Aranya Kanda, sarga 37

Araṇyakāṇḍa · 20 Critical Edition verses · 3 Southern-only

एवमस्मि तदा मुक्तः कथंचित्तेन संयुगे
इदानीमपि यद्वृत्तं तच्छृणुष्व यदुत्तरम्

evam asmi tadā muktaḥ kathaṃ cit tena saṃyuge
idānīm api yad vṛttaṃ tac chṛṇuṣva yad uttaram

राक्षसाभ्यामहं द्वाभ्यामनिर्विण्णस्तथा कृतः
सहितो मृगरूपाभ्यां प्रविष्टो दण्डकावनम्

rākṣasābhyām ahaṃ dvābhyām anirviṇṇas tathā kṛtaḥ
sahito mṛgarūpābhyāṃ praviṣṭo daṇḍakāvanam

दीप्तजिह्वो महाकायस्तीक्ष्णशृण्गो महाबलः
व्यचरन्दण्डकारण्यं मांसभक्षो महामृगः

dīptajihvo mahākāyas tīkṣṇaśṛṇgo mahābalaḥ
vyacaran daṇḍakāraṇyaṃ māṃsabhakṣo mahāmṛgaḥ

अग्निहोत्रेषु तीर्थेषु चैत्यवृक्षेषु रावण
अत्यन्तघोरो व्यचरंस्तापसांस्तान्प्रधर्षयन्

agnihotreṣu tīrtheṣu caityavṛkṣeṣu rāvaṇa
atyantaghoro vyacaraṃs tāpasāṃs tān pradharṣayan

निहत्य दण्डकारण्ये तापसान्धर्मचारिणः
रुधिराणि पिबंस्तेषां तथा मांसानि भक्षयन्

nihatya daṇḍakāraṇye tāpasān dharmacāriṇaḥ
rudhirāṇi pibaṃs teṣāṃ tathā māṃsāni bhakṣayan

ऋषिमांसाशनः क्रूरस्त्रासयन्वनगोचरान्
तदा रुधिरमत्तोऽहं व्यचरं दण्डकावनम्

ṛṣimāṃsāśanaḥ krūras trāsayan vanagocarān
tadā rudhiramatto 'haṃ vyacaraṃ daṇḍakāvanam

तदाहं दण्डकारण्ये विचरन्धर्मदूषकः
आसादयं तदा रामं तापसं धर्ममाश्रितम्

tadāhaṃ daṇḍakāraṇye vicaran dharmadūṣakaḥ
āsādayaṃ tadā rāmaṃ tāpasaṃ dharmam āśritam

वैदेहीं च महाभागां लक्ष्मणं च महारथम्
तापसं नियताहारं सर्वभूतहिते रतम्

vaidehīṃ ca mahābhāgāṃ lakṣmaṇaṃ ca mahāratham
tāpasaṃ niyatāhāraṃ sarvabhūtahite ratam

सोऽहं वनगतं रामं परिभूय महाबलम्
तापसोऽयमिति ज्ञात्वा पूर्ववैरमनुस्मरन्

so 'haṃ vanagataṃ rāmaṃ paribhūya mahābalam
tāpaso 'yam iti jñātvā pūrvavairam anusmaran

अभ्यधावं सुसंक्रुद्धस्तीक्ष्णशृङ्गो मृगाकृतिः
जिघांसुरकृतप्रज्ञस्तं प्रहारमनुस्मरन्

abhyadhāvaṃ susaṃkruddhas tīkṣṇaśṛṅgo mṛgākṛtiḥ
jighāṃsur akṛtaprajñas taṃ prahāram anusmaran

तेन मुक्तास्त्रयो बाणाः शिताः शत्रुनिबर्हणाः
विकृष्य बलवच्चापं सुपर्णानिलतुल्यगाः

tena muktās trayo bāṇāḥ śitāḥ śatrunibarhaṇāḥ
vikṛṣya balavac cāpaṃ suparṇānilatulyagāḥ

ते बाणा वज्रसंकाशाः सुघोरा रक्तभोजनाः
आजग्मुः सहिताः सर्वे त्रयः संनतपर्वणः

te bāṇā vajrasaṃkāśāḥ sughorā raktabhojanāḥ
ājagmuḥ sahitāḥ sarve trayaḥ saṃnataparvaṇaḥ

