Aranya Kanda, sarga 34

Araṇyakāṇḍa · 22 Critical Edition verses · 1 Southern-only

मारीच श्रूयतां तात वचनं मम भाषतः
आर्तोऽस्मि मम चार्तस्य भवान्हि परमा गतिः

mārīca śrūyatāṃ tāta vacanaṃ mama bhāṣataḥ
ārto 'smi mama cārtasya bhavān hi paramā gatiḥ

जानीषे त्वं जनस्थानं भ्राता यत्र खरो मम
दूषणश्च महाबाहुः स्वसा शूर्पणखा च मे

jānīṣe tvaṃ janasthānaṃ bhrātā yatra kharo mama
dūṣaṇaś ca mahābāhuḥ svasā śūrpaṇakhā ca me

त्रिशिराश्च महातेजा राक्षसः पिशिताशनः
अन्ये च बहवः शूरा लब्धलक्षा निशाचराः

triśirāś ca mahātejā rākṣasaḥ piśitāśanaḥ
anye ca bahavaḥ śūrā labdhalakṣā niśācarāḥ

वसन्ति मन्नियोगेन अधिवासं च राक्षसः
बाधमाना महारण्ये मुनीन्ये धर्मचारिणः

vasanti manniyogena adhivāsaṃ ca rākṣasaḥ
bādhamānā mahāraṇye munīn ye dharmacāriṇaḥ

चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम्
शूराणां लब्धलक्षाणां खरचित्तानुवर्तिनाम्

caturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām
śūrāṇāṃ labdhalakṣāṇāṃ kharacittānuvartinām

ते त्विदानीं जनस्थाने वसमाना महाबलाः
संगताः परमायत्ता रामेण सह संयुगे

te tv idānīṃ janasthāne vasamānā mahābalāḥ
saṃgatāḥ param āyattā rāmeṇa saha saṃyuge

तेन संजातरोषेण रामेण रणमूर्धनि
अनुक्त्वा परुषं किंचिच्छरैर्व्यापारितं धनुः

tena saṃjātaroṣeṇa rāmeṇa raṇamūrdhani
anuktvā paruṣaṃ kiṃ cic charair vyāpāritaṃ dhanuḥ

चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम्
निहतानि शरैस्तीक्ष्णैर्मानुषेण पदातिना

caturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām
nihatāni śarais tīkṣṇair mānuṣeṇa padātinā

खरश्च निहतः संख्ये दूषणश्च निपातितः
हत्वा त्रिशिरसं चापि निर्भया दण्डकाः कृताः

kharaś ca nihataḥ saṃkhye dūṣaṇaś ca nipātitaḥ
hatvā triśirasaṃ cāpi nirbhayā daṇḍakāḥ kṛtāḥ

पित्रा निरस्तः क्रुद्धेन सभार्यः क्षीणजीवितः
स हन्ता तस्य सैन्यस्य रामः क्षत्रियपांसनः

pitrā nirastaḥ kruddhena sabhāryaḥ kṣīṇajīvitaḥ
sa hantā tasya sainyasya rāmaḥ kṣatriyapāṃsanaḥ

अशीलः कर्कशस्तीक्ष्णो मूर्खो लुब्धोऽजितेन्द्रियः
त्यक्तधर्मस्त्वधर्मात्मा भूतानामहिते रतः

aśīlaḥ karkaśas tīkṣṇo mūrkho lubdho 'jitendriyaḥ
tyaktadharmas tv adharmātmā bhūtānām ahite rataḥ

येन वैरं विनारण्ये सत्त्वमाश्रित्य केवलम्
कर्णनासापहारेण भगिनी मे विरूपिता

yena vairaṃ vināraṇye sattvam āśritya kevalam
karṇanāsāpahāreṇa bhaginī me virūpitā

तस्य भार्यां जनस्थानात्सीतां सुरसुतोपमाम्
आनयिष्यामि विक्रम्य सहायस्तत्र मे भव

tasya bhāryāṃ janasthānāt sītāṃ surasutopamām
ānayiṣyāmi vikramya sahāyas tatra me bhava

त्वया ह्यहं सहायेन पार्श्वस्थेन महाबल
भ्रातृभिश्च सुरान्युद्धे समग्रान्नाभिचिन्तये

tvayā hy ahaṃ sahāyena pārśvasthena mahābala
bhrātṛbhiś ca surān yuddhe samagrān nābhicintaye

तत्सहायो भव त्वं मे समर्थो ह्यसि राक्षस
वीर्ये युद्धे च दर्पे च न ह्यस्ति सदृशस्तव

tat sahāyo bhava tvaṃ me samartho hy asi rākṣasa
vīrye yuddhe ca darpe ca na hy asti sadṛśas tava

एतदर्थमहं प्राप्तस्त्वत्समीपं निशाचर
शृणु तत्कर्म साहाय्ये यत्कार्यं वचनान्मम

etadartham ahaṃ prāptas tvatsamīpaṃ niśācara
śṛṇu tat karma sāhāyye yat kāryaṃ vacanān mama

सौवर्णस्त्वं मृगो भूत्वा चित्रो रजतबिन्दुभिः
आश्रमे तस्य रामस्य सीतायाः प्रमुखे चर

sauvarṇas tvaṃ mṛgo bhūtvā citro rajatabindubhiḥ
āśrame tasya rāmasya sītāyāḥ pramukhe cara

त्वां तु निःसंशयं सीता दृष्ट्वा तु मृगरूपिणम्
गृह्यतामिति भर्तारं लक्ष्मणं चाभिधास्यति

tvāṃ tu niḥsaṃśayaṃ sītā dṛṣṭvā tu mṛgarūpiṇam
gṛhyatām iti bhartāraṃ lakṣmaṇaṃ cābhidhāsyati

ततस्तयोरपाये तु शून्ये सीतां यथासुखम्
निराबाधो हरिष्यामि राहुश्चन्द्रप्रभामिव

tatas tayor apāye tu śūnye sītāṃ yathāsukham
nirābādho hariṣyāmi rāhuś candraprabhām iva

ततः पश्चात्सुखं रामे भार्याहरणकर्शिते
विस्रब्धं प्रहरिष्यामि कृतार्थेनान्तरात्मना

tataḥ paścāt sukhaṃ rāme bhāryāharaṇakarśite
visrabdhaṃ prahariṣyāmi kṛtārthenāntarātmanā

तस्य रामकथां श्रुत्वा मारीचस्य महात्मनः
शुष्कं समभवद्वक्त्रं परित्रस्तो बभूव च

tasya rāmakathāṃ śrutvā mārīcasya mahātmanaḥ
śuṣkaṃ samabhavad vaktraṃ paritrasto babhūva ca

VR-S.3.34.21+13.34.21+1Southern-onlyvalmikiramayan.net

ओष्टौ परिलिहन् शुष्कौ नेत्रैः अनिमिषैः इव |
मृत भूत इव आर्तः तु रावणम् समुत् ईक्षतः

oṣṭau parilihan śuṣkau netraiḥ animiṣaiḥ iva |
mṛta bhūta iva ārtaḥ tu rāvaṇam samut īkṣataḥ

स रावणं त्रस्तविषण्णचेता; महावने रामपराक्रमज्ञः
कृताञ्जलिस्तत्त्वमुवाच वाक्यं; हितं च तस्मै हितमात्मनश्च

sa rāvaṇaṃ trastaviṣaṇṇacetā; mahāvane rāmaparākramajñaḥ
kṛtāñjalis tattvam uvāca vākyaṃ; hitaṃ ca tasmai hitam ātmanaś ca