Aranya Kanda, sarga 44

तया परुषमुक्तस्तु कुपितो राघवानुजः
स विकाङ्क्षन्भृशं रामं प्रतस्थे नचिरादिव

tayā paruṣam uktas tu kupito rāghavānujaḥ
sa vikāṅkṣan bhṛśaṃ rāmaṃ pratasthe nacirād iva

तदासाद्य दशग्रीवः क्षिप्रमन्तरमास्थितः
अभिचक्राम वैदेहीं परिव्राजकरूपधृक्

tadāsādya daśagrīvaḥ kṣipram antaram āsthitaḥ
abhicakrāma vaidehīṃ parivrājakarūpadhṛk

श्लक्ष्णकाषायसंवीतः शिखी छत्री उपानही
वामे चांसेऽवसज्याथ शुभे यष्टिकमण्डलू
परिव्राजकरूपेण वैदेहीं समुपागमत्

ślakṣṇakāṣāyasaṃvītaḥ śikhī chatrī upānahī
vāme cāṃse 'vasajyātha śubhe yaṣṭikamaṇḍalū
parivrājakarūpeṇa vaidehīṃ samupāgamat

तामाससादातिबलो भ्रातृभ्यां रहितां वने
रहितां सूर्यचन्द्राभ्यां संध्यामिव महत्तमः

tām āsasādātibalo bhrātṛbhyāṃ rahitāṃ vane
rahitāṃ sūryacandrābhyāṃ saṃdhyām iva mahattamaḥ

तामपश्यत्ततो बालां राजपुत्रीं यशस्विनीम्
रोहिणीं शशिना हीनां ग्रहवद्भृशदारुणः

tām apaśyat tato bālāṃ rājaputrīṃ yaśasvinīm
rohiṇīṃ śaśinā hīnāṃ grahavad bhṛśadāruṇaḥ

तमुग्रं पापकर्माणं जनस्थानरुहा द्रुमाः
समीक्ष्य न प्रकम्पन्ते न प्रवाति च मारुतः

tam ugraṃ pāpakarmāṇaṃ janasthānaruhā drumāḥ
samīkṣya na prakampante na pravāti ca mārutaḥ

शीघ्रस्रोताश्च तं दृष्ट्वा वीक्षन्तं रक्तलोचनम्
स्तिमितं गन्तुमारेभे भयाद्गोदावरी नदी

śīghrasrotāś ca taṃ dṛṣṭvā vīkṣantaṃ raktalocanam
stimitaṃ gantum ārebhe bhayād godāvarī nadī

रामस्य त्वन्तरं प्रेप्सुर्दशग्रीवस्तदन्तरे
उपतस्थे च वैदेहीं भिक्षुरूपेण रावणः

rāmasya tv antaraṃ prepsur daśagrīvas tadantare
upatasthe ca vaidehīṃ bhikṣurūpeṇa rāvaṇaḥ

अभव्यो भव्यरूपेण भर्तारमनुशोचतीम्
अभ्यवर्तत वैदेहीं चित्रामिव शनैश्चरः

abhavyo bhavyarūpeṇa bhartāram anuśocatīm
abhyavartata vaidehīṃ citrām iva śanaiścaraḥ

स पापो भव्यरूपेण तृणैः कूप इवावृतः
अतिष्ठत्प्रेक्ष्य वैदेहीं रामपत्नीं यशस्विनीम्

sa pāpo bhavyarūpeṇa tṛṇaiḥ kūpa ivāvṛtaḥ
atiṣṭhat prekṣya vaidehīṃ rāmapatnīṃ yaśasvinīm

शुभां रुचिरदन्तौष्ठीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम्
आसीनां पर्णशालायां बाष्पशोकाभिपीडिताम्

śubhāṃ ruciradantauṣṭhīṃ pūrṇacandranibhānanām
āsīnāṃ parṇaśālāyāṃ bāṣpaśokābhipīḍitām

स तां पद्मपलाशाक्षीं पीतकौशेयवासिनीम्
अभ्यगच्छत वैदेहीं दुष्टचेता निशाचरः

sa tāṃ padmapalāśākṣīṃ pītakauśeyavāsinīm
abhyagacchata vaidehīṃ duṣṭacetā niśācaraḥ

