Aranya Kanda, sarga 21

एवमाधर्षितः शूरः शूर्पणख्या खरस्तदा
उवाच रक्षसां मध्ये खरः खरतरं वचः

evam ādharṣitaḥ śūraḥ śūrpaṇakhyā kharas tadā
uvāca rakṣasāṃ madhye kharaḥ kharataraṃ vacaḥ

तवापमानप्रभवः क्रोधोऽयमतुलो मम
न शक्यते धारयितुं लवणाम्भ इवोत्थितम्

tavāpamānaprabhavaḥ krodho 'yam atulo mama
na śakyate dhārayituṃ lavaṇāmbha ivotthitam

न रामं गणये वीर्यान्मानुषं क्षीणजीवितम्
आत्मा दुश्चरितैः प्राणान्हतो योऽद्य विमोक्ष्यति

na rāmaṃ gaṇaye vīryān mānuṣaṃ kṣīṇajīvitam
ātmā duścaritaiḥ prāṇān hato yo 'dya vimokṣyati

बाष्पः संह्रियतामेष संभ्रमश्च विमुच्यताम्
अहं रामः सह भ्रात्रा नयामि यमसादनम्

bāṣpaḥ saṃhriyatām eṣa saṃbhramaś ca vimucyatām
ahaṃ rāmaḥ saha bhrātrā nayāmi yamasādanam

परश्वधहतस्याद्य मन्दप्राणस्य भूतले
रामस्य रुधिरं रक्तमुष्णं पास्यसि राक्षसि

paraśvadhahatasyādya mandaprāṇasya bhūtale
rāmasya rudhiraṃ raktam uṣṇaṃ pāsyasi rākṣasi

सा प्रहृष्ट्वा वचः श्रुत्वा खरस्य वदनाच्च्युतम्
प्रशशंस पुनर्मौर्ख्याद्भ्रातरं रक्षसां वरम्

sā prahṛṣṭvā vacaḥ śrutvā kharasya vadanāc cyutam
praśaśaṃsa punar maurkhyād bhrātaraṃ rakṣasāṃ varam

तया परुषितः पूर्वं पुनरेव प्रशंसितः
अब्रवीद्दूषणं नाम खरः सेनापतिं तदा

tayā paruṣitaḥ pūrvaṃ punar eva praśaṃsitaḥ
abravīd dūṣaṇaṃ nāma kharaḥ senāpatiṃ tadā

चतुर्दश सहस्राणि मम चित्तानुवर्तिनाम्
रक्षसीं भीमवेगानां समरेष्वनिवर्तिनाम्

caturdaśa sahasrāṇi mama cittānuvartinām
rakṣasīṃ bhīmavegānāṃ samareṣv anivartinām

नीलजीमूतवर्णानां घोराणां क्रूरकर्मणाम्
लोकसिंहाविहाराणां बलिनामुग्रतेजसाम्

nīlajīmūtavarṇānāṃ ghorāṇāṃ krūrakarmaṇām
lokasiṃhāvihārāṇāṃ balinām ugratejasām

तेषां शार्दूलदर्पाणां महास्यानां महौजसाम्
सर्वोद्योगमुदीर्णानां रक्षसां सौम्य कारय

teṣāṃ śārdūladarpāṇāṃ mahāsyānāṃ mahaujasām
sarvodyogam udīrṇānāṃ rakṣasāṃ saumya kāraya

उपस्थापय मे क्षिप्रं रथं सौम्य धनूंषि च
शरांश्च चित्रान्खड्गांश्च शक्तीश्च विविधाः शिताः

upasthāpaya me kṣipraṃ rathaṃ saumya dhanūṃṣi ca
śarāṃś ca citrān khaḍgāṃś ca śaktīś ca vividhāḥ śitāḥ

अग्रे निर्यातुमिच्छामि पौलस्त्यानां महात्मनाम्
वधार्थं दुर्विनीतस्य रामस्य रणकोविदः

agre niryātum icchāmi paulastyānāṃ mahātmanām
vadhārthaṃ durvinītasya rāmasya raṇakovidaḥ

इति तस्य ब्रुवाणस्य सूर्यवर्णं महारथम्
सदश्वैः शबलैर्युक्तमाचचक्षेऽथ दूषणः

iti tasya bruvāṇasya sūryavarṇaṃ mahāratham
sadaśvaiḥ śabalair yuktam ācacakṣe 'tha dūṣaṇaḥ

