Aranya Kanda, sarga 20

Araṇyakāṇḍa · 18 Critical Edition verses · 1 Southern-only

स पुनः पतितां दृष्ट्वा क्रोधाच्छूर्पणखां खरः
उवाच व्यक्तता वाचा तामनर्थार्थमागताम्

sa punaḥ patitāṃ dṛṣṭvā krodhāc chūrpaṇakhāṃ kharaḥ
uvāca vyaktatā vācā tām anarthārtham āgatām

मया त्विदानीं शूरास्ते राक्षसा रुधिराशनाः
त्वत्प्रियार्थं विनिर्दिष्टाः किमर्थं रुद्यते पुनः

mayā tv idānīṃ śūrās te rākṣasā rudhirāśanāḥ
tvatpriyārthaṃ vinirdiṣṭāḥ kimarthaṃ rudyate punaḥ

भक्ताश्चैवानुरक्ताश्च हिताश्च मम नित्यशः
घ्नन्तोऽपि न निहन्तव्या न न कुर्युर्वचो मम

bhaktāś caivānuraktāś ca hitāś ca mama nityaśaḥ
ghnanto 'pi na nihantavyā na na kuryur vaco mama

किमेतच्छ्रोतुमिच्छामि कारणं यत्कृते पुनः
हा नाथेति विनर्दन्ती सर्पवद्वेष्टसे क्षितौ

kim etac chrotum icchāmi kāraṇaṃ yatkṛte punaḥ
hā nātheti vinardantī sarpavad veṣṭase kṣitau

अनाथवद्विलपसि किं नु नाथे मयि स्थिते
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ मा भैषीर्वैक्लव्यं त्यज्यतामिह

anāthavad vilapasi kiṃ nu nāthe mayi sthite
uttiṣṭhottiṣṭha mā bhaiṣīr vaiklavyaṃ tyajyatām iha

इत्येवमुक्ता दुर्धर्षा खरेण परिसान्त्विता
विमृज्य नयने सास्रे खरं भ्रातरमब्रवीत्

ity evam uktā durdharṣā khareṇa parisāntvitā
vimṛjya nayane sāsre kharaṃ bhrātaram abravīt

प्रेषिताश्च त्वया शूरा राक्षसास्ते चतुर्दश
निहन्तुं राघवं घोरा मत्प्रियार्थं सलक्ष्मणम्

preṣitāś ca tvayā śūrā rākṣasās te caturdaśa
nihantuṃ rāghavaṃ ghorā matpriyārthaṃ salakṣmaṇam

ते तु रामेण सामर्षाः शूलपट्टिशपाणयः
समरे निहताः सर्वे सायकैर्मर्मभेदिभिः

te tu rāmeṇa sāmarṣāḥ śūlapaṭṭiśapāṇayaḥ
samare nihatāḥ sarve sāyakair marmabhedibhiḥ

तान्भूमौ पतितान्दृष्ट्वा क्षणेनैव महाबलान्
रामस्य च महत्कर्म महांस्त्रासोऽभवन्मम

tān bhūmau patitān dṛṣṭvā kṣaṇenaiva mahābalān
rāmasya ca mahat karma mahāṃs trāso 'bhavan mama

सास्मि भीता समुद्विग्ना विषण्णा च निशाचर
शरणं त्वां पुनः प्राप्ता सर्वतो भयदर्शिनी

sāsmi bhītā samudvignā viṣaṇṇā ca niśācara
śaraṇaṃ tvāṃ punaḥ prāptā sarvato bhayadarśinī

विषादनक्राध्युषिते परित्रासोर्मिमालिनि
किं मां न त्रायसे मग्नां विपुले शोकसागरे

viṣādanakrādhyuṣite paritrāsormimālini
kiṃ māṃ na trāyase magnāṃ vipule śokasāgare

एते च निहता भूमौ रामेण निशितैः शरैः
ये च मे पदवीं प्राप्ता राक्षसाः पिशिताशनाः

ete ca nihatā bhūmau rāmeṇa niśitaiḥ śaraiḥ
ye ca me padavīṃ prāptā rākṣasāḥ piśitāśanāḥ

मयि ते यद्यनुक्रोशो यदि रक्षःसु तेषु च
रामेण यदि शक्तिस्ते तेजो वास्ति निशाचर
दण्डकारण्यनिलयं जहि राक्षसकण्टकम्

mayi te yady anukrośo yadi rakṣaḥsu teṣu ca
rāmeṇa yadi śaktis te tejo vāsti niśācara
daṇḍakāraṇyanilayaṃ jahi rākṣasakaṇṭakam

यदि रामं ममामित्रमद्य त्वं न वधिष्यसि
तव चैवाग्रतः प्राणांस्त्यक्ष्यामि निरपत्रपा

yadi rāmaṃ mamāmitram adya tvaṃ na vadhiṣyasi
tava caivāgrataḥ prāṇāṃs tyakṣyāmi nirapatrapā

बुद्ध्याहमनुपश्यामि न त्वं रामस्य संयुगे
स्थातुं प्रतिमुखे शक्तः सचापस्य महारणे

buddhyāham anupaśyāmi na tvaṃ rāmasya saṃyuge
sthātuṃ pratimukhe śaktaḥ sacāpasya mahāraṇe

शूरमानी न शूरस्त्वं मिथ्यारोपितविक्रमः
मानुषौ यन्न शक्नोषि हन्तुं तौ रामलक्ष्मणौ

śūramānī na śūras tvaṃ mithyāropitavikramaḥ
mānuṣau yan na śaknoṣi hantuṃ tau rāmalakṣmaṇau

अपयाहि जनस्थानात्त्वरितः सहबान्धवः
निःसत्त्वस्याल्पवीर्यस्य वासस्ते कीदृशस्त्विह

apayāhi janasthānāt tvaritaḥ sahabāndhavaḥ
niḥsattvasyālpavīryasya vāsas te kīdṛśas tv iha

रामतेजोऽभिभूतो हि त्वं क्षिप्रं विनशिष्यसि
स हि तेजःसमायुक्तो रामो दशरथात्मजः
भ्राता चास्य महावीर्यो येन चास्मि विरूपिता

rāmatejo'bhibhūto hi tvaṃ kṣipraṃ vinaśiṣyasi
sa hi tejaḥsamāyukto rāmo daśarathātmajaḥ
bhrātā cāsya mahāvīryo yena cāsmi virūpitā

VR-S.3.20.18+13.20.18+1Southern-onlyIIT Kanpur Heritage

एवं विलप्य बहुशो राक्षसी विततोदरी।

कराभ्यामुदरं हत्वा रुरोद भृशदुःखिता

evaṃ vilapya bahuśo rākṣasī vitatodarī|

karābhyāmudaraṃ hatvā ruroda bhṛśaduḥkhitā