स मन्मथशराविष्टो ब्रह्मघोषमुदीरयन्
अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं रहिते राक्षसाधिपः

sa manmathaśarāviṣṭo brahmaghoṣam udīrayan
abravīt praśritaṃ vākyaṃ rahite rākṣasādhipaḥ

तामुत्तमां त्रिलोकानां पद्महीनामिव श्रियम्
विभ्राजमानां वपुषा रावणः प्रशशंस ह

tām uttamāṃ trilokānāṃ padmahīnām iva śriyam
vibhrājamānāṃ vapuṣā rāvaṇaḥ praśaśaṃsa ha

का त्वं काञ्चनवर्णाभे पीतकौशेयवासिनि
कमलानां शुभां मालां पद्मिनीव च बिभ्रती

kā tvaṃ kāñcanavarṇābhe pītakauśeyavāsini
kamalānāṃ śubhāṃ mālāṃ padminīva ca bibhratī

ह्रीः श्रीः कीर्तिः शुभा लक्ष्मीरप्सरा वा शुभानने
भूतिर्वा त्वं वरारोहे रतिर्वा स्वैरचारिणी

hrīḥ śrīḥ kīrtiḥ śubhā lakṣmīr apsarā vā śubhānane
bhūtir vā tvaṃ varārohe ratir vā svairacāriṇī

समाः शिखरिणः स्निग्धाः पाण्डुरा दशनास्तव
विशाले विमले नेत्रे रक्तान्ते कृष्णतारके

samāḥ śikhariṇaḥ snigdhāḥ pāṇḍurā daśanās tava
viśāle vimale netre raktānte kṛṣṇatārake

विशालं जघनं पीनमूरू करिकरोपमौ
एतावुपचितौ वृत्तौ सहितौ संप्रगल्भितौ

viśālaṃ jaghanaṃ pīnam ūrū karikaropamau
etāv upacitau vṛttau sahitau saṃpragalbhitau

पीनोन्नतमुखौ कान्तौ स्निग्धतालफलोपमौ
मणिप्रवेकाभरणौ रुचिरौ ते पयोधरौ

pīnonnatamukhau kāntau snigdhatālaphalopamau
maṇipravekābharaṇau rucirau te payodharau

चारुस्मिते चारुदति चारुनेत्रे विलासिनि
मनो हरसि मे रामे नदीकूलमिवाम्भसा

cārusmite cārudati cārunetre vilāsini
mano harasi me rāme nadīkūlam ivāmbhasā

करान्तमितमध्यासि सुकेशी संहतस्तनी
नैव देवी न गन्धर्वी न यक्षी न च किंनरी

karāntamitamadhyāsi sukeśī saṃhatastanī
naiva devī na gandharvī na yakṣī na ca kiṃnarī

नैवंरूपा मया नारी दृष्टपूर्वा महीतले
इह वासश्च कान्तारे चित्तमुन्माथयन्ति मे

naivaṃrūpā mayā nārī dṛṣṭapūrvā mahītale
iha vāsaś ca kāntāre cittam unmāthayanti me

सा प्रतिक्राम भद्रं ते न त्वं वस्तुमिहार्हसि
राक्षसानामयं वासो घोराणां कामरूपिणाम्

sā pratikrāma bhadraṃ te na tvaṃ vastum ihārhasi
rākṣasānām ayaṃ vāso ghorāṇāṃ kāmarūpiṇām

प्रासादाग्र्याणि रम्याणि नगरोपवनानि च
संपन्नानि सुगन्धीनि युक्तान्याचरितुं त्वया

prāsādāgryāṇi ramyāṇi nagaropavanāni ca
saṃpannāni sugandhīni yuktāny ācarituṃ tvayā

वरं माल्यं वरं पानं वरं वस्त्रं च शोभने
भर्तारं च वरं मन्ये त्वद्युक्तमसितेक्षणे

varaṃ mālyaṃ varaṃ pānaṃ varaṃ vastraṃ ca śobhane
bhartāraṃ ca varaṃ manye tvadyuktam asitekṣaṇe

का त्वं भवसि रुद्राणां मरुतां वा शुचिस्मिते
वसूनां वा वरारोहे देवता प्रतिभासि मे

kā tvaṃ bhavasi rudrāṇāṃ marutāṃ vā śucismite
vasūnāṃ vā varārohe devatā pratibhāsi me

