Aranya Kanda, sarga 25
तद्द्रुमाणां शिलानां च वर्षं प्राणहरं महत्
प्रतिजग्राह धर्मात्मा राघवस्तीक्ष्णसायकैः
tad drumāṇāṃ śilānāṃ ca varṣaṃ prāṇaharaṃ mahat
pratijagrāha dharmātmā rāghavas tīkṣṇasāyakaiḥ
प्रतिगृह्य च तद्वरं निमीलित इवर्षभः
रामः क्रोधं परं भेजे वधार्थं सर्वरक्षसाम्
pratigṛhya ca tad varaṃ nimīlita ivarṣabhaḥ
rāmaḥ krodhaṃ paraṃ bheje vadhārthaṃ sarvarakṣasām
ततः क्रोधसमाविष्टः प्रदीप्त इव तेजसा
शरैरभ्यकिरत्सैन्यं सर्वतः सहदूषणम्
tataḥ krodhasamāviṣṭaḥ pradīpta iva tejasā
śarair abhyakirat sainyaṃ sarvataḥ sahadūṣaṇam
ततः सेनापतिः क्रुद्धो दूषणः शत्रुदूषणः
जग्राह गिरिशृङ्गाभं परिघं रोमहर्षणम्
tataḥ senāpatiḥ kruddho dūṣaṇaḥ śatrudūṣaṇaḥ
jagrāha giriśṛṅgābhaṃ parighaṃ romaharṣaṇam
ततो रामस्सुसङ्कृद्धः क्षुरेणास्य महद्धनुः।।।।
चिच्छेद समरे वीरश्चतुर्भिश्चतुरो हयान्
tato rāmassusaṅkṛddhaḥ kṣureṇāsya mahaddhanuḥ||||
ciccheda samare vīraścaturbhiścaturo hayān
हत्वा चाश्वान्शरैस्तीक्ष्णैरर्धचन्द्रेण सारथेः।।।।
शिरो जहार तद्रक्षस्त्रिभिर्विव्याध वक्षसि
hatvā cāśvānśaraistīkṣṇairardhacandreṇa sāratheḥ||||
śiro jahāra tadrakṣastribhirvivyādha vakṣasi
वेष्टितं काञ्चनैः पट्टैर्देवसैन्याभिमर्दनम्
आयसैः शङ्कुभिस्तीक्ष्णैः कीर्णं परवसोक्षिताम्
veṣṭitaṃ kāñcanaiḥ paṭṭair devasainyābhimardanam
āyasaiḥ śaṅkubhis tīkṣṇaiḥ kīrṇaṃ paravasokṣitām
वज्राशनिसमस्पर्शं परगोपुरदारणम्
तं महोरगसंकाशं प्रगृह्य परिघं रणे
दूषणोऽभ्यपतद्रामं क्रूरकर्मा निशाचरः
vajrāśanisamasparśaṃ paragopuradāraṇam
taṃ mahoragasaṃkāśaṃ pragṛhya parighaṃ raṇe
dūṣaṇo 'bhyapatad rāmaṃ krūrakarmā niśācaraḥ
तस्याभिपतमानस्य दूषणस्य स राघवः
द्वाभ्यां शराभ्यां चिच्छेद सहस्ताभरणौ भुजौ
tasyābhipatamānasya dūṣaṇasya sa rāghavaḥ
dvābhyāṃ śarābhyāṃ ciccheda sahastābharaṇau bhujau
भ्रष्टस्तस्य महाकायः पपात रणमूर्धनि
परिघश्छिन्नहस्तस्य शक्रध्वज इवाग्रतः
bhraṣṭas tasya mahākāyaḥ papāta raṇamūrdhani
parighaś chinnahastasya śakradhvaja ivāgrataḥ
स कराभ्यां विकीर्णाभ्यां पपात भुवि दूषणः
विषाणाभ्यां विशीर्णाभ्यां मनस्वीव महागजः
sa karābhyāṃ vikīrṇābhyāṃ papāta bhuvi dūṣaṇaḥ
viṣāṇābhyāṃ viśīrṇābhyāṃ manasvīva mahāgajaḥ
