङ्के प्रवेशिताम्
अत्यन्त सुखसंवृद्धां राजपुत्रीं यशस्विनीम्

paśya saumya narendrasya janakasyātmasaṃbhavām
mama bhāryāṃ śubhācārāṃ virādhāṅke praveśitām
atyanta sukhasaṃvṛddhāṃ rājaputrīṃ yaśasvinīm

यदभिप्रेतमस्मासु प्रियं वर वृतं च यत्
कैकेय्यास्तु सुसंवृत्तं क्षिप्रमद्यैव लक्ष्मण

yad abhipretam asmāsu priyaṃ vara vṛtaṃ ca yat
kaikeyyās tu susaṃvṛttaṃ kṣipram adyaiva lakṣmaṇa

या न तुष्यति राज्येन पुत्रार्थे दीर्घदर्शिनी
ययाहं सर्वभूतानां हितः प्रस्थापितो वनम्
अद्येदानीं सकामा सा या माता मम मध्यमा

yā na tuṣyati rājyena putrārthe dīrghadarśinī
yayāhaṃ sarvabhūtānāṃ hitaḥ prasthāpito vanam
adyedānīṃ sakāmā sā yā mātā mama madhyamā

परस्पर्शात्तु वैदेह्या न दुःखतरमस्ति मे
पितुर्विनाशात्सौमित्रे स्वराज्यहरणात्तथा

parasparśāt tu vaidehyā na duḥkhataram asti me
pitur vināśāt saumitre svarājyaharaṇāt tathā

इति ब्रुवति काकुत्स्थे बाष्पशोकपरिप्लुते
अब्रवील्लक्ष्मणः क्रुद्धो रुद्धो नाग इव श्वसन्

iti bruvati kākutsthe bāṣpaśokapariplute
abravīl lakṣmaṇaḥ kruddho ruddho nāga iva śvasan

अनाथ इव भूतानां नाथस्त्वं वासवोपमः
मया प्रेष्येण काकुत्स्थ किमर्थं परितप्स्यसे

anātha iva bhūtānāṃ nāthas tvaṃ vāsavopamaḥ
mayā preṣyeṇa kākutstha kimarthaṃ paritapsyase

शरेण निहतस्याद्य मया क्रुद्धेन रक्षसः
विराधस्य गतासोर्हि मही पास्यति शोणितम्

śareṇa nihatasyādya mayā kruddhena rakṣasaḥ
virādhasya gatāsor hi mahī pāsyati śoṇitam

राज्यकामे मम क्रोधो भरते यो बभूव ह
तं विराधे विमोक्ष्यामि वज्री वज्रमिवाचले

rājyakāme mama krodho bharate yo babhūva ha
taṃ virādhe vimokṣyāmi vajrī vajram ivācale

मम भुजबलवेगवेगितः; पततु शरोऽस्य महान्महोरसि
व्यपनयतु तनोश्च जीवितं; पततु ततश्च महीं विघूर्णितः

mama bhujabalavegavegitaḥ; patatu śaro 'sya mahān mahorasi
vyapanayatu tanoś ca jīvitaṃ; patatu tataś ca mahīṃ vighūrṇitaḥ