Aranya Kanda, sarga 28

खरं तु विरथं रामो गदापाणिमवस्थितम्
मृदुपूर्वं महातेजाः परुषं वाक्यमब्रवीत्

kharaṃ tu virathaṃ rāmo gadāpāṇim avasthitam
mṛdupūrvaṃ mahātejāḥ paruṣaṃ vākyam abravīt

गजाश्वरथसंबाधे बले महति तिष्ठता
कृतं सुदारुणं कर्म सर्वलोकजुगुप्सितम्

gajāśvarathasaṃbādhe bale mahati tiṣṭhatā
kṛtaṃ sudāruṇaṃ karma sarvalokajugupsitam

उद्वेजनीयो भूतानां नृशंसः पापकर्मकृत्
त्रयाणामपि लोकानामीश्वरोऽपि न तिष्ठति

udvejanīyo bhūtānāṃ nṛśaṃsaḥ pāpakarmakṛt
trayāṇām api lokānām īśvaro 'pi na tiṣṭhati

कर्म लोकविरुद्धं तु कुर्वाणं क्षणदाचर
तीक्ष्णं सर्वजनो हन्ति सर्पं दुष्टमिवागतम्

karma lokaviruddhaṃ tu kurvāṇaṃ kṣaṇadācara
tīkṣṇaṃ sarvajano hanti sarpaṃ duṣṭam ivāgatam

लोभात्पापानि कुर्वाणः कामाद्वा यो न बुध्यते
भ्रष्टः पश्यति तस्यान्तं ब्राह्मणी करकादिव

lobhāt pāpāni kurvāṇaḥ kāmād vā yo na budhyate
bhraṣṭaḥ paśyati tasyāntaṃ brāhmaṇī karakād iva

वसतो दण्डकारण्ये तापसान्धर्मचारिणः
किं नु हत्वा महाभागान्फलं प्राप्स्यसि राक्षस

vasato daṇḍakāraṇye tāpasān dharmacāriṇaḥ
kiṃ nu hatvā mahābhāgān phalaṃ prāpsyasi rākṣasa

न चिरं पापकर्माणः क्रूरा लोकजुगुप्सिताः
ऐश्वर्यं प्राप्य तिष्ठन्ति शीर्णमूला इव द्रुमाः

na ciraṃ pāpakarmāṇaḥ krūrā lokajugupsitāḥ
aiśvaryaṃ prāpya tiṣṭhanti śīrṇamūlā iva drumāḥ

अवश्यं लभते कर्ता फलं पापस्य कर्मणः
घोरं पर्यागते काले द्रुमः पुष्पमिवार्तवम्

avaśyaṃ labhate kartā phalaṃ pāpasya karmaṇaḥ
ghoraṃ paryāgate kāle drumaḥ puṣpam ivārtavam

नचिरात्प्राप्यते लोके पापानां कर्मणां फलम्
सविषाणामिवान्नानां भुक्तानां क्षणदाचर

nacirāt prāpyate loke pāpānāṃ karmaṇāṃ phalam
saviṣāṇām ivānnānāṃ bhuktānāṃ kṣaṇadācara

पापमाच्चरतां घोरं लोकस्याप्रियमिच्छताम्
अहमासादितो राजा प्राणान्हन्तुं निशाचर

pāpam āccaratāṃ ghoraṃ lokasyāpriyam icchatām
aham āsādito rājā prāṇān hantuṃ niśācara

अद्य हि त्वां मया मुक्ताः शराः काञ्चनभूषणाः
विदार्य निपतिष्यन्ति वल्मीकमिव पन्नगाः

adya hi tvāṃ mayā muktāḥ śarāḥ kāñcanabhūṣaṇāḥ
vidārya nipatiṣyanti valmīkam iva pannagāḥ

ये त्वया दण्डकारण्ये भक्षिता धर्मचारिणः
तानद्य निहतः संख्ये ससैन्योऽनुगमिष्यसि

ye tvayā daṇḍakāraṇye bhakṣitā dharmacāriṇaḥ
tān adya nihataḥ saṃkhye sasainyo 'nugamiṣyasi

अद्य त्वां निहतं बाणैः पश्यन्तु परमर्षयः
निरयस्थं विमानस्था ये त्वया हिंसिताः पुरा

adya tvāṃ nihataṃ bāṇaiḥ paśyantu paramarṣayaḥ
nirayasthaṃ vimānasthā ye tvayā hiṃsitāḥ purā

प्रहर त्वं यथाकामं कुरु यत्नं कुलाधम
अद्य ते पातयिष्यामि शिरस्तालफलं यथा

prahara tvaṃ yathākāmaṃ kuru yatnaṃ kulādhama
adya te pātayiṣyāmi śiras tālaphalaṃ yathā