दृष्ट्वा तं पतितं भूमौ दूषणं निहतं रणे
साधु साध्विति काकुत्स्थं सर्वभूतान्यपूजयन्
dṛṣṭvā taṃ patitaṃ bhūmau dūṣaṇaṃ nihataṃ raṇe
sādhu sādhv iti kākutsthaṃ sarvabhūtāny apūjayan
एतस्मिन्नन्तरे क्रुद्धास्त्रयः सेनाग्रयायिनः
संहत्याभ्यद्रवन्रामं मृत्युपाशावपाशिताः
महाकपालः स्थूलाक्षः प्रमाथी च महाबलः
etasminn antare kruddhās trayaḥ senāgrayāyinaḥ
saṃhatyābhyadravan rāmaṃ mṛtyupāśāvapāśitāḥ
mahākapālaḥ sthūlākṣaḥ pramāthī ca mahābalaḥ
महाकपालो विपुलं शूलमुद्यम्य राक्षसः
स्थूलाक्षः पट्टिशं गृह्य प्रमाथी च परश्वधम्
mahākapālo vipulaṃ śūlam udyamya rākṣasaḥ
sthūlākṣaḥ paṭṭiśaṃ gṛhya pramāthī ca paraśvadham
दृष्ट्वैवापततस्तांस्तु राघवः सायकैः शितैः
तीक्ष्णाग्रैः प्रतिजग्राह संप्राप्तानतिथीनिव
dṛṣṭvaivāpatatas tāṃs tu rāghavaḥ sāyakaiḥ śitaiḥ
tīkṣṇāgraiḥ pratijagrāha saṃprāptān atithīn iva
महाकपालस्य शिरश्चिच्छेद रघुनङ्गनः
असंख्येयैस्तु बाणौघैः प्रममाथ प्रमाथिनम्
mahākapālasya śiraś ciccheda raghunaṅganaḥ
asaṃkhyeyais tu bāṇaughaiḥ pramamātha pramāthinam
महाकपालस्य शिरश्चिच्छेद परमेषुभिः।।।।
असङ्ख्येयैस्तु बाणौघैः प्रममाथ प्रमाथिनम्।
स पपात हतो भूमौ विटपीव महाद्रुमः
mahākapālasya śiraściccheda parameṣubhiḥ||||
asaṅkhyeyaistu bāṇaughaiḥ pramamātha pramāthinam|
sa papāta hato bhūmau viṭapīva mahādrumaḥ
स्थूलाक्षस्याक्षिणी तीक्ष्णैः पूरयामास सायकैः
स पपात हतो भूमौ विटपीव महाद्रुमः
sthūlākṣasyākṣiṇī tīkṣṇaiḥ pūrayām āsa sāyakaiḥ
sa papāta hato bhūmau viṭapīva mahādrumaḥ
हत्वा तु पंच सहस्रान् अनयत् यम सदनम्
दूषणम् निहतम् श्रुत्वा तस्य च एव पदानुगान्
hatvā tu paṃca sahasrān anayat yama sadanam
dūṣaṇam nihatam śrutvā tasya ca eva padānugān
व्यादिदेश खरः क्रुद्धो सेन अध्यक्षान् महाबलान्
अयम् विनिहतः संख्ये दूषणः स पदानुगाः
vyādideśa kharaḥ kruddho sena adhyakṣān mahābalān
ayam vinihataḥ saṃkhye dūṣaṇaḥ sa padānugāḥ
महत्या सेनया सार्धम् युद्ध्वा रामम् कुमानुषम् |
शस्त्रैः नाना विध अकारैः हनध्वम् सर्व राक्षसाः
mahatyā senayā sārdham yuddhvā rāmam kumānuṣam |
śastraiḥ nānā vidha akāraiḥ hanadhvam sarva rākṣasāḥ
एवम् उक्त्वा खरः क्रुद्धो रामम् एव अभि दुद्रुवे |
श्येनगामी पृथुग्रीवो यज्ञशत्रुर् विहंगमः
