Aranya Kanda, sarga 3

स विद्धो न्यस्य वैदेहीं शूलमुद्यम्य राक्षसः।

अभ्यद्रवत्सुसङ्कृद्धस्तदा रामं सलक्ष्मणम्

sa viddho nyasya vaidehīṃ śūlamudyamya rākṣasaḥ|

abhyadravatsusaṅkṛddhastadā rāmaṃ salakṣmaṇam

स विद्धो न्यस्य वैदेहीम् शूलम् उद्यंय राक्षसः |
अभ्यद्रवत् सुसंक्रुद्धः तदा रामम् स लक्ष्मणम्

sa viddho nyasya vaidehīm śūlam udyaṃya rākṣasaḥ |
abhyadravat susaṃkruddhaḥ tadā rāmam sa lakṣmaṇam

अथ तौ भ्रातरौ दीप्तं शरवर्षं ववर्षतुः।

विराधे राक्षसे तस्मिन् कालान्तकयमोपमे

atha tau bhrātarau dīptaṃ śaravarṣaṃ vavarṣatuḥ|

virādhe rākṣase tasmin kālāntakayamopame

स प्रहस्य महारौद्रः स्थित्वाजृम्भत राक्षसः।

जृम्भमाणस्य ते बाणाः कायान्निष्पेतुराशुगाः

sa prahasya mahāraudraḥ sthitvājṛmbhata rākṣasaḥ|

jṛmbhamāṇasya te bāṇāḥ kāyānniṣpeturāśugāḥ

स्पर्शात्तु वरदानेन प्राणान्सम्रोध्य राक्षसः।

विराधः शूलमुद्यम्य राघवावभ्यधावत

sparśāttu varadānena prāṇānsamrodhya rākṣasaḥ|

virādhaḥ śūlamudyamya rāghavāvabhyadhāvata

तद्रामविशिखच्छिन्नं शूलं तस्यकराद्भुवि।

पपाताशनिना छिन्नं मेरोरिव शिलातलम्

tadrāmaviśikhacchinnaṃ śūlaṃ tasyakarādbhuvi|

papātāśaninā chinnaṃ meroriva śilātalam

तौ खड्गौ क्षिप्रमुद्यम्य कृष्णसर्पोपमौशुभौ।

तूर्णमापेततुस्तस्य तदा प्रहरतां बलात्

tau khaḍgau kṣipramudyamya kṛṣṇasarpopamauśubhau|

tūrṇamāpetatustasya tadā praharatāṃ balāt

स वध्यमानः सुभृशं भुजाभ्यां परिरभ्यतौ।

अप्रकम्प्यौ नरव्याघ्रौ रौद्रः प्रस्थातुमैच्छत

sa vadhyamānaḥ subhṛśaṃ bhujābhyāṃ parirabhyatau|

aprakampyau naravyāghrau raudraḥ prasthātumaicchata

तस्याभिप्रायमाज्ञाय रामो लक्ष्मणमब्रवीत्।

वहत्वयमलं तावत्पथाऽनेन तु राक्षसः

tasyābhiprāyamājñāya rāmo lakṣmaṇamabravīt|

vahatvayamalaṃ tāvatpathā'nena tu rākṣasaḥ

यथा चेच्छति सौमित्रे तथा वहतु राक्षसः।

अयमेव हि नः पन्था येन याति निशाचरः

yathā cecchati saumitre tathā vahatu rākṣasaḥ|

ayameva hi naḥ panthā yena yāti niśācaraḥ

स तु स्वबलवीर्येण समुत्क्षिप्य निशाचरः।

बालाविव स्कन्धगतौ चकारातिबलोद्धतः

sa tu svabalavīryeṇa samutkṣipya niśācaraḥ|

bālāviva skandhagatau cakārātibaloddhataḥ

तावारोप्य ततः स्कन्धं राघवौ रजनीचरः।

विराधो विनदन्घोरं जगामाभिमुखो वनम्

tāvāropya tataḥ skandhaṃ rāghavau rajanīcaraḥ|

virādho vinadanghoraṃ jagāmābhimukho vanam

वनं महामेघनिभं प्रविष्टो द्रुमैर्महद्भिर्विविधैरुपेतम्।

