Aranya Kanda, sarga 40
एवमुक्त्वा तु परुषं मारीचो रावणं ततः
गच्छावेत्यब्रवीद्दीनो भयाद्रात्रिंचरप्रभोः
evam uktvā tu paruṣaṃ mārīco rāvaṇaṃ tataḥ
gacchāvety abravīd dīno bhayād rātriṃcaraprabhoḥ
दृष्टश्चाहं पुनस्तेन शरचापासिधारिणा
मद्वधोद्यतशस्त्रेण विनष्टं जीवितं च मे
dṛṣṭaś cāhaṃ punas tena śaracāpāsidhāriṇā
madvadhodyataśastreṇa vinaṣṭaṃ jīvitaṃ ca me
किं तु कर्तुं मया शक्यमेवं त्वयि दुरात्मनि
एष गच्छाम्यहं तात स्वस्ति तेऽस्तु निशाचर
kiṃ tu kartuṃ mayā śakyam evaṃ tvayi durātmani
eṣa gacchāmy ahaṃ tāta svasti te 'stu niśācara
प्रहृष्टस्त्वभवत्तेन वचनेन स राक्षसः
परिष्वज्य सुसंश्लिष्टमिदं वचनमब्रवीत्
prahṛṣṭas tv abhavat tena vacanena sa rākṣasaḥ
pariṣvajya susaṃśliṣṭam idaṃ vacanam abravīt
एतच्छौण्डीर्ययुक्तं ते मच्छन्दादिव भाषितम्
इदानीमसि मारीचः पूर्वमन्यो निशाचरः
etac chauṇḍīryayuktaṃ te macchandād iva bhāṣitam
idānīm asi mārīcaḥ pūrvam anyo niśācaraḥ
आरुह्यतामयं शीघ्रं खगो रत्नविभूषितः
मया सह रथो युक्तः पिशाचवदनैः खरैः
āruhyatām ayaṃ śīghraṃ khago ratnavibhūṣitaḥ
mayā saha ratho yuktaḥ piśācavadanaiḥ kharaiḥ
प्रलोभयित्वा वैदेहीं यथेष्टं गन्तुमर्हसि।
तां शून्ये प्रसभं सीतामानयिष्यामि मैथिलीम्
pralobhayitvā vaidehīṃ yatheṣṭaṃ gantumarhasi|
tāṃ śūnye prasabhaṃ sītāmānayiṣyāmi maithilīm
प्रलोभयित्वा वैदेहीम् यथा इष्टम् गन्तुम् अर्हसि |
ताम् शून्ये प्रसभम् सीताम् आनयिष्यामि मैथिलीम्
pralobhayitvā vaidehīm yathā iṣṭam gantum arhasi |
tām śūnye prasabham sītām ānayiṣyāmi maithilīm
ततो रावणमारीचौ विमानमिव तं रथम्
आरुह्य ययतुः शीघ्रं तस्मादाश्रममण्डलात्
tato rāvaṇamārīcau vimānam iva taṃ ratham
āruhya yayatuḥ śīghraṃ tasmād āśramamaṇḍalāt
तथैव तत्र पश्यन्तौ पत्तनानि वनानि च
गिरींश्च सरितः सर्वा राष्ट्राणि नगराणि च
tathaiva tatra paśyantau pattanāni vanāni ca
girīṃś ca saritaḥ sarvā rāṣṭrāṇi nagarāṇi ca
समेत्य दण्डकारण्यं राघवस्याश्रमं ततः
ददर्श सहमरीचो रावणो राक्षसाधिपः
sametya daṇḍakāraṇyaṃ rāghavasyāśramaṃ tataḥ
dadarśa sahamarīco rāvaṇo rākṣasādhipaḥ
अवतीर्य रथात्तस्मात्ततः काञ्चनभूषणात्
हस्ते गृहीत्वा मारीचं रावणो वाक्यमब्रवीत्
avatīrya rathāt tasmāt tataḥ kāñcanabhūṣaṇāt
haste gṛhītvā mārīcaṃ rāvaṇo vākyam abravīt
एतद्रामाश्रमपदं दृश्यते कदलीवृतम्
क्रियतां तत्सखे शीघ्रं यदर्थं वयमागताः
etad rāmāśramapadaṃ dṛśyate kadalīvṛtam
kriyatāṃ tat sakhe śīghraṃ yadarthaṃ vayam āgatāḥ
स रावणवचः श्रुत्वा मारीचो राक्षसस्तदा
मृगो भूत्वाश्रमद्वारि रामस्य विचचार ह
sa rāvaṇavacaḥ śrutvā mārīco rākṣasas tadā
mṛgo bhūtvāśramadvāri rāmasya vicacāra ha
मणिप्रवरशृङ्गाग्रः सितासितमुखाकृतिः
रक्तपद्मोत्पलमुख इन्द्रनीलोत्पलश्रवाः
maṇipravaraśṛṅgāgraḥ sitāsitamukhākṛtiḥ
raktapadmotpalamukha indranīlotpalaśravāḥ
किंचिदभ्युन्नत ग्रीव इन्द्रनीलनिभोदरः
मधूकनिभपार्श्वश्च कञ्जकिञ्जल्कसंनिभः
kiṃ cid abhyunnata grīva indranīlanibhodaraḥ
madhūkanibhapārśvaś ca kañjakiñjalkasaṃnibhaḥ
वैदूर्यसंकाशखुरस्तनुजङ्घः सुसंहतः
इन्द्रायुधसवर्णेन पुच्छेनोर्ध्वं विराजितः
vaidūryasaṃkāśakhuras tanujaṅghaḥ susaṃhataḥ
indrāyudhasavarṇena pucchenordhvaṃ virājitaḥ
