Aranya Kanda, sarga 39

Araṇyakāṇḍa · 20 Critical Edition verses

आज्ञप्तो राजवद्वाक्यं प्रतिकूलं निशाचरः
अब्रवीत्परुषं वाक्यं मारीचो राक्षसाधिपम्

ājñapto rājavad vākyaṃ pratikūlaṃ niśācaraḥ
abravīt paruṣaṃ vākyaṃ mārīco rākṣasādhipam

केनायमुपदिष्टस्ते विनाशः पापकर्मणा
सपुत्रस्य सराष्ट्रस्य सामात्यस्य निशाचर

kenāyam upadiṣṭas te vināśaḥ pāpakarmaṇā
saputrasya sarāṣṭrasya sāmātyasya niśācara

कस्त्वया सुखिना राजन्नाभिनन्दति पापकृत्
केनेदमुपदिष्टं ते मृत्युद्वारमुपायतः

kas tvayā sukhinā rājan nābhinandati pāpakṛt
kenedam upadiṣṭaṃ te mṛtyudvāram upāyataḥ

शत्रवस्तव सुव्यक्तं हीनवीर्या निशाचर
इच्छन्ति त्वां विनश्यन्तमुपरुद्धं बलीयसा

śatravas tava suvyaktaṃ hīnavīryā niśācara
icchanti tvāṃ vinaśyantam uparuddhaṃ balīyasā

केनेदमुपदिष्टं ते क्षुद्रेणाहितवादिना
यस्त्वामिच्छति नश्यन्तं स्वकृतेन निशाचर

kenedam upadiṣṭaṃ te kṣudreṇāhitavādinā
yas tvām icchati naśyantaṃ svakṛtena niśācara

वध्याः खलु न हन्यन्ते सचिवास्तव रावण
ये त्वामुत्पथमारूढं न निगृह्णन्ति सर्वशः

vadhyāḥ khalu na hanyante sacivās tava rāvaṇa
ye tvām utpatham ārūḍhaṃ na nigṛhṇanti sarvaśaḥ

अमात्यैः कामवृत्तो हि राजा कापथमाश्रितः
निग्राह्यः सर्वथा सद्भिर्न निग्राह्यो निगृह्यसे

amātyaiḥ kāmavṛtto hi rājā kāpatham āśritaḥ
nigrāhyaḥ sarvathā sadbhir na nigrāhyo nigṛhyase

धर्ममर्थं च कामं च यशश्च जयतां वर
स्वामिप्रसादात्सचिवाः प्राप्नुवन्ति निशाचर

dharmam arthaṃ ca kāmaṃ ca yaśaś ca jayatāṃ vara
svāmiprasādāt sacivāḥ prāpnuvanti niśācara

विपर्यये तु तत्सर्वं व्यर्थं भवति रावण
व्यसनं स्वामिवैगुण्यात्प्राप्नुवन्तीतरे जनाः

viparyaye tu tat sarvaṃ vyarthaṃ bhavati rāvaṇa
vyasanaṃ svāmivaiguṇyāt prāpnuvantītare janāḥ

राजमूलो हि धर्मश्च जयश्च जयतां वर
तस्मात्सर्वास्ववस्थासु रक्षितव्यो नराधिपः

rājamūlo hi dharmaś ca jayaś ca jayatāṃ vara
tasmāt sarvāsv avasthāsu rakṣitavyo narādhipaḥ

राज्यं पालयितुं शक्यं न तीक्ष्णेन निशाचर
न चापि प्रतिकूलेन नाविनीतेन राक्षस

rājyaṃ pālayituṃ śakyaṃ na tīkṣṇena niśācara
na cāpi pratikūlena nāvinītena rākṣasa

ये तीक्ष्णमन्त्राः सचिवा भज्यन्ते सह तेन वै
विषमेषु रथाः शीघ्रं मन्दसारथयो यथा

ye tīkṣṇamantrāḥ sacivā bhajyante saha tena vai
viṣameṣu rathāḥ śīghraṃ mandasārathayo yathā

बहवः साधवो लोके युक्तधर्ममनुष्ठिताः
परेषामपराधेन विनष्टाः सपरिच्छदाः

bahavaḥ sādhavo loke yuktadharmam anuṣṭhitāḥ
pareṣām aparādhena vinaṣṭāḥ saparicchadāḥ

स्वामिना प्रतिकूलेन प्रजास्तीक्ष्णेन रावण
रक्ष्यमाणा न वर्धन्ते मेषा गोमायुना यथा

svāminā pratikūlena prajās tīkṣṇena rāvaṇa
rakṣyamāṇā na vardhante meṣā gomāyunā yathā

अवश्यं विनशिष्यन्ति सर्वे रावण राक्षसाः
येषां त्वं कर्कशो राजा दुर्बुद्धिरजितेन्द्रियः

avaśyaṃ vinaśiṣyanti sarve rāvaṇa rākṣasāḥ
yeṣāṃ tvaṃ karkaśo rājā durbuddhir ajitendriyaḥ

तदिदं काकतालीयं घोरमासादितं त्वया
अत्र किं शोभनं यत्त्वं ससैन्यो विनशिष्यसि

tad idaṃ kākatālīyaṃ ghoram āsāditaṃ tvayā
atra kiṃ śobhanaṃ yat tvaṃ sasainyo vinaśiṣyasi

मां निहत्य तु रामोऽसौ नचिरात्त्वां वधिष्यति
अनेन कृतकृत्योऽस्मि म्रिये यदरिणा हतः

māṃ nihatya tu rāmo 'sau nacirāt tvāṃ vadhiṣyati
anena kṛtakṛtyo 'smi mriye yad ariṇā hataḥ

दर्शनादेव रामस्य हतं मामुपधारय
आत्मानं च हतं विद्धि हृत्वा सीतां सबान्धवम्

darśanād eva rāmasya hataṃ mām upadhāraya
ātmānaṃ ca hataṃ viddhi hṛtvā sītāṃ sabāndhavam

आनयिष्यसि चेत्सीतामाश्रमात्सहितो मया
नैव त्वमसि नैवाहं नैव लङ्का न राक्षसाः

ānayiṣyasi cet sītām āśramāt sahito mayā
naiva tvam asi naivāhaṃ naiva laṅkā na rākṣasāḥ

निवार्यमाणस्तु मया हितैषिणा; न मृष्यसे वाक्यमिदं निशाचर
परेतकल्पा हि गतायुषो नरा; हितं न गृह्णन्ति सुहृद्भिरीरितम्

nivāryamāṇas tu mayā hitaiṣiṇā; na mṛṣyase vākyam idaṃ niśācara
paretakalpā hi gatāyuṣo narā; hitaṃ na gṛhṇanti suhṛdbhir īritam