नानाविधैः पक्षिकुलैर्विचित्रं शिवायुतं व्यालमृगैर्विकीर्णम्

vanaṃ mahāmeghanibhaṃ praviṣṭo drumairmahadbhirvividhairupetam|

nānāvidhaiḥ pakṣikulairvicitraṃ śivāyutaṃ vyālamṛgairvikīrṇam

ह्रियमाणौ तु तौ दृष्ट्वा वैदेही रामलक्ष्मणौ।

उच्चैस्स्वरेण चुक्रोश प्रगृह्य सुमहाजाभुजौ

hriyamāṇau tu tau dṛṣṭvā vaidehī rāmalakṣmaṇau|

uccaissvareṇa cukrośa pragṛhya sumahājābhujau

एष दाशरथी रामः सत्यवान् शीलवान् शुचिः।

रक्षसा रौद्ररूपेण ह्रियते सहलक्ष्मणः

eṣa dāśarathī rāmaḥ satyavān śīlavān śuciḥ|

rakṣasā raudrarūpeṇa hriyate sahalakṣmaṇaḥ

मामृका भक्षयिष्यन्ति शार्दूलाद्वीपिनस्तथा।

मां हरोत्सृज काकुत्स्थौ नमस्ते राक्षसोत्तम

māmṛkā bhakṣayiṣyanti śārdūlādvīpinastathā|

māṃ harotsṛja kākutsthau namaste rākṣasottama

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा वैदेह्या रामलक्ष्मणौ।

वेगं प्रचक्रतुर्वीरौ वधे तस्य दुरात्मनः

tasyāstadvacanaṃ śrutvā vaidehyā rāmalakṣmaṇau|

vegaṃ pracakraturvīrau vadhe tasya durātmanaḥ

तत् राम विशिखैः छिन्नम् शूलम् तस्य आपतत् भुविः |
पपात अशनिना चिन्नम् मेरोर् इव शिला तलम्

tat rāma viśikhaiḥ chinnam śūlam tasya āpatat bhuviḥ |
papāta aśaninā cinnam meror iva śilā talam

तौ खड्गौ क्षिप्रम् उद्यंय कृष्ण सर्पौ इव उद्यतौ |
तूर्णम् आपेततुः तस्य तदा प्रहारताम् बलात्

tau khaḍgau kṣipram udyaṃya kṛṣṇa sarpau iva udyatau |
tūrṇam āpetatuḥ tasya tadā prahāratām balāt

तौ आरोप्य ततः स्कन्धम् राघवो रजनी चरः |
विराधो विनदन् घोरम् जगाम अभिमुखो वनम्

tau āropya tataḥ skandham rāghavo rajanī caraḥ |
virādho vinadan ghoram jagāma abhimukho vanam

वनम् महा मेघ निभम् प्रविष्टो
द्रुमैः महद्भिः विविधैः उपेतम् |
नाना विधैः पक्षि कुलैः विचित्रम्
शिव आयुतम् व्याल मृगैः विकीर्णम्

vanam mahā megha nibham praviṣṭo
drumaiḥ mahadbhiḥ vividhaiḥ upetam |
nānā vidhaiḥ pakṣi kulaiḥ vicitram
śiva āyutam vyāla mṛgaiḥ vikīrṇam

ह्रियमाणौ तु काकुत्स्थौ दृष्ट्वा सीता रघूत्तमौ |
उच्चैः स्वरेण चुक्रोश प्रगृह्य सु महाभुजौ

hriyamāṇau tu kākutsthau dṛṣṭvā sītā raghūttamau |
uccaiḥ svareṇa cukrośa pragṛhya su mahābhujau

माम् ऋका भक्ष इष्यन्ति शार्दूल द्वीपिनः तथा |
माम् हरः उत्सृज्य काकुत्स्थौ नमस्ते राक्षसोत्तमः

mām ṛkā bhakṣa iṣyanti śārdūla dvīpinaḥ tathā |
mām haraḥ utsṛjya kākutsthau namaste rākṣasottamaḥ

