Aranya Kanda, sarga 24
अवष्टब्धधनुं रामं क्रुद्धं च रिपुघातिनम्
ददर्शाश्रममागम्य खरः सह पुरःसरैः
avaṣṭabdhadhanuṃ rāmaṃ kruddhaṃ ca ripughātinam
dadarśāśramam āgamya kharaḥ saha puraḥsaraiḥ
तं दृष्ट्वा सगुणं चापमुद्यम्य खरनिःस्वनम्
रामस्याभिमुखं सूतं चोद्यतामित्यचोदयत्
taṃ dṛṣṭvā saguṇaṃ cāpam udyamya kharaniḥsvanam
rāmasyābhimukhaṃ sūtaṃ codyatām ity acodayat
स खरस्याज्ञया सूतस्तुरगान्समचोदयत्
यत्र रामो महाबाहुरेको धुन्वन्धनुः स्थितः
sa kharasyājñayā sūtas turagān samacodayat
yatra rāmo mahābāhur eko dhunvan dhanuḥ sthitaḥ
तं तु निष्पतितं दृष्ट्वा सर्वे ते रजनीचराः
नर्दमाना महानादं सचिवाः पर्यवारयन्
taṃ tu niṣpatitaṃ dṛṣṭvā sarve te rajanīcarāḥ
nardamānā mahānādaṃ sacivāḥ paryavārayan
स तेषां यातुधानानां मध्ये रतो गतः खरः
बभूव मध्ये ताराणां लोहिताङ्ग इवोदितः
sa teṣāṃ yātudhānānāṃ madhye rato gataḥ kharaḥ
babhūva madhye tārāṇāṃ lohitāṅga ivoditaḥ
ततश्शरसहस्रेण राममप्रतिमौजसम्।
अर्दयित्वा महानादं ननाद समरे खरः
tataśśarasahasreṇa rāmamapratimaujasam|
ardayitvā mahānādaṃ nanāda samare kharaḥ
ततस्तं भीमधन्वानं क्रुद्धाः सर्वे निशाचराः
रामं नानाविधैः शस्त्रैरभ्यवर्षन्त दुर्जयम्
tatas taṃ bhīmadhanvānaṃ kruddhāḥ sarve niśācarāḥ
rāmaṃ nānāvidhaiḥ śastrair abhyavarṣanta durjayam
मुद्गरैरायसैः शूलैः प्रासैः खड्गैः परश्वधैः
राक्षसाः समरे रामं निजघ्नू रोषतत्पराः
mudgarair āyasaiḥ śūlaiḥ prāsaiḥ khaḍgaiḥ paraśvadhaiḥ
rākṣasāḥ samare rāmaṃ nijaghnū roṣatatparāḥ
ते बलाहकसंकाशा महानादा महाबलाः
अभ्यधावन्त काकुत्स्थं रामं युद्धे जिघांसवः
te balāhakasaṃkāśā mahānādā mahābalāḥ
abhyadhāvanta kākutsthaṃ rāmaṃ yuddhe jighāṃsavaḥ
ते रामे शरवर्षाणि व्यसृजन्रक्षसां गुणाः
शैलेन्द्रमिव धाराभिर्वर्षमाणा महाधनाः
te rāme śaravarṣāṇi vyasṛjan rakṣasāṃ guṇāḥ
śailendram iva dhārābhir varṣamāṇā mahādhanāḥ
स तैः परिवृतो घोरै राघवो रक्षसां गणैः
तिथिष्विव महादेवो वृतः पारिषदां गणैः
sa taiḥ parivṛto ghorai rāghavo rakṣasāṃ gaṇaiḥ
tithiṣv iva mahādevo vṛtaḥ pāriṣadāṃ gaṇaiḥ
तानि मुक्तानि शस्त्राणि यातुधानैः स राघवः
प्रतिजग्राह विशिखैर्नद्योघानिव सागरः
tāni muktāni śastrāṇi yātudhānaiḥ sa rāghavaḥ
pratijagrāha viśikhair nadyoghān iva sāgaraḥ
स तैः प्रहरणैर्घोरैर्भिन्नगात्रो न विव्यथे
रामः प्रदीप्तैर्बहुभिर्वज्रैरिव महाचलः
sa taiḥ praharaṇair ghorair bhinnagātro na vivyathe
rāmaḥ pradīptair bahubhir vajrair iva mahācalaḥ
स विद्धः क्षतजादिग्धः सर्वगात्रेषु राघवः
बभूव रामः संध्याभ्रैर्दिवाकर इवावृतः
sa viddhaḥ kṣatajādigdhaḥ sarvagātreṣu rāghavaḥ
babhūva rāmaḥ saṃdhyābhrair divākara ivāvṛtaḥ
विषेदुर्देवगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः
एकं सहस्त्रैर्बहुभिस्तदा दृष्ट्वा समावृतम्
viṣedur devagandharvāḥ siddhāś ca paramarṣayaḥ
ekaṃ sahastrair bahubhis tadā dṛṣṭvā samāvṛtam
ततो रामः सुसंक्रुद्धो मण्डलीकृतकार्मुकः
ससर्ज निशितान्बाणाञ्शतशोऽथ सहस्रशः
tato rāmaḥ susaṃkruddho maṇḍalīkṛtakārmukaḥ
sasarja niśitān bāṇāñ śataśo 'tha sahasraśaḥ
दुरावारान्दुर्विषहान्कालपाशोपमान्रणे
मुमोच लीलया रामः कङ्कपत्रानजिह्मगान्