नेह गच्छन्ती गन्धर्वा न देवा न च किंनराः
राक्षसानामयं वासः कथं नु त्वमिहागता

neha gacchantī gandharvā na devā na ca kiṃnarāḥ
rākṣasānām ayaṃ vāsaḥ kathaṃ nu tvam ihāgatā

इह शाखामृगाः सिंहा द्वीपिव्याघ्रमृगास्तथा
ऋक्षास्तरक्षवः कङ्काः कथं तेभ्यो न बिभ्यसे

iha śākhāmṛgāḥ siṃhā dvīpivyāghramṛgās tathā
ṛkṣās tarakṣavaḥ kaṅkāḥ kathaṃ tebhyo na bibhyase

मदान्वितानां घोराणां कुञ्जराणां तरस्विनाम्
कथमेका महारण्ये न बिभेषि वनानने

madānvitānāṃ ghorāṇāṃ kuñjarāṇāṃ tarasvinām
katham ekā mahāraṇye na bibheṣi vanānane

कासि कस्य कुतश्च त्वं किंनिमित्तं च दण्डकान्
एका चरसि कल्याणि घोरान्राक्षससेवितान्

kāsi kasya kutaś ca tvaṃ kiṃnimittaṃ ca daṇḍakān
ekā carasi kalyāṇi ghorān rākṣasasevitān

इति प्रशस्ता वैदेही रावणेन दुरात्मना
द्विजातिवेषेण हि तं दृष्ट्वा रावणमागतम्
सर्वैरतिथिसत्कारैः पूजयामास मैथिली

iti praśastā vaidehī rāvaṇena durātmanā
dvijātiveṣeṇa hi taṃ dṛṣṭvā rāvaṇam āgatam
sarvair atithisatkāraiḥ pūjayām āsa maithilī

उपानीयासनं पूर्वं पाद्येनाभिनिमन्त्र्य च
अब्रवीत्सिद्धमित्येव तदा तं सौम्यदर्शनम्

upānīyāsanaṃ pūrvaṃ pādyenābhinimantrya ca
abravīt siddham ity eva tadā taṃ saumyadarśanam

द्विजातिवेषेण समीक्ष्य मैथिली; तमागतं पात्रकुसुम्भधारिणम्
अशक्यमुद्द्वेष्टुमुपायदर्शना;न्न्यमन्त्रयद्ब्राह्मणवद्यथागतम्

dvijātiveṣeṇa samīkṣya maithilī; tam āgataṃ pātrakusumbhadhāriṇam
aśakyam uddveṣṭum upāyadarśanān; nyamantrayad brāhmaṇavad yathāgatam

इयं बृसी ब्राह्मण काममास्यता;मिदं च पाद्यं प्रतिगृह्यतामिति
इदं च सिद्धं वनजातमुत्तमं; त्वदर्थमव्यग्रमिहोपभुज्यताम्

iyaṃ bṛsī brāhmaṇa kāmam āsyatām; idaṃ ca pādyaṃ pratigṛhyatām iti
idaṃ ca siddhaṃ vanajātam uttamaṃ; tvadartham avyagram ihopabhujyatām

निमन्त्र्यमाणः प्रतिपूर्णभाषिणीं; नरेन्द्रपत्नीं प्रसमीक्ष्य मैथिलीम्
प्रहस्य तस्या हरणे धृतं मनः; समर्पयामास वधाय रावणः

nimantryamāṇaḥ pratipūrṇabhāṣiṇīṃ; narendrapatnīṃ prasamīkṣya maithilīm
prahasya tasyā haraṇe dhṛtaṃ manaḥ; samarpayām āsa vadhāya rāvaṇaḥ

ततः सुवेषं मृगया गतं पतिं; प्रतीक्षमाणा सहलक्ष्मणं तदा
निरीक्षमाणा हरितं ददर्श त;न्महद्वनं नैव तु रामलक्ष्मणौ

tataḥ suveṣaṃ mṛgayā gataṃ patiṃ; pratīkṣamāṇā sahalakṣmaṇaṃ tadā
nirīkṣamāṇā haritaṃ dadarśa tan; mahad vanaṃ naiva tu rāmalakṣmaṇau