मनोहरस्निग्धवर्णो रत्नैर्नानाविधैर्वृतः
क्षणेन राक्षसो जातो मृगः परमशोभनः
manoharasnigdhavarṇo ratnair nānāvidhair vṛtaḥ
kṣaṇena rākṣaso jāto mṛgaḥ paramaśobhanaḥ
वनं प्रज्वलयन्रम्यं रामाश्रमपदं च तत्
मनोहरं दर्शनीयं रूपं कृत्वा स राक्षसः
vanaṃ prajvalayan ramyaṃ rāmāśramapadaṃ ca tat
manoharaṃ darśanīyaṃ rūpaṃ kṛtvā sa rākṣasaḥ
प्रलोभनार्थं वैदेह्या नानाधातुविचित्रितम्
विचरन्गच्छते सम्यक्शाद्वलानि समन्ततः
pralobhanārthaṃ vaidehyā nānādhātuvicitritam
vicaran gacchate samyak śādvalāni samantataḥ
रूप्यबिन्दुशतैश्चित्रो भूत्वा च प्रियदर्शनः
विटपीनां किसलयान्भङ्क्त्वादन्विचचार ह
rūpyabinduśataiś citro bhūtvā ca priyadarśanaḥ
viṭapīnāṃ kisalayān bhaṅktvādan vicacāra ha
कदलीगृहकं गत्वा कर्णिकारानितस्ततः
समाश्रयन्मन्दगतिः सीतासंदर्शनं तदा
kadalīgṛhakaṃ gatvā karṇikārān itas tataḥ
samāśrayan mandagatiḥ sītāsaṃdarśanaṃ tadā
राजीवचित्रपृष्ठः स विरराज महामृगः
रामाश्रमपदाभ्याशे विचचार यथासुखम्
rājīvacitrapṛṣṭhaḥ sa virarāja mahāmṛgaḥ
rāmāśramapadābhyāśe vicacāra yathāsukham
पुनर्गत्वा निवृत्तश्च विचचार मृगोत्तमः
गत्वा मुहूर्तं त्वरया पुनः प्रतिनिवर्तते
punar gatvā nivṛttaś ca vicacāra mṛgottamaḥ
gatvā muhūrtaṃ tvarayā punaḥ pratinivartate
विक्रीडंश्च पुनर्भूमौ पुनरेव निषीदति
आश्रमद्वारमागम्य मृगयूथानि गच्छति
vikrīḍaṃś ca punar bhūmau punar eva niṣīdati
āśramadvāram āgamya mṛgayūthāni gacchati
मृगयूथैरनुगतः पुनरेव निवर्तते
सीतादर्शनमाकाङ्क्षन्राक्षसो मृगतां गतः
mṛgayūthair anugataḥ punar eva nivartate
sītādarśanam ākāṅkṣan rākṣaso mṛgatāṃ gataḥ
परिभ्रमति चित्राणि मण्डलानि विनिष्पतन्
समुद्वीक्ष्य च सर्वे तं मृगा येऽन्ये वनेचराः
paribhramati citrāṇi maṇḍalāni viniṣpatan
samudvīkṣya ca sarve taṃ mṛgā ye 'nye vanecarāḥ
उपगम्य समाघ्राय विद्रवन्ति दिशो दश
राक्षसः सोऽपि तान्वन्यान्मृगान्मृगवधे रतः
upagamya samāghrāya vidravanti diśo daśa
rākṣasaḥ so 'pi tān vanyān mṛgān mṛgavadhe rataḥ
प्रच्छादनार्थं भावस्य न भक्षयति संस्पृशन्
तस्मिन्नेव ततः काले वैदेही शुभलोचना
pracchādanārthaṃ bhāvasya na bhakṣayati saṃspṛśan
tasminn eva tataḥ kāle vaidehī śubhalocanā
कुसुमापचये व्यग्रा पादपानत्यवर्तत
कर्णिकारानशोकांश्च चूटांश्च मदिरेक्षणा
kusumāpacaye vyagrā pādapān atyavartata
karṇikārān aśokāṃś ca cūṭāṃś ca madirekṣaṇā
कुसुमान्यपचिन्वन्ती चचार रुचिरानना
अनर्हारण्यवासस्य सा तं रत्नमयं मृगम्
मुक्तामणिविचित्राङ्गं ददर्श परमाङ्गना
kusumāny apacinvantī cacāra rucirānanā
anarhāraṇyavāsasya sā taṃ ratnamayaṃ mṛgam
muktāmaṇivicitrāṅgaṃ dadarśa paramāṅganā
तं वै रुचिरदण्तौष्ठं रूप्यधातुतनूरुहम्
विस्मयोत्फुल्लनयना सस्नेहं समुदैक्षत
taṃ vai ruciradaṇtauṣṭhaṃ rūpyadhātutanūruham
vismayotphullanayanā sasnehaṃ samudaikṣata
स च तां रामदयितां पश्यन्मायामयो मृगः
विचचार ततस्तत्र दीपयन्निव तद्वनम्
sa ca tāṃ rāmadayitāṃ paśyan māyāmayo mṛgaḥ
vicacāra tatas tatra dīpayann iva tad vanam
अदृष्टपूर्वं दृष्ट्वा तं नानारत्नमयं मृगम्
विस्मयं परमं सीता जगाम जनकात्मजा
adṛṣṭapūrvaṃ dṛṣṭvā taṃ nānāratnamayaṃ mṛgam
vismayaṃ paramaṃ sītā jagāma janakātmajā