Aranya Kanda, sarga 33

ततः शूर्पणखा वाक्यं तच्छ्रुत्वा रोमहर्षणम्
सचिवानभ्यनुज्ञाय कार्यं बुद्ध्वा जगाम ह

tataḥ śūrpaṇakhā vākyaṃ tac chrutvā romaharṣaṇam
sacivān abhyanujñāya kāryaṃ buddhvā jagāma ha

तत्कार्यमनुगम्याथ यथावदुपलभ्य च
दोषाणां च गुणानां च संप्रधार्य बलाबलम्

tat kāryam anugamyātha yathāvad upalabhya ca
doṣāṇāṃ ca guṇānāṃ ca saṃpradhārya balābalam

इति कर्तव्यमित्येव कृत्वा निश्चयमात्मनः
स्थिरबुद्धिस्ततो रम्यां यानशालां जगाम ह

iti kartavyam ity eva kṛtvā niścayam ātmanaḥ
sthirabuddhis tato ramyāṃ yānaśālāṃ jagāma ha

यानशालां ततो गत्वा प्रच्छन्नं राक्षसाधिपः
सूतं संचोदयामास रथः संयुज्यतामिति

yānaśālāṃ tato gatvā pracchannaṃ rākṣasādhipaḥ
sūtaṃ saṃcodayām āsa rathaḥ saṃyujyatām iti

एवमुक्तः क्षणेनैव सारथिर्लघुविक्रमः
रथं संयोजयामास तस्याभिमतमुत्तमम्

evam uktaḥ kṣaṇenaiva sārathir laghuvikramaḥ
rathaṃ saṃyojayām āsa tasyābhimatam uttamam

काञ्चनं रथमास्थाय कामगं रत्नभूषितम्
पिशाचवदनैर्युक्तं खरैः कनकभूषणैः

kāñcanaṃ ratham āsthāya kāmagaṃ ratnabhūṣitam
piśācavadanair yuktaṃ kharaiḥ kanakabhūṣaṇaiḥ

मेघप्रतिमनादेन स तेन धनदानुजः
राक्षसाधिपतिः श्रीमान्ययौ नदनदीपतिम्

meghapratimanādena sa tena dhanadānujaḥ
rākṣasādhipatiḥ śrīmān yayau nadanadīpatim

स श्वेतबालव्यसनः श्वेतच्छत्रो दशाननः
स्निग्धवैदूर्यसंकाशस्तप्तकाञ्चनभूषणः

sa śvetabālavyasanaḥ śvetacchatro daśānanaḥ
snigdhavaidūryasaṃkāśas taptakāñcanabhūṣaṇaḥ

दशास्यो विंशतिभुजो दर्शनीय परिच्छदः
त्रिदशारिर्मुनीन्द्रघ्नो दशशीर्ष इवाद्रिराट्

daśāsyo viṃśatibhujo darśanīya paricchadaḥ
tridaśārir munīndraghno daśaśīrṣa ivādrirāṭ

कामगं रथमास्थाय शुशुभे राक्षसाधिपः
विद्युन्मण्डलवान्मेघः सबलाक इवाम्बरे

kāmagaṃ ratham āsthāya śuśubhe rākṣasādhipaḥ
vidyunmaṇḍalavān meghaḥ sabalāka ivāmbare

सशैलं सागरानूपं वीर्यवानवलोकयन्
नानापुष्पफलैर्वृक्षैरनुकीर्णं सहस्रशः

saśailaṃ sāgarānūpaṃ vīryavān avalokayan
nānāpuṣpaphalair vṛkṣair anukīrṇaṃ sahasraśaḥ

शीतमङ्गलतोयाभिः पद्मिनीभिः समन्ततः
विशालैराश्रमपदैर्वेदिमद्भिः समावृतम्

śītamaṅgalatoyābhiḥ padminībhiḥ samantataḥ
viśālair āśramapadair vedimadbhiḥ samāvṛtam

कदल्याढकिसंबाधं नालिकेरोपशोभितम्
सालैस्तालैस्तमालैश्च तरुभिश्च सुपुष्पितैः

kadaly āḍhakisaṃbādhaṃ nālikeropaśobhitam
sālais tālais tamālaiś ca tarubhiś ca supuṣpitaiḥ