तं मेरुशिखराकारं तप्तकाञ्चनभूषणम्
हेमचक्रमसंबाधं वैदूर्यमय कूबरम्

taṃ meruśikharākāraṃ taptakāñcanabhūṣaṇam
hemacakram asaṃbādhaṃ vaidūryamaya kūbaram

मत्स्यैः पुष्पैर्द्रुमैः शैलैश्चन्द्रसूर्यैश्च काञ्चनैः
माङ्गल्यैः पक्षिसंघैश्च ताराभिश्च समावृतम्

matsyaiḥ puṣpair drumaiḥ śailaiś candrasūryaiś ca kāñcanaiḥ
māṅgalyaiḥ pakṣisaṃghaiś ca tārābhiś ca samāvṛtam

ध्वजनिस्त्रिंशसंपन्नं किङ्किणीकविभूषितम्
सदश्वयुक्तं सोऽमर्षादारुरोह रथं खरः

dhvajanistriṃśasaṃpannaṃ kiṅkiṇīkavibhūṣitam
sadaśvayuktaṃ so 'marṣād āruroha rathaṃ kharaḥ

निशाम्य तं रथगतं राक्षसा भीमविक्रमाः
तस्थुः संपरिवार्यैनं दूषणं च महाबलम्

niśāmya taṃ rathagataṃ rākṣasā bhīmavikramāḥ
tasthuḥ saṃparivāryainaṃ dūṣaṇaṃ ca mahābalam

खरस्तु तान्महेष्वासान्घोरचर्मायुधध्वजान्
निर्यातेत्यब्रवीद्दृष्ट्वा रथस्थः सर्वराक्षसान्

kharas tu tān maheṣvāsān ghoracarmāyudhadhvajān
niryātety abravīd dṛṣṭvā rathasthaḥ sarvarākṣasān

ततस्तद्राक्षसं सैन्यं घोरचर्मायुधध्वजम्
निर्जगाम जनस्थानान्महानादं महाजवम्

tatas tad rākṣasaṃ sainyaṃ ghoracarmāyudhadhvajam
nirjagāma janasthānān mahānādaṃ mahājavam

मुद्गरैः पट्टिशैः शूलैः सुतीक्ष्णैश्च परश्वधैः
खड्गैश्चक्रैश्च हस्तस्थैर्भ्राजमानैश्च तोमरैः

mudgaraiḥ paṭṭiśaiḥ śūlaiḥ sutīkṣṇaiś ca paraśvadhaiḥ
khaḍgaiś cakraiś ca hastasthair bhrājamānaiś ca tomaraiḥ

शक्तिभिः पतिघैर्घोरैरतिमात्रैश्च कार्मुकैः
गदासिमुसलैर्वज्रैर्गृहीतैर्भीमदर्शनैः

śaktibhiḥ patighair ghorair atimātraiś ca kārmukaiḥ
gadāsimusalair vajrair gṛhītair bhīmadarśanaiḥ

राक्षसानां सुघोराणां सहस्राणि चतुर्दश
निर्यातानि जनस्थानात्खरचित्तानुवर्तिनाम्

rākṣasānāṃ sughorāṇāṃ sahasrāṇi caturdaśa
niryātāni janasthānāt kharacittānuvartinām

तांस्त्वभिद्रवतो दृष्ट्वा राक्षसान्भीमविक्रमान्
खरस्यापि रथः किंचिज्जगाम तदनन्तरम्

tāṃs tv abhidravato dṛṣṭvā rākṣasān bhīmavikramān
kharasyāpi rathaḥ kiṃ cij jagāma tadanantaram

ततस्ताञ्शबलानश्वांस्तप्तकाञ्चनभूषितान्
खरस्य मतमाज्ञाय सारथिः समचोदयत्

tatas tāñ śabalān aśvāṃs taptakāñcanabhūṣitān
kharasya matam ājñāya sārathiḥ samacodayat

स चोदितो रथः शीघ्रं खरस्य रिपुघातिनः
शब्देनापूरयामास दिशश्च प्रतिशस्तथा

sa codito rathaḥ śīghraṃ kharasya ripughātinaḥ
śabdenāpūrayām āsa diśaś ca pratiśas tathā

प्रवृद्धमन्युस्तु खरः खरस्वनो; रिपोर्वधार्थं त्वरितो यथान्तकः
अचूचुदत्सारथिमुन्नदन्पुन;र्महाबलो मेघ इवाश्मवर्षवान्

pravṛddhamanyus tu kharaḥ kharasvano; ripor vadhārthaṃ tvarito yathāntakaḥ
acūcudat sārathim unnadan punar; mahābalo megha ivāśmavarṣavān