durāvārān durviṣahān kālapāśopamān raṇe
mumoca līlayā rāmaḥ kaṅkapatrān ajihmagān
ते शराः शत्रुसैन्येषु मुक्ता रामेण लीलया
आददू रक्षसां प्राणान्पाशाः कालकृता इव
te śarāḥ śatrusainyeṣu muktā rāmeṇa līlayā
ādadū rakṣasāṃ prāṇān pāśāḥ kālakṛtā iva
भित्त्वा राक्षसदेहांस्तांस्ते शरा रुधिराप्लुताः
अन्तरिक्षगता रेजुर्दीप्ताग्निसमतेजसः
bhittvā rākṣasadehāṃs tāṃs te śarā rudhirāplutāḥ
antarikṣagatā rejur dīptāgnisamatejasaḥ
असंख्येयास्तु रामस्य सायकाश्चापमण्डलात्
विनिष्पेतुरतीवोग्रा रक्षः प्राणापहारिणः
asaṃkhyeyās tu rāmasya sāyakāś cāpamaṇḍalāt
viniṣpetur atīvogrā rakṣaḥ prāṇāpahāriṇaḥ
तैर्धनूंषि ध्वजाग्राणि वर्माणि च शिरांसि च
बहून्सहस्ताभरणानूरून्करिकरोपमान्
tair dhanūṃṣi dhvajāgrāṇi varmāṇi ca śirāṃsi ca
bahūn sahastābharaṇān ūrūn karikaropamān
हयान्काञ्चनसन्नाहान्रथयुक्तान्ससारथीन्।।।।
गजांश्च सगजारोहान्सहयान्सादिनस्तथा।
पदातीन्समरे हत्वा ह्यनयद्यमसादनम्
hayānkāñcanasannāhānrathayuktānsasārathīn||||
gajāṃśca sagajārohānsahayānsādinastathā|
padātīnsamare hatvā hyanayadyamasādanam
ततो नालीकनाराचैस्तीक्ष्णाग्रैश्च विकर्णिभिः
भीममार्तस्वरं चक्रुर्भिद्यमाना निशाचराः
tato nālīkanārācais tīkṣṇāgraiś ca vikarṇibhiḥ
bhīmam ārtasvaraṃ cakrur bhidyamānā niśācarāḥ
तत्सैन्यं निशितैर्बाणैरर्दितं मर्मभेदिभिः
रामेण न सुखं लेभे शुष्कं वनमिवाग्निना
tat sainyaṃ niśitair bāṇair arditaṃ marmabhedibhiḥ
rāmeṇa na sukhaṃ lebhe śuṣkaṃ vanam ivāgninā
केचिद्भीमबलाः शूराः शूलान्खड्गान्परश्वधान्
चिक्षिपुः परमक्रुद्धा रामाय रजनीचराः
ke cid bhīmabalāḥ śūrāḥ śūlān khaḍgān paraśvadhān
cikṣipuḥ paramakruddhā rāmāya rajanīcarāḥ
तानि बाणैर्महाबाहुः शस्त्राण्यावार्य राघवः
जहार समरे प्राणांश्चिच्छेद च शिरोधरान्
tāni bāṇair mahābāhuḥ śastrāṇy āvārya rāghavaḥ
jahāra samare prāṇāṃś ciccheda ca śirodharān
ते छिन्नशिरसः पेतुश्चिन्नवर्मशरासनाः।
सुपर्णवातविक्षिप्ता जगत्यां पादपा यथा
te chinnaśirasaḥ petuścinnavarmaśarāsanāḥ|
suparṇavātavikṣiptā jagatyāṃ pādapā yathā
अवशिष्टाश्च ये तत्र विषण्णाश्च निशाचराः
खरमेवाभ्यधावन्त शरणार्थं शरार्दिताः
avaśiṣṭāś ca ye tatra viṣaṇṇāś ca niśācarāḥ
kharam evābhyadhāvanta śaraṇārthaṃ śarārditāḥ
तान्सर्वान्पुनरादाय समाश्वास्य च दूषणः
अभ्यधावत काकुत्स्थं क्रुद्धो रुद्रमिवान्तकः
tān sarvān punar ādāya samāśvāsya ca dūṣaṇaḥ
abhyadhāvata kākutsthaṃ kruddho rudram ivāntakaḥ
निवृत्तास्तु पुनः सर्वे दूषणाश्रयनिर्भयाः
राममेवाभ्यधावन्त सालतालशिलायुधाः
nivṛttās tu punaḥ sarve dūṣaṇāśrayanirbhayāḥ
rāmam evābhyadhāvanta sālatālaśilāyudhāḥ
शूलमुद्गरहस्ताश्च चापहस्ता महाबलाः।
सृजन्तश्शरवर्षाणि शस्त्रवर्षाणि संयुगे।।।।
द्रुमवर्षाणि मुञ्चन्तश्शिलावर्षाणि राक्षसाः
śūlamudgarahastāśca cāpahastā mahābalāḥ|
sṛjantaśśaravarṣāṇi śastravarṣāṇi saṃyuge||||
drumavarṣāṇi muñcantaśśilāvarṣāṇi rākṣasāḥ
तद्बभूवाद्भुतं युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम्
रामस्यास्य महाघोरं पुनस्तेषां च रक्षसाम्
tad babhūvādbhutaṃ yuddhaṃ tumulaṃ romaharṣaṇam
rāmasyāsya mahāghoraṃ punas teṣāṃ ca rakṣasām