अत्यन्तनियताहारैः शोभितं परमर्षिभिः
नागैः सुपर्णैर्गन्धर्वैः किंनरैश्च सहस्रशः

atyantaniyatāhāraiḥ śobhitaṃ paramarṣibhiḥ
nāgaiḥ suparṇair gandharvaiḥ kiṃnaraiś ca sahasraśaḥ

जितकामैश्च सिद्धैश्च चामणैश्चोपशोभितम्
आजैर्वैखानसैर्माषैर्वालखिल्यैर्मरीचिपैः

jitakāmaiś ca siddhaiś ca cāmaṇaiś copaśobhitam
ājair vaikhānasair māṣair vālakhilyair marīcipaiḥ

दिव्याभरणमाल्याभिर्दिव्यरूपाभिरावृतम्
क्रीडा रतिविधिज्ञाभिरप्सरोभिः सहस्रशः

divyābharaṇamālyābhir divyarūpābhir āvṛtam
krīḍā ratividhijñābhir apsarobhiḥ sahasraśaḥ

सेवितं देवपत्नीभिः श्रीमतीभिः श्रिया वृतम्
देवदानवसंघैश्च चरितं त्वमृताशिभिः

sevitaṃ devapatnībhiḥ śrīmatībhiḥ śriyā vṛtam
devadānavasaṃghaiś ca caritaṃ tv amṛtāśibhiḥ

हंसक्रौञ्चप्लवाकीर्णं सारसैः संप्रणादितम्
वैदूर्यप्रस्तरं रम्यं स्निग्धं सागरतेजसा

haṃsakrauñcaplavākīrṇaṃ sārasaiḥ saṃpraṇāditam
vaidūryaprastaraṃ ramyaṃ snigdhaṃ sāgaratejasā

पाण्डुराणि विशालानि दिव्यमाल्ययुतानि च
तूर्यगीताभिजुष्टानि विमानानि समन्ततः

pāṇḍurāṇi viśālāni divyamālyayutāni ca
tūryagītābhijuṣṭāni vimānāni samantataḥ

तपसा जितलोकानां कामगान्यभिसंपतन्
गन्धर्वाप्सरसश्चैव ददर्श धनदानुजः

tapasā jitalokānāṃ kāmagāny abhisaṃpatan
gandharvāpsarasaś caiva dadarśa dhanadānujaḥ

निर्यासरसमूलानां चन्दनानां सहस्रशः
वनानि पश्यन्सौम्यानि घ्राणतृप्तिकराणि च

niryāsarasamūlānāṃ candanānāṃ sahasraśaḥ
vanāni paśyan saumyāni ghrāṇatṛptikarāṇi ca

अगरूणां च मुख्यानां वनान्युपवनानि च
तक्कोलानां च जात्यानां फलानां च सुगन्धिनाम्

agarūṇāṃ ca mukhyānāṃ vanāny upavanāni ca
takkolānāṃ ca jātyānāṃ phalānāṃ ca sugandhinām

पुष्पाणि च तमालस्य गुल्मानि मरिचस्य च
मुक्तानां च समूहानि शुष्यमाणानि तीरतः

puṣpāṇi ca tamālasya gulmāni maricasya ca
muktānāṃ ca samūhāni śuṣyamāṇāni tīrataḥ

शङ्खानां प्रस्तरं चैव प्रवालनिचयं तथा
काञ्चनानि च शैलानि राजतानि च सर्वशः

śaṅkhānāṃ prastaraṃ caiva pravālanicayaṃ tathā
kāñcanāni ca śailāni rājatāni ca sarvaśaḥ

प्रस्रवाणि मनोज्ञानि प्रसन्नानि ह्रदानि च
धनधान्योपपन्नानि स्त्रीरत्नैरावृतानि च

prasravāṇi manojñāni prasannāni hradāni ca
dhanadhānyopapannāni strīratnair āvṛtāni ca

हस्त्यश्वरथगाढानि नगराण्यवलोकयन्
तं समं सर्वतः स्निग्धं मृदुसंस्पर्शमारुतम्

hastyaśvarathagāḍhāni nagarāṇy avalokayan
taṃ samaṃ sarvataḥ snigdhaṃ mṛdusaṃsparśamārutam

