Aranya Kanda, sarga 32

Araṇyakāṇḍa · 24 Critical Edition verses

ततः शूर्पणखां क्रुद्धां ब्रुवतीं परुषं वचः
अमात्यमध्ये संक्रुद्धः परिपप्रच्छ रावणः

tataḥ śūrpaṇakhāṃ kruddhāṃ bruvatīṃ paruṣaṃ vacaḥ
amātyamadhye saṃkruddhaḥ paripapraccha rāvaṇaḥ

कश्च रामः कथं वीर्यः किं रूपः किं पराक्रमः
किमर्थं दण्डकारण्यं प्रविष्टश्च सुदुश्चरम्

kaś ca rāmaḥ kathaṃ vīryaḥ kiṃ rūpaḥ kiṃ parākramaḥ
kimarthaṃ daṇḍakāraṇyaṃ praviṣṭaś ca suduścaram

आयुधं किं च रामस्य निहता येन राक्षसाः
खरश्च निहतं संख्ये दूषणस्त्रिशिरास्तथा

āyudhaṃ kiṃ ca rāmasya nihatā yena rākṣasāḥ
kharaś ca nihataṃ saṃkhye dūṣaṇas triśirās tathā

इत्युक्ता राक्षसेन्द्रेण राक्षसी क्रोधमूर्छिता
ततो रामं यथान्यायमाख्यातुमुपचक्रमे

ity uktā rākṣasendreṇa rākṣasī krodhamūrchitā
tato rāmaṃ yathānyāyam ākhyātum upacakrame

दीर्घबाहुर्विशालाक्षश्चीरकृष्णाजिनाम्बरः
कन्दर्पसमरूपश्च रामो दशरथात्मजः

dīrghabāhur viśālākṣaś cīrakṛṣṇājināmbaraḥ
kandarpasamarūpaś ca rāmo daśarathātmajaḥ

शक्रचापनिभं चापं विकृष्य कनकाङ्गदम्
दीप्तान्क्षिपति नाराचान्सर्पानिव महाविषान्

śakracāpanibhaṃ cāpaṃ vikṛṣya kanakāṅgadam
dīptān kṣipati nārācān sarpān iva mahāviṣān

नाददानं शरान्घोरान्न मुञ्चन्तं महाबलम्
न कार्मुकं विकर्षन्तं रामं पश्यामि संयुगे

nādadānaṃ śarān ghorān na muñcantaṃ mahābalam
na kārmukaṃ vikarṣantaṃ rāmaṃ paśyāmi saṃyuge

हन्यमानं तु तत्सैन्यं पश्यामि शरवृष्टिभिः
इन्द्रेणैवोत्तमं सस्यमाहतं त्वश्मवृष्टिभिः

hanyamānaṃ tu tat sainyaṃ paśyāmi śaravṛṣṭibhiḥ
indreṇaivottamaṃ sasyam āhataṃ tv aśmavṛṣṭibhiḥ

रक्षसां भीमवीर्याणां सहस्राणि चतुर्दश
निहतानि शरैस्तीक्ष्णैस्तेनैकेन पदातिना

rakṣasāṃ bhīmavīryāṇāṃ sahasrāṇi caturdaśa
nihatāni śarais tīkṣṇais tenaikena padātinā

अर्धाधिकमुहूर्तेन खरश्च सहदूषणः
ऋषीणामभयं दत्तं कृतक्षेमाश्च दण्डकाः

ardhādhikamuhūrtena kharaś ca sahadūṣaṇaḥ
ṛṣīṇām abhayaṃ dattaṃ kṛtakṣemāś ca daṇḍakāḥ

एका कथंचिन्मुक्ताहं परिभूय महात्मना
स्त्रीवधं शङ्कमानेन रामेण विदितात्मना

ekā kathaṃ cin muktāhaṃ paribhūya mahātmanā
strīvadhaṃ śaṅkamānena rāmeṇa viditātmanā

भ्राता चास्य महातेजा गुणतस्तुल्यविक्रमः
अनुरक्तश्च भक्तश्च लक्ष्मणो नाम वीर्यवान्

bhrātā cāsya mahātejā guṇatas tulyavikramaḥ
anuraktaś ca bhaktaś ca lakṣmaṇo nāma vīryavān