पराक्रमज्ञो रामस्य शठो दृष्टभयः पुरा
समुत्क्रान्तस्ततो मुक्तस्तावुभौ राक्षसौ हतौ

parākramajño rāmasya śaṭho dṛṣṭabhayaḥ purā
samutkrāntas tato muktas tāv ubhau rākṣasau hatau

शरेण मुक्तो रामस्य कथंचित्प्राप्य जीवितम्
इह प्रव्राजितो युक्तस्तापसोऽहं समाहितः

śareṇa mukto rāmasya kathaṃ cit prāpya jīvitam
iha pravrājito yuktas tāpaso 'haṃ samāhitaḥ

वृक्षे वृक्षे हि पश्यामि चीरकृष्णाजिनाम्बरम्
गृहीतधनुषं रामं पाशहस्तमिवान्तकम्

vṛkṣe vṛkṣe hi paśyāmi cīrakṛṣṇājināmbaram
gṛhītadhanuṣaṃ rāmaṃ pāśahastam ivāntakam

अपि रामसहस्राणि भीतः पश्यामि रावण
रामभूतमिदं सर्वमरण्यं प्रतिभाति मे

api rāmasahasrāṇi bhītaḥ paśyāmi rāvaṇa
rāmabhūtam idaṃ sarvam araṇyaṃ pratibhāti me

राममेव हि पश्यामि रहिते राक्षसेश्वर
दृष्ट्वा स्वप्नगतं राममुद्भ्रमामि विचेतनः

rāmam eva hi paśyāmi rahite rākṣaseśvara
dṛṣṭvā svapnagataṃ rāmam udbhramāmi vicetanaḥ

रकारादीनि नामानि रामत्रस्तस्य रावण
रत्नानि च रथाश्चैव त्रासं संजनयन्ति मे

rakārādīni nāmāni rāmatrastasya rāvaṇa
ratnāni ca rathāś caiva trāsaṃ saṃjanayanti me

अहं तस्य प्रभावज्ञो न युद्धं तेन ते क्षमम्
रणे रामेण युध्यस्व क्षमां वा कुरु राक्षस
न ते रामकथा कार्या यदि मां द्रष्टुमिच्छसि

ahaṃ tasya prabhāvajño na yuddhaṃ tena te kṣamam
raṇe rāmeṇa yudhyasva kṣamāṃ vā kuru rākṣasa
na te rāmakathā kāryā yadi māṃ draṣṭum icchasi

VR-S.3.37.19+13.37.19+1Southern-onlyIIT Kanpur Heritage

सोऽऽहं तवापराधेन विनश्येयं निशाचर।

कुरु यत्ते क्षमं तत्त्वमहं त्वा नानुयामि ह

so''haṃ tavāparādhena vinaśyeyaṃ niśācara|

kuru yatte kṣamaṃ tattvamahaṃ tvā nānuyāmi ha

VR-S.3.37.19+23.37.19+2Southern-onlyIIT Kanpur Heritage

रामश्च हि महातेजा महासत्त्वो महाबलः।।।।

अपि राक्षसलोकस्य न भवेदन्तकोऽपि सः

rāmaśca hi mahātejā mahāsattvo mahābalaḥ||||

api rākṣasalokasya na bhavedantako'pi saḥ

यदि शूर्पणखाहेतोर्जनस्थानगतः खरः।।।।

अतिवृत्तो हतः पूर्वं रामेणाक्लिष्टकर्मणा।

अत्र ब्रूहि यथातत्त्वं को रामस्य व्यतिक्रमः

yadi śūrpaṇakhāhetorjanasthānagataḥ kharaḥ||||

ativṛtto hataḥ pūrvaṃ rāmeṇākliṣṭakarmaṇā|

atra brūhi yathātattvaṃ ko rāmasya vyatikramaḥ

इदं वचो बन्धुहितार्थिना मया; यथोच्यमानं यदि नाभिपत्स्यसे
सबान्धवस्त्यक्ष्यसि जीवितं रणे; हतोऽद्य रामेण शरैरजिह्मगैः

idaṃ vaco bandhuhitārthinā mayā; yathocyamānaṃ yadi nābhipatsyase
sabāndhavas tyakṣyasi jīvitaṃ raṇe; hato 'dya rāmeṇa śarair ajihmagaiḥ