अनूपं सिन्धुराजस्य ददर्श त्रिदिवोपमम्
तत्रापश्यत्स मेघाभं न्यग्रोधमृषिभिर्वृतम्

anūpaṃ sindhurājasya dadarśa tridivopamam
tatrāpaśyat sa meghābhaṃ nyagrodham ṛṣibhir vṛtam

समन्ताद्यस्य ताः शाखाः शतयोजनमायताः
यस्य हस्तिनमादाय महाकायं च कच्चपम्
भक्षार्थं गरुडः शाखामाजगाम महाबलः

samantād yasya tāḥ śākhāḥ śatayojanam āyatāḥ
yasya hastinam ādāya mahākāyaṃ ca kaccapam
bhakṣārthaṃ garuḍaḥ śākhām ājagāma mahābalaḥ

तस्य तां सहसा शाखां भारेण पतगोत्तमः
सुपर्णः पर्णबहुलां बभञ्जाथ महाबलः

tasya tāṃ sahasā śākhāṃ bhāreṇa patagottamaḥ
suparṇaḥ parṇabahulāṃ babhañjātha mahābalaḥ

तत्र वैखानसा माषा वालखिल्या मरीचिपाः
अजा बभूवुर्धूम्राश्च संगताः परमर्षयः

tatra vaikhānasā māṣā vālakhilyā marīcipāḥ
ajā babhūvur dhūmrāś ca saṃgatāḥ paramarṣayaḥ

तेषां दयार्थं गरुडस्तां शाखां शतयोजनाम्
जगामादाय वेगेन तौ चोभौ गजकच्छपौ

teṣāṃ dayārthaṃ garuḍas tāṃ śākhāṃ śatayojanām
jagāmādāya vegena tau cobhau gajakacchapau

एकपादेन धर्मात्मा भक्षयित्वा तदामिषम्
निषादविषयं हत्वा शाखया पतगोत्तमः
प्रहर्षमतुलं लेभे मोक्षयित्वा महामुनीन्

ekapādena dharmātmā bhakṣayitvā tad āmiṣam
niṣādaviṣayaṃ hatvā śākhayā patagottamaḥ
praharṣam atulaṃ lebhe mokṣayitvā mahāmunīn

स तेनैव प्रहर्षेण द्विगुणीकृतविक्रमः
अमृतानयनार्थं वै चकार मतिमान्मतिम्

sa tenaiva praharṣeṇa dviguṇīkṛtavikramaḥ
amṛtānayanārthaṃ vai cakāra matimān matim

अयोजालानि निर्मथ्य भित्त्वा रत्नगृहं वरम्
महेन्द्रभवनाद्गुप्तमाजहारामृतं ततः

ayojālāni nirmathya bhittvā ratnagṛhaṃ varam
mahendrabhavanād guptam ājahārāmṛtaṃ tataḥ

तं महर्षिगणैर्जुष्टं सुपर्णकृतलक्षणम्
नाम्ना सुभद्रं न्यग्रोधं ददर्श धनदानुजः

taṃ maharṣigaṇair juṣṭaṃ suparṇakṛtalakṣaṇam
nāmnā subhadraṃ nyagrodhaṃ dadarśa dhanadānujaḥ

तं तु गत्वा परं पारं समुद्रस्य नदीपतेः
ददर्शाश्रममेकान्ते पुण्ये रम्ये वनान्तरे

taṃ tu gatvā paraṃ pāraṃ samudrasya nadīpateḥ
dadarśāśramam ekānte puṇye ramye vanāntare

तत्र कृष्णाजिनधरं जटावल्कलधारिणम्
ददर्श नियताहारं मारीचं नाम राक्षसं

tatra kṛṣṇājinadharaṃ jaṭāvalkaladhāriṇam
dadarśa niyatāhāraṃ mārīcaṃ nāma rākṣasaṃ

स रावणः समागम्य विधिवत्तेन रक्षसा
ततः पश्चादिदं वाक्यमब्रवीद्वाक्यकोविदः

sa rāvaṇaḥ samāgamya vidhivat tena rakṣasā
tataḥ paścād idaṃ vākyam abravīd vākyakovidaḥ