अमर्षी दुर्जयो जेता विक्रान्तो बुद्धिमान्बली
रामस्य दक्षिणे बाहुर्नित्यं प्राणो बहिष्चरः

amarṣī durjayo jetā vikrānto buddhimān balī
rāmasya dakṣiṇe bāhur nityaṃ prāṇo bahiṣcaraḥ

रामस्य तु विशालाक्षी धर्मपत्नी यशस्विनी
सीता नाम वरारोहा वैदेही तनुमध्यमा

rāmasya tu viśālākṣī dharmapatnī yaśasvinī
sītā nāma varārohā vaidehī tanumadhyamā

नैव देवी न गन्धर्वा न यक्षी न च किंनरी
तथारूपा मया नारी दृष्टपूर्वा महीतले

naiva devī na gandharvā na yakṣī na ca kiṃnarī
tathārūpā mayā nārī dṛṣṭapūrvā mahītale

यस्य सीता भवेद्भार्या यं च हृष्टा परिष्वजेत्
अतिजीवेत्स सर्वेषु लोकेष्वपि पुरंदरात्

yasya sītā bhaved bhāryā yaṃ ca hṛṣṭā pariṣvajet
atijīvet sa sarveṣu lokeṣv api puraṃdarāt

सा सुशीला वपुःश्लाघ्या रूपेणाप्रतिमा भुवि
तवानुरूपा भार्या सा त्वं च तस्यास्तथा पतिः

sā suśīlā vapuḥślāghyā rūpeṇāpratimā bhuvi
tavānurūpā bhāryā sā tvaṃ ca tasyās tathā patiḥ

तां तु विस्तीर्णजघनां पीनोत्तुङ्गपयोधराम्
भार्यार्थे तु तवानेतुमुद्यताहं वराननाम्

tāṃ tu vistīrṇajaghanāṃ pīnottuṅgapayodharām
bhāryārthe tu tavānetum udyatāhaṃ varānanām

तां तु दृष्ट्वाद्य वैदेहीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम्
मन्मथस्य शराणां च त्वं विधेयो भविष्यसि

tāṃ tu dṛṣṭvādya vaidehīṃ pūrṇacandranibhānanām
manmathasya śarāṇāṃ ca tvaṃ vidheyo bhaviṣyasi

यदि तस्यामभिप्रायो भार्यार्थे तव जायते
शीघ्रमुद्ध्रियतां पादो जयार्थमिह दक्षिणः

yadi tasyām abhiprāyo bhāryārthe tava jāyate
śīghram uddhriyatāṃ pādo jayārtham iha dakṣiṇaḥ

कुरु प्रियं तथा तेषां रक्षसां राक्षसेश्वर
वधात्तस्य नृशंसस्य रामस्याश्रमवासिनः

kuru priyaṃ tathā teṣāṃ rakṣasāṃ rākṣaseśvara
vadhāt tasya nṛśaṃsasya rāmasyāśramavāsinaḥ

तं शरैर्निशितैर्हत्वा लक्ष्मणं च महारथम्
हतनाथां सुखं सीतां यथावदुपभोक्ष्यसे

taṃ śarair niśitair hatvā lakṣmaṇaṃ ca mahāratham
hatanāthāṃ sukhaṃ sītāṃ yathāvad upabhokṣyase

रोचते यदि ते वाक्यं ममैतद्राक्षसेश्वर
क्रियतां निर्विशङ्केन वचनं मम राघव

rocate yadi te vākyaṃ mamaitad rākṣaseśvara
kriyatāṃ nirviśaṅkena vacanaṃ mama rāghava

निशम्य रामेण शरैरजिह्मगै;र्हताञ्जनस्थानगतान्निशाचरान्
खरं च बुद्ध्वा निहतं च दूषणं; त्वमद्य कृत्यं प्रतिपत्तुमर्हसि

niśamya rāmeṇa śarair ajihmagair; hatāñ janasthānagatān niśācarān
kharaṃ ca buddhvā nihataṃ ca dūṣaṇaṃ; tvam adya kṛtyaṃ pratipattum arhasi