evam uktvā kharaḥ kruddho rāmam eva abhi dudruve |
śyenagāmī pṛthugrīvo yajñaśatrur vihaṃgamaḥ
द्वादश एते
महावीर्या बल अध्यक्षाः स सैनिकाः
रमम् एव अभ्यधावंत विसृजंतः शरोत्तमान्
dvādaśa ete
mahāvīryā bala adhyakṣāḥ sa sainikāḥ
ramam eva abhyadhāvaṃta visṛjaṃtaḥ śarottamān
ततः पावकसंकाशैर्हेमवज्रविभूषितैः
जघनशेषं तेजस्वी तस्य सैन्यस्य सायकैः
tataḥ pāvakasaṃkāśair hemavajravibhūṣitaiḥ
jaghanaśeṣaṃ tejasvī tasya sainyasya sāyakaiḥ
ते रुक्मपुङ्खा विशिखाः सधूमा इव पावकाः
निजघ्नुस्तानि रक्षांसि वज्रा इव महाद्रुमान्
te rukmapuṅkhā viśikhāḥ sadhūmā iva pāvakāḥ
nijaghnus tāni rakṣāṃsi vajrā iva mahādrumān
रक्षसां तु शतं रामः शतेनैकेन कर्णिना
सहस्रं च सहस्रेण जघान रणमूर्धनि
rakṣasāṃ tu śataṃ rāmaḥ śatenaikena karṇinā
sahasraṃ ca sahasreṇa jaghāna raṇamūrdhani
तैर्भिन्नवर्माभरणाश्छिन्नभिन्नशरासनाः
निपेतुः शोणितादिग्धा धरण्यां रजनीचराः
tair bhinnavarmābharaṇāś chinnabhinnaśarāsanāḥ
nipetuḥ śoṇitādigdhā dharaṇyāṃ rajanīcarāḥ
तैर्मुक्तकेशैः समरे पतितैः शोणितोक्षितैः
आस्तीर्णा वसुधा कृत्स्ना महावेदिः कुशैरिव
tair muktakeśaiḥ samare patitaiḥ śoṇitokṣitaiḥ
āstīrṇā vasudhā kṛtsnā mahāvediḥ kuśair iva
क्षणेन तु महाघोरं वनं निहतराक्षसं
बभूव निरय प्रख्यं मांसशोणितकर्दमम्
kṣaṇena tu mahāghoraṃ vanaṃ nihatarākṣasaṃ
babhūva niraya prakhyaṃ māṃsaśoṇitakardamam
चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम्
हतान्येकेन रामेण मानुषेण पदातिना
caturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām
hatāny ekena rāmeṇa mānuṣeṇa padātinā
तस्य सैन्यस्य सर्वस्य खरः शेषो महारथः
राक्षसस्त्रिशिराश्चैव रामश्च रिपुसूदनः
tasya sainyasya sarvasya kharaḥ śeṣo mahārathaḥ
rākṣasas triśirāś caiva rāmaś ca ripusūdanaḥ
शेषा हता महासत्वा राक्षसा रणमूर्धनि।
घोरा दुर्विषहाः सर्वे लक्ष्मणस्याग्रजेन ते
śeṣā hatā mahāsatvā rākṣasā raṇamūrdhani|
ghorā durviṣahāḥ sarve lakṣmaṇasyāgrajena te
ततस्तु तद्भीमबलं महाहवे; समीक्ष्य रामेण हतं बलीयसा
रथेन रामं महता खरस्ततः; समाससादेन्द्र इवोद्यताशनिः
tatas tu tad bhīmabalaṃ mahāhave; samīkṣya rāmeṇa hataṃ balīyasā
rathena rāmaṃ mahatā kharas tataḥ; samāsasādendra ivodyatāśaniḥ