मुष्टिभिर्जानुभिः पद्भिः सूदयन्तौ तु राक्षसम्।

उद्यम्योद्यम्य चाप्येनं स्थण्डिले निष्पिपेषतुः

muṣṭibhirjānubhiḥ padbhiḥ sūdayantau tu rākṣasam|

udyamyodyamya cāpyenaṃ sthaṇḍile niṣpipeṣatuḥ

स विद्धो बहुभिर्बाणैः खङ्गाभ्यां च परिक्षतः।

निष्पिष्टो बहुधा भूमौ न ममार स राक्षसः

sa viddho bahubhirbāṇaiḥ khaṅgābhyāṃ ca parikṣataḥ|

niṣpiṣṭo bahudhā bhūmau na mamāra sa rākṣasaḥ

तं प्रेक्ष्य रामः सुभृशमवध्यमचलोपमम्।

भयेष्वभयदश्श्रीमानिदं वचनमब्रवीत्

taṃ prekṣya rāmaḥ subhṛśamavadhyamacalopamam|

bhayeṣvabhayadaśśrīmānidaṃ vacanamabravīt

तपसा पुरुषव्याघ्र राक्षसोऽयं न शक्यते।

शस्त्रेण युधि निर्जेतुं राक्षसं निखनावहे

tapasā puruṣavyāghra rākṣaso'yaṃ na śakyate|

śastreṇa yudhi nirjetuṃ rākṣasaṃ nikhanāvahe

कुञ्जरस्येव रौद्रस्य राक्षसस्यास्य लक्ष्मण।

वनेऽस्मिन् सुमहच्छ्वभ्रं खन्यतां रौद्रवर्चसः

kuñjarasyeva raudrasya rākṣasasyāsya lakṣmaṇa|

vane'smin sumahacchvabhraṃ khanyatāṃ raudravarcasaḥ

इत्युक्त्वा लक्ष्मणं रामः प्रदरः खन्यतामिति।

तस्थौ विराधमाक्रम्य कण्ठे पादेन वीर्यवान्

ityuktvā lakṣmaṇaṃ rāmaḥ pradaraḥ khanyatāmiti|

tasthau virādhamākramya kaṇṭhe pādena vīryavān

कुंजर्स्य इव रौद्रस्य राक्षसस्य अस्य लक्ष्मण! |
वने अस्मिन् सुमहत् श्वभ्रम् खन्यताम् रौद्रकर्मणः

kuṃjarsya iva raudrasya rākṣasasya asya lakṣmaṇa! |
vane asmin sumahat śvabhram khanyatām raudrakarmaṇaḥ

इति उक्त्वा लक्ष्मणम् रामः प्रदरः खन्यताम् इति |
तस्थौ विराधम् आक्रंय कण्ठे पादेन वीर्यवान्

iti uktvā lakṣmaṇam rāmaḥ pradaraḥ khanyatām iti |
tasthau virādham ākraṃya kaṇṭhe pādena vīryavān

ततः खनित्रम् आदाय लक्ष्मणः श्वभ्रम् उत्तमम् |
अखनत् पार्श्वतः तस्य विराधस्य महात्मनः

tataḥ khanitram ādāya lakṣmaṇaḥ śvabhram uttamam |
akhanat pārśvataḥ tasya virādhasya mahātmanaḥ

तमाहवे दारुणमाशुविक्रमौ स्थिरावुभौ संयति रामलक्ष्मणौ।

मुदान्वितौ चिक्षिपतुर्भयावहं नदन्तमुत्क्षिप्य बिले तु राक्षसम्

tamāhave dāruṇamāśuvikramau sthirāvubhau saṃyati rāmalakṣmaṇau|

mudānvitau cikṣipaturbhayāvahaṃ nadantamutkṣipya bile tu rākṣasam

अवध्यतां प्रेक्ष्य महासुरस्य तौ शितेन शस्त्रेण तदा नरर्षभौ।

समर्थ्य चात्यर्थविशारदावुभौ बिले विराधस्य वधं प्रचक्रतुः

avadhyatāṃ prekṣya mahāsurasya tau śitena śastreṇa tadā nararṣabhau|

samarthya cātyarthaviśāradāvubhau bile virādhasya vadhaṃ pracakratuḥ

स्वयं विराधेन हि मृत्युरात्मनः प्रसह्य रामेण यथार्थमीप्सितः।

निवेदितः काननचारिणा स्वयं न मे वधः शस्त्रकृतो भवेदिति

svayaṃ virādhena hi mṛtyurātmanaḥ prasahya rāmeṇa yathārthamīpsitaḥ|

niveditaḥ kānanacāriṇā svayaṃ na me vadhaḥ śastrakṛto bhavediti

तदेव रामेण निशम्य भाषितं कृता मतिस्तस्य बिलप्रवेशने।

बिलं च रामेणातिबलेन रक्षसा प्रवेश्यमानेन वनं विनादितम्

tadeva rāmeṇa niśamya bhāṣitaṃ kṛtā matistasya bilapraveśane|

bilaṃ ca rāmeṇātibalena rakṣasā praveśyamānena vanaṃ vināditam

प्रहृष्टरूपाविव रामलक्ष्मणौ विराधमुर्व्या प्रदरे निहत्य तौ।

ननन्दतुर्वीतभयौ महावने शिलाभिरन्तर्दधतुश्च राक्षसम्

prahṛṣṭarūpāviva rāmalakṣmaṇau virādhamurvyā pradare nihatya tau|

nanandaturvītabhayau mahāvane śilābhirantardadhatuśca rākṣasam

तदेव रामेण निशंय भाषितम्
कृता मतिः तस्य बिल प्रवेशने |
बिलम् च तेन अति बलेन रक्षसा
प्रवेश्यमानेन वनम् विनादितम्

tadeva rāmeṇa niśaṃya bhāṣitam
kṛtā matiḥ tasya bila praveśane |
bilam ca tena ati balena rakṣasā
praveśyamānena vanam vināditam

प्रहृष्ट रूपौ इव राम लक्ष्मणौ
विराधम् उर्व्याम् प्रदरे निपात्य तम् |
ननन्दतुः वीत भयौ महावने
शिलाभिः अन्तर् दधतुः च राक्षसम्

prahṛṣṭa rūpau iva rāma lakṣmaṇau
virādham urvyām pradare nipātya tam |
nanandatuḥ vīta bhayau mahāvane
śilābhiḥ antar dadhatuḥ ca rākṣasam