एवमुक्तस्तु रामेण क्रुद्धः संरक्तलोचनः
प्रत्युवाच ततो रामं प्रहसन्क्रोधमूर्छितः

evam uktas tu rāmeṇa kruddhaḥ saṃraktalocanaḥ
pratyuvāca tato rāmaṃ prahasan krodhamūrchitaḥ

प्राकृतान्राक्षसान्हत्वा युद्धे दशरथात्मज
आत्मना कथमात्मानमप्रशस्यं प्रशंससि

prākṛtān rākṣasān hatvā yuddhe daśarathātmaja
ātmanā katham ātmānam apraśasyaṃ praśaṃsasi

विक्रान्ता बलवन्तो वा ये भवन्ति नरर्षभाः
कथयन्ति न ते किंचित्तेजसा स्वेन गर्विताः

vikrāntā balavanto vā ye bhavanti nararṣabhāḥ
kathayanti na te kiṃ cit tejasā svena garvitāḥ

प्राकृतास्त्वकृतात्मानो लोके क्षत्रियपांसनाः
निरर्थकं विकत्थन्ते यथा राम विकत्थसे

prākṛtās tv akṛtātmāno loke kṣatriyapāṃsanāḥ
nirarthakaṃ vikatthante yathā rāma vikatthase

कुलं व्यपदिशन्वीरः समरे कोऽभिधास्यति
मृत्युकाले हि संप्राप्ते स्वयमप्रस्तवे स्तवम्

kulaṃ vyapadiśan vīraḥ samare ko 'bhidhāsyati
mṛtyukāle hi saṃprāpte svayam aprastave stavam

सर्वथा तु लघुत्वं ते कत्थनेन विदर्शितम्
सुवर्णप्रतिरूपेण तप्तेनेव कुशाग्निना

sarvathā tu laghutvaṃ te katthanena vidarśitam
suvarṇapratirūpeṇa tapteneva kuśāgninā

न तु मामिह तिष्ठन्तं पश्यसि त्वं गदाधरम्
धराधरमिवाकम्प्यं पर्वतं धातुभिश्चितम्

na tu mām iha tiṣṭhantaṃ paśyasi tvaṃ gadādharam
dharādharam ivākampyaṃ parvataṃ dhātubhiś citam

पर्याप्तोऽहं गदापाणिर्हन्तुं प्राणान्रणे तव
त्रयाणामपि लोकानां पाशहस्त इवान्तकः

paryāpto 'haṃ gadāpāṇir hantuṃ prāṇān raṇe tava
trayāṇām api lokānāṃ pāśahasta ivāntakaḥ

कामं बह्वपि वक्तव्यं त्वयि वक्ष्यामि न त्वहम्
अस्तं गच्छेद्धि सविता युद्धविघ्रस्ततो भवेत्

kāmaṃ bahv api vaktavyaṃ tvayi vakṣyāmi na tv aham
astaṃ gacched dhi savitā yuddhavighras tato bhavet

चतुर्दश सहस्राणि राक्षसानां हतानि ते
त्वद्विनाशात्करोम्यद्य तेषामश्रुप्रमार्जनम्

caturdaśa sahasrāṇi rākṣasānāṃ hatāni te
tvadvināśāt karomy adya teṣām aśrupramārjanam

इत्युक्त्वा परमक्रुद्धस्तां गदां परमाङ्गदाम्
खरश्चिक्षेप रामाय प्रदीप्तामशनिं यथा

ity uktvā paramakruddhas tāṃ gadāṃ paramāṅgadām
kharaś cikṣepa rāmāya pradīptām aśaniṃ yathā

खरबाहुप्रमुक्ता सा प्रदीप्ता महती गदा
भस्मवृक्षांश्च गुल्मांश्च कृत्वागात्तत्समीपतः

kharabāhupramuktā sā pradīptā mahatī gadā
bhasmavṛkṣāṃś ca gulmāṃś ca kṛtvāgāt tatsamīpataḥ

तामापतन्तीं ज्वलितां मृत्युपाशोपमां गदा
अन्तरिक्षगतां रामश्चिच्छेद बहुधा शरैः

tām āpatantīṃ jvalitāṃ mṛtyupāśopamāṃ gadā
antarikṣagatāṃ rāmaś ciccheda bahudhā śaraiḥ

सा विशीर्णा शरैर्भिन्ना पपात धरणीतले
गदामन्त्रौषधिबलैर्व्यालीव विनिपातिता

sā viśīrṇā śarair bhinnā papāta dharaṇītale
gadāmantrauṣadhibalair vyālīva vinipātitā